કેન્દ્રીય નાણાં અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા આજે સંસદમાં રજૂ કરાયેલા આર્થિક સર્વેક્ષણ 2025-2026 મુજબ, ભારત તેના વસ્તી વિષયક લાભાંશનો ઉપયોગ કરવા અને એક સુસંકલિત અને ભવિષ્યલક્ષી કૌશલ્ય પ્રણાલી દ્વારા વિકસિત શ્રમ બજારની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માંગે છે.

કૌશલ્યની પહોંચ વધારવા અને તેમની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એક સુસંકલિત કૌશલ્ય ઇકોસિસ્ટમની જરૂર છે. કૌશલ્ય નીતિ શિક્ષણ, શ્રમ બજારો અને ઉદ્યોગના ક્રોસરોડ્સ પર એકીકૃત થાય છે, જે બહુવિધ સંસ્થાઓ, મંત્રાલયો, વિવિધ સ્તરે સરકાર, વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો, કામદારો, નોકરીદાતાઓ, ટ્રેડ યુનિયનો અને અન્ય સંબંધિત કલાકારો સહિત વિવિધ હિસ્સેદારો વચ્ચે ગાઢ સંકલન અને સહયોગને આવશ્યક બનાવે છે. PLFS 2023-24 ના તારણો દર્શાવે છે કે વ્યાવસાયિક અથવા તકનીકી તાલીમના કોઈ સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કરનાર વ્યક્તિઓ (15-59 વય જૂથમાં) નો હિસ્સો 2017-18 માં 8.1 ટકાથી વધીને 2023-24 માં 34.7 ટકા થયો છે, જે ભારતમાં કૌશલ્ય પહેલની હકારાત્મક અસરને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

ભવિષ્ય-કૌશલ્ય અભ્યાસક્રમો

NSQF-અનુરૂપ તાલીમનો વિસ્તાર 169 ટ્રેડ્સ વિકસાવીને કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં AI, ઇન્ટરનેટ ઓફ થિંગ્સ (IoT), નવીનીકરણીય ઉર્જા અને 3D પ્રિન્ટિંગ જેવા ક્ષેત્રોમાં 31 ભવિષ્ય-કૌશલ્ય અભ્યાસક્રમોનો સમાવેશ થાય છે, જે ITIs અને રાષ્ટ્રીય કૌશલ્ય તાલીમ સંસ્થાઓના રાષ્ટ્રવ્યાપી નેટવર્ક દ્વારા આપવામાં આવે છે.

ITIs દ્વારા કૌશલ્ય ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવી

સુધારાઓ ITI સ્તરે કૌશલ્ય ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવી રહ્યા છે, જે તાલીમ ગુણવત્તા, ઉદ્યોગ સુસંગતતા અને સંસ્થાકીય ક્ષમતા સુધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ITIs ના અપગ્રેડેશન માટેની રાષ્ટ્રીય યોજના સ્માર્ટ વર્ગખંડો, આધુનિક પ્રયોગશાળાઓ, ડિજિટલ સામગ્રી અને ઉદ્યોગ-સંરેખિત લાંબા અને ટૂંકા ગાળાના અભ્યાસક્રમો દ્વારા 1,000 સરકારી ITIs ને અપગ્રેડ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે, જેમાં 200 હબ ITIs અને 800 સ્પોક ITIsનો સમાવેશ થાય છે.

કૌશલ્યને ઉદ્યોગ સાથે જોડવું

અભ્યાસક્રમ, તાલીમ, એપ્રેન્ટિસશીપ અને મૂલ્યાંકનમાં ઉદ્યોગની સંડોવણીનો હેતુ કૌશલ્યને વધુ બજાર-પ્રતિભાવશીલ બનાવવાનો છે. સંસ્થાઓ, ધોરણો અને કાર્યક્રમ દેખરેખમાં ઉદ્યોગની ભાગીદારીને સમાવિષ્ટ કરવાથી તાલીમની સુસંગતતા અને વિશ્વસનીયતામાં વધારો થઈ શકે છે. આને માન્યતા આપતાં, PMKVY 4.0 હેઠળ, ઉદ્યોગ-આગેવાની હેઠળના સેક્ટર સ્કિલ કાઉન્સિલ (SSC) દ્વારા વિકસિત NSQF-સંરેખિત નોકરી ભૂમિકાઓમાં તાલીમ આપવામાં આવે છે, અને ઘણા અભ્યાસક્રમો સીધા ઔદ્યોગિક પરિસરમાં એમ્પ્લોયર ઇકોસિસ્ટમમાંથી મેળવેલા પ્રશિક્ષકો સાથે આપવામાં આવે છે.130 વધુમાં, નિયમિત રોજગાર મેળા અને રાષ્ટ્રીય એપ્રેન્ટિસશીપ મેળા નોકરીદાતાઓ અને નોકરી શોધનારાઓ વચ્ચેના ઇન્ટરફેસને વધારે છે.

નોકરી શોધનારાઓનું નોકરીદાતાઓ સાથે જોડાણ

સર્વે મુજબ, નિયમિત રોજગાર મેળા અને રાષ્ટ્રીય એપ્રેન્ટિસશીપ મેળા નોકરીદાતાઓ અને નોકરી શોધનારાઓ વચ્ચેના ઇન્ટરફેસને વધારે છે. PMKVY 4.0 હેઠળ, ડિજિટલ ટેકનોલોજી, ગ્રીન એનર્જી, હેલ્થકેર, એડવાન્સ્ડ એગ્રીકલ્ચર, ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસીસ અને ઇ-કોમર્સ પર ક્ષેત્રીય ધ્યાન ભારતના લાંબા ગાળાના વિકાસ ડ્રાઇવરો અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ઉભરતી તકો તરફ કૌશલ્ય રોકાણોને આગળ વધારવા માટેના માપાંકિત પ્રયાસને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

SIDH, NCS અને eShram પોર્ટલના એકીકરણથી એક મજબૂત ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવામાં આવ્યું છે જેનો ઉપયોગ વાસ્તવિક સમયની દેખરેખ અને મૂલ્યાંકન માટે થઈ શકે છે, તાલીમ રેકોર્ડને રોજગાર પરિણામો, નોકરીદાતાની માંગ અને વ્યક્તિગત કૌશલ્ય માર્ગો સાથે જોડવામાં આવે છે.

ભારતનું એપ્રેન્ટિસશીપ ફ્રેમવર્ક

એપ્રેન્ટિસશીપ ઇકોસિસ્ટમમાં પણ નીતિગત અને માળખાકીય પરિવર્તન આવ્યું છે. રાષ્ટ્રીય એપ્રેન્ટિસશીપ પ્રમોશન સ્કીમ (NAPS) અને NATS ને વિવિધ ક્ષેત્રો અને સાહસોને આવરી લેવા માટે વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યા છે. PM-NAPS હેઠળ 36 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 43.47 લાખથી વધુ એપ્રેન્ટિસને જોડવામાં આવ્યા છે, જેમાં 51,000 થી વધુ સંસ્થાઓની ભાગીદારી છે, અને મહિલા ભાગીદારી 20 ટકા સુધી પહોંચી છે. NATS કાર્યક્રમે નાણાકીય વર્ષ 2025 માં 5.23 લાખ એપ્રેન્ટિસ જોડાણ પણ નોંધ્યું છે, જે ભારતના એપ્રેન્ટિસશીપ ફ્રેમવર્કના વિસ્તરણ સ્કેલ અને સંસ્થાકીય પરિપક્વતા દર્શાવે છે.

આગળનો માર્ગ

જેમ જેમ ભારત તેની વૃદ્ધિ યાત્રામાં આગળ વધે છે, તેમ તેમ સંસ્થાકીય સંકલનને આગળ વધારવા અને સંપૂર્ણ સરકારી અભિગમને પ્રોત્સાહન આપવાથી કૌશલ્ય અને રોજગાર પહેલ સુસંગત રીતે કાર્ય કરી શકશે. આ ઉદ્યોગ-સંચાલિત કૌશલ્ય પર વધુ તીવ્ર ભાર મૂકવા માટેનો માર્ગ સુયોજિત કરી શકે છે, જે નોકરી માટે તૈયાર પ્રતિભા બનાવવા અને કૌશલ્ય-ઉદ્યોગ જોડાણોને મજબૂત બનાવવા માટે કેન્દ્રિત રહે છે.

SM/IJ/GP/NP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com