ಇಂದು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ 2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್, ಭಾರತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. 2015 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕವೆಂದರೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗತಿಶಕ್ತಿ ಮೂಲಕ ಇದು ಬಹು-ಮಾದರಿ ಯೋಜನೆಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕೀಕರಣ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು ಚಲನಶೀಲತೆ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.

 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಹೆಚ್ಚಳ

2025-26ನೇ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ರೂಪಾಂತರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿನ ನಿರಂತರ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವು ಸುಮಾರು 4.2 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, 2018 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹2.63 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಿಂದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 26 ರಲ್ಲಿ ₹11.21 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಿಗೆ (ಬಜೆಟ್ ಅಂದಾಜುಗಳು), ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 26 ರಲ್ಲಿ ₹15.48 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ (ಬಜೆಟ್ ಅಂದಾಜುಗಳು). ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕವಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಭಾರತದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರ  

ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2025-26ರ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ  ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯಕ್ಕೆ ಎನ್ ಬಿ ಎಫ್ ಸಿ   ಸಾಲವು ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ20-25 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 43.3 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸಂಯುಕ್ತ ವಾರ್ಷಿಕ ದರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ ಟ್ರಸ್ಟ್ಗಳು (ಇನ್ವಿಟ್) ಮತ್ತು ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಹೂಡಿಕೆ ಟ್ರಸ್ಟ್ಗಳ (ಆರ್ ಇ ಐ ಟಿ) ಪಾತ್ರವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ 

2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ-ಆದಾಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭಾರತವನ್ನು ಅಗ್ರ ಐದು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಪಿಪಿಐ ಹೂಡಿಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಖಾಸಗಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆಯ ಶೇಕಡಾ 90 ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಮಿತಿ (ಪಿಪಿಪಿಎಸಿ) ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಲವಾದ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಭೌತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ:

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ:

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಜಾಲವು ಶೇ. 60 ರಷ್ಟು ಬೆಳೆದಿದೆ, 2014 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 91,287 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಿಂದ 2026 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ) 146,572 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳ ಉದ್ದವು ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, 2014ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 550 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಿಂದ 2026ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ) 5,364 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆರ್ಥಿಕ ನೋಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ನಗರ ದಟ್ಟಣೆ ನಿವಾರಣೆ (ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನೀತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೈಪಾಸ್ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ) ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2025-26 ತಿಳಿಸಿದೆ.

ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ:
2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ರೈಲು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ ರೈಲು ಜಾಲವು 69,439 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. 2026 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 3,500 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ 99.1 ಪ್ರತಿಶತ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದಾಖಲೆಯ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳು, ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಹು-ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್, ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಕ್ ವರ್ಧನೆ, ಸಿಂಗಲ್ ಲೈನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಸೇರಿವೆ. ರೈಲು ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ರೈಲ್ವೆ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳು (3 ಕಾರಿಡಾರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು - ಇಂಧನ, ಖನಿಜ ಮತ್ತು ಸಿಮೆಂಟ್, ಬಂದರು ಚಲನಶೀಲತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು), ಮುಂಬೈ-ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು, ಮೀಸಲಾದ ಸರಕು ಕಾರಿಡಾರ್, ನಿಲ್ದಾಣ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ (ಅಮೃತ ಭಾರತ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಯೋಜನೆ - 1037 ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮರುಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ), ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನವೀಕರಣ (ಕವಚ್ - ಆಧುನಿಕ ರೈಲು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ), ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನವೀಕರಣ (110 ಕಿಮೀ / ಗಂ ಗುರಿ ವೇಗಕ್ಕೆ 78% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ಪಿಪಿಪಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ:

2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. 2014 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 74 ಇದ್ದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2025 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 164 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು 2025 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 412 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿವೆ ಮತ್ತು 2031 ರ ವೇಳೆಗೆ 665 ದಶಲಕ್ಷ ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, 2015 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 2.53 ಎಂಎಂಟಿ ಇದ್ದ ವಾಯು ಸರಕು 2025 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 3.72 ಎಂಎಂಟಿಗೆ ಏರಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಆರ್ ಸಿ ಎಸ್ ಉಡಾನ್, ಗ್ರೀನ್ಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನೀತಿ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಆಧುನೀಕರಣ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉಪಕ್ರಮಗಳು (ಡಿಜಿ  ಯಾತ್ರಾ, ಲಿಬರಲ್ ಡ್ರೋನ್ ನೀತಿ), ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ಮಸೂದೆ 2024 ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮಸೂದೆ 2025 ರಂತಹ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗಾಣಿಕೆ:

ಮಾರಿಟೈಮ್ ಇಂಡಿಯಾ ವಿಷನ್ 2030 ಮತ್ತು ಅಮೃತ್ ಕಾಲ್ ವಿಷನ್ 2047ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಬಂದರು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ, ನಿಯಂತ್ರಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಸಾಗಣೆಯ ಸರಾಸರಿ ಕಂಟೇನರ್ ಹಡಗುಗಳ `ಟರ್ನ್ಅರೌಂಡ್ ಸಮಯ’ವು (ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮಯ) ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕಂಟೇನರ್ ಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ 2024 ರಲ್ಲಿ ಏಳು ಭಾರತೀಯ ಬಂದರುಗಳು ಈಗ ಅಗ್ರ 100 ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಬಂದರು ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸುಧಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಆಕ್ಟ್ 2025, ಕೋಸ್ಟಲ್ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಆಕ್ಟ್ 2025, ಇಂಡಿಯನ್ ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ 2025, ಬಿಲ್ ಆಫ್ ಲೇಡಿಂಗ್ ಆಕ್ಟ್ 2025 ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರೇಜ್ ಬೈ ಸೀ ಆಕ್ಟ್ 2025 ಸೇರಿವೆ.

ದೇಶವು ಒಳನಾಡಿನ ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 32 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು 5,155 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 29 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಸೇವೆಗಳು, 15 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೂಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು 23 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹನ್ನೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಕ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ, 2013-14ನೇ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ 18 ಎಂಎಂಟಿಯಿಂದ 2024-25ನೇ  ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 146 ಎಂಎಂಟಿಗೆ ಏರಿದೆ.

2025-26ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಡಲ  ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ₹69,725 ಕೋಟಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ, ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಕಡಲ ವಲಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ನಾಲ್ಕು-ಸ್ತಂಭಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಇಂಧನ ವಲಯ:

ವಿದ್ಯುತ್: ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇ. 11.6 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ 509.74 ಗಿ.ವ್ಯಾಟ್ ತಲುಪಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೆ ನಿರಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳು/ವಿತರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಹಲವಾರು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಸಮಗ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ದೀನದಯಾಳ್ ಗ್ರಾಮ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಗ್ರಾಮ ಜ್ಯೋತಿ ಯೋಜನೆ (ಡಿಡಿಯುಜಿಜೆವೈ ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸಹಜ ಬಿಜ್ಲಿ ಹರ್ ಘರ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿತರಣಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹1.85 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಡಿಡಿಯುಜಿಜೆವೈ  ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 18,374 ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯ ಯೋಜನೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 28.6 ದಶಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಪಡೆದಿವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬೇಡಿಕೆ-ಪೂರೈಕೆ ಅಂತರವು 2014 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ ದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ 4.2% ರಿಂದ ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2025-26 ರ ಪ್ರಕಾರ, ವಿತರಣಾ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ₹3.03 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡ ವಿತರಣಾ ವಲಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹಲವಾರು ಇತರ ಉಪಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯದ ಸುಧಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಡಿಸ್ಕಾಮ್ಗಳು 2025 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ₹2,701 ಕೋಟಿ ನಿವ್ವಳ ಲಾಭವನ್ನು (ತೆರಿಗೆ ನಂತರದ ನಿವ್ವಳ ಲಾಭ - ಪಿಎಟಿ) ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಎಟಿ&ಸಿ  ನಷ್ಟಗಳು 2014 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 22.62% ರಿಂದ 2025 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 15.04% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿವೆ. ವಿತರಣಾ ವಲಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು ವಿದ್ಯುತ್ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ 2026 ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷತೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ:

ಭಾರತದ ಇಂಧನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ರಚನಾತ್ಮಕ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವು ಒಟ್ಟು ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸರಿಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 49.83 ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಭಾರತವು ಒಟ್ಟು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರಲ್ಲಿ 76.38 ಗಿಗಾ ವ್ಯಾಟ್ ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ 253.96 ಗಿಗಾ ವ್ಯಾಟ್ ಗೆ ತಲುಪಿದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ರಸ್ತೆಗಳು, ರೈಲ್ವೆಗಳು, ಹಡಗು ಸಾಗಣೆ, ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ, ಇಂಧನ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಇದು ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ವೇಗವಾದ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ, ಸುಧಾರಿತ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪಿಎಂ ಗತಿಶಕ್ತಿ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣ, ಹಣಕಾಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಆಸ್ತಿ ನಗದುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.

******