ભારતના અનેક રાજ્યોએ તાજેતરના વર્ષોમાં જમીન શાસન, બજારો, જળ વ્યવસ્થાપન, ટેકનોલોજી અપનાવવા અને પાક વૈવિધ્યકરણને આવરી લેતા લક્ષિત કૃષિ સુધારા હાથ ધર્યા છે. કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા આજે સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવેલ આર્થિક સર્વેક્ષણ 2025-26 જણાવે છે કે આ પહેલોએ ખેતીના પરિણામોમાં સુધારો કર્યો છે.

વિવિધ રાજ્યો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી કેટલીક મુખ્ય પહેલો અને શાસન તથા યોજના આધારિત પહેલોના પરિણામો નીચે મુજબ છે:

જમીન અને સંસાધન શાસનઃ પ્રદેશે ટેમ્પર-પ્રૂફ ડિજિટલ લેન્ડ ટાઇટલ જારી કરવા માટે ડ્રોન, કન્ટિન્યુઅસલી ઓપરેટિંગ રેફરન્સ સ્ટેશન (CORS) અને GIS નો ઉપયોગ કરીને આંધ્રપ્રદેશ રિ-સરવૅ પ્રોજેક્ટ (2021) અમલમાં મૂક્યો છે. 2025 સુધીમાં, 6,901 ગામડાઓને આવરી લેવામાં આવ્યા છે, જેમાં 81 લાખ જમીનના ટુકડાઓનું પુનઃસર્વેક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે અને આશરે 86,000 સીમા વિવાદો ઉકેલાયા છે.

બિહારે જળપ્લાવિત જમીનને મત્સ્યઉદ્યોગ માટે વિકસાવવા મુખ્યમંત્રી સમેકિત ચૌર વિકાસ યોજના (2025) શરૂ કરી છે, જેનાથી 22 જિલ્લાઓમાં 1,933 હેક્ટરથી વધુ જમીનને માછલી-આધારિત ઉત્પાદન હેઠળ લાવવામાં આવી છે.

બજાર સુધારા: મધ્ય પ્રદેશની સૌદા પત્રક પહેલ (2021) એ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા ખેડૂતો પાસેથી સીધી MSP આધારિત ખરીદી સક્ષમ બનાવી છે, જેનાથી મંડીમાં ભીડ ઓછી થઈ છે અને ચુકવણીની પારદર્શિતામાં સુધારો થયો છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં, 1.03 લાખથી વધુ વ્યવહારો સુલભ કરવામાં આવ્યા હતા.

આંધ્રપ્રદેશના ઈ-ફાર્મમાર્કેટ પ્લેટફોર્મે રાયથુ ભરોસા કેન્દ્રો દ્વારા ખેડૂતો અને વેપારીઓને જોડ્યા છે.

જળ વ્યવસ્થાપન: આસામ સ્ટેટ ઇરિગેશન પ્લાન (2022)નો હેતુ નવી યોજનાઓ અને સોલર પંપ દ્વારા સિંચાઈ કવરેજ વિસ્તારવાનો હતો, જેનાથી 2024-25 સુધીમાં કુલ સિંચાઈ વિસ્તાર વધારીને કૃષિ જમીનના 24.28 ટકા કરવામાં આવ્યો છે.

ઉત્તર પ્રદેશ ગ્રાઉન્ડ વોટર રૂલ્સ (2020) એ ભૂગર્ભ જળ નિષ્કર્ષણના નિયમનને મજબૂત બનાવ્યું છે, જેમાં 2025 સુધીમાં ભૂગર્ભ જળ રિચાર્જમાં થોડો વધારો થયો છે, જોકે નિષ્કર્ષણની તીવ્રતા પણ વધી છે.

ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ કૃષિ: કર્ણાટકના FRUITS પ્લેટફોર્મ (2020)એ DBT, MSP પ્રાપ્તિ અને પાક સર્વેક્ષણોને સમર્થન આપતું એકીકૃત ખેડૂત ડેટાબેઝ બનાવ્યો છે, જે 55 લાખથી વધુ ખેડૂતો અને બહુવિધ યોજનાઓને આવરી લે છે.

ઝારખંડે ખેતર-સ્તરના ટ્રેકિંગ અને ક્લાયમેટ-ઇન્ફોર્મ્ડ પ્લાનિંગને સક્ષમ કરવા માટે GIS-આધારિત ક્લાયમેટ સ્માર્ટ એગ્રીકલ્ચર અને એગ્રી સ્ટેક સ્કીમ (2024) શરૂ કરી છે, જેના પરિણામ સૂચકાંકો હજુ વિકાસ હેઠળ છે. બિહારનો ચોથો એગ્રીકલ્ચર રોડમેપ (2023-28) અગાઉના રોડમેપ પર આધારિત છે, જેણે પહેલેથી જ માછલી અને દૂધના ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે.

ઉપરોક્ત ઉદાહરણો પ્રદર્શિત કરે છે કે કેવી રીતે ભારતીય કૃષિ વિકાસ ગાથા કૃષિ શાસનમાં રાજ્ય સ્તરની નવીનતાઓ દ્વારા સંચાલિત થઈ રહી છે જે સકારાત્મક પરિણામો તરફ દોરી જાય છે.

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com