বিত্তীয় বৰ্ষ ২০১৫-ৰ পৰা ৰাজহুৱা মূলধনী ব্যয় ধাৰাবাহিকভাৱে ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে আন্তঃগাঁথনি ভাৰতৰ বিকাশৰ কৌশলৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ আছে, আৰু এই পৰিৱৰ্তনৰ এক নিৰ্দিষ্ট বৈশিষ্ট্য হৈছে পিএম গতিশক্তিৰ জৰিয়তে মাল্টিম’ডেল পৰিকল্পনাৰ প্ৰতিষ্ঠানিকীকৰণ, যি ৰাষ্ট্ৰীয় লজিষ্টিক নীতি আৰু ডিজিটেল প্লেটফৰ্মৰ দ্বাৰা পৰিপূৰ্ণ হোৱাৰ লগতে লেনদেনৰ ব্যয় আৰু কাৰ্য্যকৰীকৰণৰ বিপদাশংকা হ্ৰাস কৰিছে। কেন্দ্ৰীয় বিত্ত আৰু কৰ্পোৰেট পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী শ্ৰীমতী নিৰ্মলা সীতাৰমণ আজি সংসদত দাখিল কৰা অৰ্থনৈতিক সমীক্ষা ২০২৫-২৬ -ত কয়।

ৰাজহুৱা মূলধনী ব্যয়ৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট বৃদ্ধি

এই পৰিৱৰ্তনৰ এটা প্ৰধান উপাদান হৈছে ৰাজহুৱা মূলধনী ব্যয়ৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি। ভাৰত চৰকাৰৰ মূলধনী ব্যয় প্ৰায় ৪.২গুণ বৃদ্ধি পাইছে, বিত্তীয় বৰ্ষ ১৮ –ৰ ২.৬৩ লাখ কোটি টকাৰ পৰা বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬ (বি ই)-ত ৩ লাখ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬  (বি ই)-ত কাৰ্যকৰী মূলধনী ব্যয় হৈছে ১লাখ কোটি টকা, যাৰ ফলত আন্তঃগাঁথনি এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকাশ চালক হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, অৰ্থনৈতিক সমীক্ষাত কোৱা হৈছে যে আন্তঃগাঁথনিয়ে অৰ্থনীতিৰ ওপৰত সৃষ্টি কৰা শক্তিশালী গুণক প্ৰভাৱক স্বীকৃতি দিয়ে।

ভাৰতৰ পৰিৱর্তনশীল আন্তঃগাঁথনিৰ বিত্তীয় অৱস্থা

ভাৰতৰ আন্তঃগাঁথনি বিত্তীয় পৰিৱেশ এক পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে পাৰ হৈছে আৰু বেংক ঋণৰ বাহিৰেও ক্ৰমান্বয়ে বৈচিত্ৰ্যময় হৈ পৰিছে, বিত্তীয় বৰ্ষ ২০-ৰ পৰা বিত্তীয় বৰ্ষ ২৫ -ৰ সময়ছোৱাত বাণিজ্যিক খণ্ডলৈ এনবিএফচি ঋণ ৪৩.৩%-ৰ যৌগিক বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰ বৃদ্ধি পাইছে, লগতে দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰতিষ্ঠানিক মূলধন একত্ৰিত কৰাত আন্তঃগাঁথনি বিনিয়োগ ন্যাস (আইএনভিআইটি) আৰু ৰিয়েল ইষ্টেট বিনিয়োগ ন্যাস (আৰইআইটি)-ৰ বৰ্ধিত ভূমিকাও আছে।

ৰাজহুৱা ব্যক্তিগত অংশীদাৰীত্ব

অৰ্থনৈতিক সমীক্ষা ২০২৫-২৬-ত উল্লেখ কৰা হৈছে যে নিম্ন আৰু মধ্য আয়ৰ অৰ্থনীতিৰ ভিতৰত আন্তঃগাঁথনিৰ  ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্ব বেংকে ভাৰতক বিশ্বৰ শীৰ্ষ পাঁচখন দেশৰ ভিতৰত স্থান দিছে। ভাৰত দক্ষিণ এছিয়াত পি পি আই বিনিয়োগৰ সৰ্ববৃহৎ গ্ৰহণকাৰী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে, যি অঞ্চলটোৰ মুঠ ব্যক্তিগত আন্তঃগাঁথনি বিনিয়োগৰ ৯০ শতাংশতকৈও অধিক। ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব মূল্যায়ন সমিতি (পি পি পি এ চি) ৰ দ্বাৰা প্ৰকল্প অনুমোদনৰ উল্লেখযোগ্য বৃদ্ধিত এই শক্তিশালী গোলকীয় স্থিতি ঘৰুৱাভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে।

মূল আবয়বিক আন্তঃগাঁথনি

ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথঃ

আন্তঃগাঁথনি যথেষ্ট পৰিমাণে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে, ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ নেটৱৰ্ক ৯১,২৮৭ কিলোমিটাৰ (বিত্তীয় বৰ্ষ ২০১৪) ৰ পৰা১,৪৬,৫৭২ কিলোমিটাৰলৈ (বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬, ডিচেম্বৰলৈকে) প্ৰায় ৬০ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে আৰু কাৰ্য্যকৰী উচ্চ গতিৰ কৰিডৰ প্ৰায় দহগুণ বৃদ্ধি পাইছে-৫৫০ কিলোমিটাৰ (বিত্তীয় বৰ্ষ ১৪) ৰ পৰা ৫,৩৬৪ কিলোমিটাৰলৈ (বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬, ডিচেম্বৰলৈকে)। পথপথ আৰু ঘাইপথ খণ্ডৰ মূল পদক্ষেপ আৰু সংস্কাৰৰ ভিতৰত আছে উচ্চ গতিৰ কৰিডৰ উন্নয়ন, অৰ্থনৈতিক নোড সংযোগ আৰু নগৰীয়া ভিৰ হ্ৰাস [১ লাখতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা চহৰসমূহৰ বাবে প্ৰৱেশাধিকাৰ-নিয়ন্ত্ৰিত ৰিং ৰোড আৰু বাইপাছৰ বাবে এক নতুন নীতি চূড়ান্ত কৰা হৈছে], অৰ্থনৈতিক সমীক্ষা ২০২৫-২৬ ত কোৱা হৈছে।

ৰে'লৰ আন্তঃগাঁথনিঃ

অৰ্থনৈতিক সমীক্ষা ২০২৫-২৬-ত কোৱা হৈছে যে ৰে'লৱেৰ আন্তঃগাঁথনিৰ সম্প্ৰসাৰণ অব্যাহত আছে, ২০২৫  চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ৰে'ল নেটৱৰ্ক৬৯,৪৩৯ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত উপনীত হৈছে, বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬-ত ৩,৫০০ কিলোমিটাৰ সংযোজনৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু অক্টোবৰ ২০২৫ -ৰ ভিতৰত ৯৯.১ শতাংশ বিদ্যুতায়ন কৰা হৈছে। শেহতীয়া বছৰবোৰৰ এক নিৰ্দিষ্ট বৈশিষ্ট্য হৈছে ৰে'লৱে আন্তঃগাঁথনিৰ ওপৰত অভিলেখ মূলধনী ব্যয়, য'ত নতুন লাইন, দ্বিগুণ আৰু মাল্টি-ট্ৰেকিং, ৰোলিং ষ্টক বৃদ্ধি, সংকেত আৰু সুৰক্ষা সম্পৰ্কীয় কামৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।

ৰে’ল খণ্ডৰ মূল আন্তঃগাঁথনিমূলক পদক্ষেপসমূহৰ ভিতৰত আছে অৰ্থনৈতিক ৰে’লৱে কৰিড’ৰ (তিনিটা কৰিড’ৰ কাৰ্যসূচী-শক্তি, খনিজ আৰু চিমেণ্ট; বন্দৰ সংযোগ; আৰু উচ্চ যান-জঁট পথ), মুম্বাই-আহমেদাবাদ উচ্চ গতিৰ ৰে’ল, সমৰ্পিত মালবাহী কৰিড’ৰ, ষ্টেচন পুনৰ বিকাশ (অমৃত ভাৰত ষ্টেচন আঁচনি-১৩৩৭ টা ষ্টেচনৰ পুনৰ বিকাশ কৰা হৈছে), সুৰক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ উন্নয়ন (কাভাচ-অগ্ৰিম ৰে’ল সুৰক্ষা ব্যৱস্থা), ৰে’লপথৰ উন্নয়ন (প্ৰতি ঘণ্টাত ১১০ কিলোমিটাৰ আৰু তাতকৈ অধিক গতিৰ বাবে ৭৮ শতাংশতকৈ অধিক ৰে’লপথ উন্নত কৰা হৈছে) আৰু ৰাজহুৱা- ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব।

অসামৰিক বিমান পৰিবহনঃ

২০১৪ চনত বিমানবন্দৰৰ সংখ্যা ৭৪ ৰ পৰা ২০২৫  চনত ১৬৪ লৈ বৃদ্ধি পাই ভাৰতে বিশ্বৰ তৃতীয় সৰ্ববৃহৎ ঘৰুৱা বিমান পৰিবহণ বজাৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। বিত্তীয় বৰ্ষ ২৫ -ত ভাৰতীয় বিমানবন্দৰসমূহে ৪১২ নিযুত যাত্ৰী পৰিবহন কৰিছিল আৰু বিত্তীয় বৰ্ষ ৩১-ৰ ভিতৰত ই ৬৬৫ নিযুতলৈ বৃদ্ধি পাব বুলি অনুমান কৰা হৈছে। তদুপৰি, ২০১৫ বিত্তীয় বৰ্ষত বিমান কাৰ্গোৰ পৰিমাণ ২.৫৩ এম এম টি-ৰ পৰা ২৫  বিত্তীয় বৰ্ষত ৩.৭২ এম এম টি-লৈ বৃদ্ধি পাইছে। আৰচিএছ-উড়ান, গ্ৰীণফিল্ড বিমানবন্দৰ নীতি, বিমানবন্দৰ আধুনিকীকৰণ আৰু ক্ষমতা সম্প্ৰসাৰণ, ডিজিটেল আৰু প্ৰযুক্তিগত পদক্ষেপ [ডিজি যাত্ৰা, উদাৰ ড্ৰোনিয়মাৱলী] আৰু ভাৰতীয় বায়ুয়ান বিধেয়ক ২০২৪ তথা বিমানৰ সামগ্ৰীৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষা আইন ২০২৫ -ৰ দৰে আইনী সংস্কাৰৰ দৰে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিগত পদক্ষেপ আৰু সংস্কাৰৰ দ্বাৰা এই বিকাশ চালিত হৈছে।অৰ্থনৈতিক সমীক্ষা ২০২৫-২৬ ত কোৱা হৈছে।

বন্দৰ আৰু জাহাজ পৰিবহনঃ

সামুদ্ৰিক ভাৰত ভিছন ২০৩০  আৰু সামুদ্ৰিক অমৃত কাল ভিছন ২০৪৭ -ৰ অধীনত বন্দৰৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰা, নিয়ামক পৰিকাঠামো বৃদ্ধি কৰা, কাৰ্য্যকৰী দক্ষতা উন্নত কৰা আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰাৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট অগ্ৰগতি সাধন কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ভাৰতীয় বন্দৰসমূহে গড় কণ্টেইনাৰ জাহাজ পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত প্ৰায়-গোলকীয় মান প্ৰাপ্ত কৰিছে, বিশ্ব বেংকৰ কণ্টেইনাৰ বন্দৰ প্ৰদৰ্শন সূচক ২০২৪-ৰ শীৰ্ষ ১০০খনৰ ভিতৰত এতিয়া সাতটা বন্দৰ আছে। বন্দৰ আৰু জাহাজ পৰিবহণ খণ্ডত শেহতীয়া আইনী সংস্কাৰৰ ভিতৰত আছে মাৰ্চেণ্ট শ্বিপিং আইন ২০২৫, উপকূলীয় জাহাজ পৰিবহন আইন ২০২৫, ভাৰতীয় বন্দৰ আইন ২০২৫, বিল অৱ লেডিং আইন ২০২৫আৰু সাগৰীয় সামগ্ৰী পৰিবহণ আইন ২০২৫ ।

দেশখনে আভ্যন্তৰীণ জল পৰিবহণৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট অগ্ৰগতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে, ৫১৫৫ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ৩২টা ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ কাৰ্য্যকৰী হৈ আছে, য’ত ২৯ টা উত্তৰ-পশ্চিম দিশত কাৰ্গো পৰিচালনা,  ১৫ টা উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ক্ৰুজ পৰিচালনা আৰু ২৩ টা উত্তৰ-পশ্চিম দিশত যাত্ৰী সেৱা আছে; ১১টা উত্তৰ-পশ্চিম দিশত শক্তিশালী মাল্টিমডেল একত্ৰীকৰণ প্ৰতিফলিত কৰা তিনিওটা পদ্ধতি সমৰ্থন কৰে। আভ্যন্তৰীণ জল পৰিবহণ (আই ডব্লিউ টি) ৰ জৰিয়তে কাৰ্গো পৰিবহন ২০১৩-১৪ ত ১৮ এম এম টি ৰ পৰা ২০২৪-২৫ ত ১৪৬  এম এম টি লৈ উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পাইছে।

জাহাজ নিৰ্মাণ খণ্ডত দেশৰ জাহাজ নিৰ্মাণ আৰু সামুদ্ৰিক পৰিৱেশ তন্ত্ৰক পুনৰুজ্জীৱিত কৰিবলৈ ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ৬৯,৭২৫ কোটি টকাৰ এক ব্যাপক পেকেজ অনুমোদন কৰা হৈছিল। এই উদ্যোগটোৱে বিশ্বব্যাপী প্ৰতিযোগিতামূলক, প্ৰযুক্তিগতভাৱে উন্নত আৰু বহনক্ষম সামুদ্ৰিক খণ্ডৰ বিকাশৰ লক্ষ্যৰে চাৰিটা স্তম্ভৰ দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰিছে, অৰ্থনৈতিক জৰীপত ২০২৫-২৬-ত কোৱা হৈছে।

শক্তি খণ্ড

ক্ষমতাঃ শক্তি খণ্ডই বহনক্ষম ক্ষমতা সম্প্ৰসাৰণৰ অভিলেথ কৰিছিল,  ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰলৈকে স্থাপিত ক্ষমতা১১.৬ শতাংশ (বছৰি) বৃদ্ধি হৈ ৫০৯.৭৪ গিগাৱাট হৈছিল। ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতিটো ঘৰলৈ নিৰবিচ্ছিন্ন বিদ্যুৎ যোগান প্ৰদানৰ বাবে ৰাজ্য/বিতৰণ উপযোগিতাসমূহক সমৰ্থন কৰাৰ লক্ষ্যৰে একাধিক পদক্ষেপ ৰূপায়ণ কৰিছিল। ডি ডি ইউ জি জে ৱাই, ইন্টিগ্রেটেড পাৱাৰ ডেভেলপমেণ্ট স্কিম (আইপিডিএছ) আৰু পিএম সৌভাগ্যৰ অধীনত বিতৰণ আন্তঃগাঁথনি বৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰায় ১.৮ লাখ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰা হৈছে। য'ত ডি ডি ইউ জি জে ৱাইৰ অধীনত ১৮,৩৭৪ খন গাঁৱত বিদ্যুৎ সংযোগ কৰা হৈছিল আৰু সৌভাগ্যৰ সময়ছোৱাত ২.৮৬ কোটি পৰিয়ালে বিদ্যুৎ লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে চাহিদা-যোগানৰ ব্যৱধান বিত্তীয় বৰ্ষ ২০১৪-ৰ পৰা ৪.২ শতাংশৰ পৰা নৱেম্বৰ২০২৫ -ৰ ভিতৰত শূন্যলৈ হ্ৰাস পাইছে।

বিতৰণ উপযোগিতাৰ বিত্তীয় স্থায়িত্ব আৰু কাৰ্য্যকৰী দক্ষতা উন্নত কৰাৰ বাবে ৰাজ্যসমূহক অধিক সহায় কৰিবলৈ ২০২১ চনত ৩ লাখ ৩০  হাজাৰ কোটি টকা ব্যয়ৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা বিতৰণ খণ্ড আঁচনি আৰম্ভ কৰা হৈছিল, ইয়াৰ ফলস্বৰূপে আৰু আন কেইবাটাও পদক্ষেপৰ ফলস্বৰূপে শক্তি খণ্ডৰ সংস্কাৰে এক ঐতিহাসিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিছিল, য’ত ডিছক’মে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিত্তীয় বৰ্ষ ২৫ –ত ২,৭০১ কোটি টকাৰ কৰৰ পাছত ইতিবাচক লাভ (পিএটি) ৰেকৰ্ড কৰিছিল, লগতে এ টি এণ্ড চিৰ লোকচান ২২.৬২ শতাংশ (বিত্তীয় বৰ্ষ ২০১৪) ৰ পৰা ১৫.০৪ শতাংশ (বিত্তীয় বৰ্ষ ২৫ ) লৈ হ্ৰাস কৰিছিল। বিতৰণ খণ্ডক অধিক শক্তিশালী কৰিবলৈ চৰকাৰে বিদ্যুৎ খণ্ডত দক্ষতা, প্ৰতিযোগিতা আৰু বিত্তীয় অনুশাসন বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যৰে বিদ্যুৎ (সংশোধনী) বিধেয়ক,২০২৬  প্ৰস্তাৱ কৰিছে, অৰ্থনৈতিক সমীক্ষা ২০২৫-২৬ত কোৱা হৈছে।

নৱীকৰণযোগ্য শক্তিঃ.

ভাৰতৰ শক্তিৰ দৃশ্যপট এক গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে পাৰ হৈছে, নৱীকৰণযোগ্য শক্তিয়ে এতিয়া নৱেম্বৰ ২০২৫  লৈকে মুঠ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতাৰ প্ৰায় ৪৯.৮৩ শতাংশ গঠন কৰিছে, সামগ্ৰিক নৱীকৰণযোগ্য শক্তি আৰু স্থাপন কৰা সৌৰ শক্তিত ভাৰত বিশ্বব্যাপী তৃতীয় স্থানত আছে আৰু স্থাপন কৰা বায়ু ক্ষমতাত চতুৰ্থ স্থানত আছে। অৰ্থনৈতিক সমীক্ষা ২০২৫-২৬ -ত কোৱা হৈছে যে যোৱা দশকত মুঠ নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ক্ষমতা তিনিগুণতকৈও অধিক বৃদ্ধি পাইছে, যিটো ২০১৪  চনৰ মাৰ্চ মাহত ৭৬.৩৮ গিগাৱাট-ৰ পৰা ২০২৫  চনৰ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত ২৫৩.৬ গিগাৱাট-লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

অৰ্থনৈতিক সমীক্ষাটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে শেহতীয়া বছৰবোৰত ভাৰতৰ আন্তঃগাঁথনি ৰণনীতিয়ে পৰিসৰ, একত্ৰীকৰণ আৰু মানৰ দিশত এক নিৰ্ণায়ক পৰিৱৰ্তন প্ৰতিফলিত কৰে, য’ত বহনক্ষম ৰাজহুৱা মূলধনী ব্যয়ে বিকাশৰ বাবে এক শক্তিশালী অনুঘটক হিচাপে কাম কৰে। পথ, ৰে’লপথ, বন্দৰ, অসামৰিক বিমান পৰিবহণ, শক্তি, ডিজিটেল আৰু গ্ৰাম্য আন্তঃগাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত সমন্বিত বিনিয়োগে স্পষ্ট দক্ষতা লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে- ভ্ৰমণৰ কম সময়, দ্ৰুত মালবাহী চলাচল, উন্নত লজিষ্টিক প্ৰদৰ্শন আৰু অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাসমূহলৈ ব্যাপক প্ৰৱেশাধিকাৰ। পিএম গতিশক্তিৰ জৰিয়তে একত্ৰিত পৰিকল্পনাৰ প্ৰতিষ্ঠানিকীকৰণৰ লগতে বিত্তীয়, সম্পদৰ নগদীকৰণ আৰু ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ সংস্কাৰে ব্যক্তিগত বিনিয়োগত ভিৰ কৰাৰ সময়ত প্ৰকল্প প্ৰস্তুতি আৰু কাৰ্য্যকৰীকৰণক শক্তিশালী কৰিছে।

****

NB/Pawan Singh Faujdar/MK