ভাৰতৰ সমৃদ্ধ চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু বিশ্বমঞ্চত প্ৰচাৰৰ ক্ষেত্ৰত এক ঐতিহাসিক পদক্ষেপ হিচাপে তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত কাৰ্যৰত নেশ্যনেল ফিল্ম ডেভেলপমেণ্ট কৰ্প’ৰেচন–নেশ্যনেল ফিল্ম আৰ্কাইভ অৱ ইণ্ডিয়াই (এনএফডিচি–এনএফএআই) কিংবদন্তি চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা ঋত্বিক ঘটকৰ সমগ্ৰ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰসমূহ ৪কে মানত সফলতাৰে পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছে। দূৰদৰ্শী পৰিচালকগৰাকীৰ জন্মশতবাৰ্ষিকী উপলক্ষে এনএফডিচি–এনএফএআইয়ে ব্ৰিটিছ ফিল্ম ইনষ্টিটিউট (বিএফআই)-ৰ সৈতে অংশীদাৰিত্ব স্থাপন কৰি ২০২৬ চনৰ জুন মাহৰ পৰা লণ্ডনৰ খ্যাতনামা বিএফআই ছাউথবেংকত এক বিশেষ পুনৰালোচনামূলক চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছে। এই বিস্তৃত আয়োজনৰ জৰিয়তে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দৰ্শকে ঘটকৰ যুগান্তকাৰী গল্পকথন আৰু গভীৰ নান্দনিক দৃষ্টিভংগীক সৰ্বোচ্চ দৃশ্যমান গুণগত মানত উপভোগ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিব।

ঘটকৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্পটো ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত অন্যতম উল্লেখযোগ্য পদক্ষেপ। এই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতাৰ প্ৰতিষ্ঠানগত গুৰুত্বৰ বিষয়ে মন্তব্য কৰি এনএফডিচিৰ পৰিচালন সঞ্চালক শ্ৰী প্ৰকাশ মাগদুমে কয়, “ভাৰতৰ হাতত বিশ্বৰ অন্যতম সমৃদ্ধ চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য আছে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য অভিযানৰ অধীনত এনএফডিচি–এনএফএআইক এই সম্পদসমূহক বিশ্বমানৰ মানদণ্ড অনুসৰি পুনৰুদ্ধাৰ আৰু সংৰক্ষণৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হৈছে। ঋত্বিক ঘটকৰ জন্মশতবাৰ্ষিকী উদযাপনৰ এই মুহূৰ্তত লণ্ডনত এই পুনৰালোচনামূলক প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে বিএফআইৰ সৈতে সহযোগিতা কৰিবলৈ পাই আমি আনন্দিত। ইয়াৰ জৰিয়তে বিশ্বৰ চলচ্চিত্ৰ সমাজে ঋত্বিক ঘটকৰ অসাধাৰণ প্ৰতিভাক উপলব্ধি কৰাৰ লগতে ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত লাভ কৰা সাফল্যৰো প্ৰত্যক্ষ সাক্ষী হ’ব।”

এই বৃহৎ আভিলেখীয় সাফল্য তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ মুখ্য পদক্ষেপ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য অভিযান’ (এনএফএইচএম)-ৰ অধীনত সম্পন্ন কৰা হৈছে। এই অভিযান দেশৰ দৃশ্য-শ্ৰাব্য ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে উৎসৰ্গিত। এনএফডিচি–এনএফএআইয়ে দশকজুৰি সযতনে সংৰক্ষণ কৰি অহা মূল চলচ্চিত্ৰ উপাদানসমূহৰ লগতে পশ্চিমবংগ ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ আৰ্কাইভৰ মূল্যৱান সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি এই সূক্ষ্ম ৪কে পুনৰুদ্ধাৰ সম্পন্ন কৰা হৈছে। দৃশ্যমান প্ৰামাণিকতা বজাই ৰখা আৰু মহান শিল্পীগৰাকীৰ মূল সৃষ্টিশীল দৃষ্টিভংগীৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ সামঞ্জস্য নিশ্চিত কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী চিত্ৰগ্ৰহণ শিল্পী শ্ৰী অভীক মুখোপাধ্যায়ে ৰং বিন্যাস প্ৰক্ৰিয়াৰ তদাৰক কৰে। তেওঁ এই পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্পৰ শলাগ লৈ কয়, “ঋত্বিক ঘটকৰ চলচ্চিত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্যৰ অংশ হ’বলৈ পাই মই অত্যন্ত গৌৰৱান্বিত আৰু আনন্দিত। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অন্যতম মৌলিক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা। এগৰাকী চিত্ৰগ্ৰহণ শিল্পী হিচাপে তেওঁৰ অসাধাৰণ শিল্পসত্তাক অতি ওচৰৰ পৰা পৰ্যবেক্ষণ কৰাৰ সুযোগ পাইছোঁ। এই কষ্টসাধ্য অথচ অনবদ্য প্ৰচেষ্টাৰ বাবে সমগ্ৰ দলটোক আন্তৰিক ধন্যবাদ জনাইছোঁ।”

লণ্ডনত আয়োজিত এই পুনৰালোচনামূলক প্ৰদৰ্শনীয়ে ঋত্বিক ঘটকৰ সৃষ্টিশীল জগতখনক তেওঁৰ দীপ্তিময় কৰ্মজীৱনৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ প্ৰেক্ষাপটত উপলব্ধি কৰাৰ এক অনন্য সুযোগ আগবঢ়াব। এই বিস্তৃত কাৰ্যসূচীত ৪কে মানত পুনৰুদ্ধাৰ কৰা তেওঁৰ আঠখন কালজয়ী পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ— নাগৰিক, অযান্ত্ৰিক, বাৰী থেকে পালিয়ে, মেঘে ঢাকা তাৰা, কোমল গান্ধাৰ, সুবৰ্ণৰেখা, তিতাস একটি নদীৰ নাম আৰু যুক্তি তক্কো আৰ গপ্পো—প্ৰদৰ্শন কৰা হ’ব। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁৰ ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্বল্পদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ, তথ্যচিত্ৰ আৰু অসম্পূৰ্ণ সৃষ্টিসমূহো প্ৰদৰ্শিত হ’ব। ইয়াৰ ভিতৰত আছে বিহাৰ কে দর্শনীয় স্থান, মুছাফিৰ, ফিয়াৰ, ৰেণ্ডেভু, নাগৰিক সুৰক্ষা, ছায়েণ্টিষ্টছ অৱ টুম’ৰো, য়ে কিউঁ, মাই লেনিন, পুৰুলিয়াৰ ছৌ, দুৰ্বাৰ গতি পদ্মা, হীৰেৰ প্ৰজাপতি, ছিন্নমূল, ৰামকিঙ্কৰ বৈজ, ৰৌংগেৰ গোলাম আৰু বাঙালাৰ বঙ্গ দৰ্শন।

এনএফডিচি–এনএফএআই আৰু বিএফআইৰ এই অংশীদাৰিত্বই ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ সম্পদসমূহক বিশ্বমানৰ মানদণ্ডত পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত অব্যাহত অংগীকাৰক অধিক সুদৃঢ় কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য অভিযানৰ অধীনত এনে বিস্তৃত পুনৰুদ্ধাৰ আৰু প্ৰচাৰমূলক পদক্ষেপসমূহক উৎসাহ যোগোৱাৰ জৰিয়তে ভাৰত চৰকাৰে নিশ্চিত কৰিছে যে এই অনন্য চলচ্চিত্ৰসমূহে ভৌগোলিক সীমা অতিক্ৰম কৰি আগন্তুক বহু দশক ধৰি বিশ্বজুৰি দৰ্শকক অনুপ্ৰাণিত কৰি যাব।

এনএফডিচি–এনএফএআই সম্পৰ্কে

নেশ্যনেল ফিল্ম ডেভেলপমেণ্ট কৰ্প’ৰেচন–নেশ্যনেল ফিল্ম আৰ্কাইভ অৱ ইণ্ডিয়া (এনএফডিচি–এনএফএআই) হৈছে ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, নথিভুক্তকৰণ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে উৎসৰ্গিত শীৰ্ষস্থানীয় প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে ঐতিহাসিক, সাংস্কৃতিক আৰু শিল্পমূল্যসম্পন্ন চলচ্চিত্ৰসমূহ চিনাক্তকৰণ, সংগ্ৰহ, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে সুৰক্ষিত কৰি ৰখা, লগতে বিশ্ব চলচ্চিত্ৰৰ এক প্ৰতিনিধিত্বমূলক সংগ্ৰহ সংৰক্ষণ কৰা।

১৯৬৯ চনৰ পৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ আৰ্কাইভ মহাসংঘৰ (এফআইএএফ) সদস্য হিচাপে এনএফডিচি–এনএফএআইয়ে ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভঁৰাল হিচাপে কাম কৰি আহিছে। ইয়াৰ গৱেষণা আৰু নথিভুক্তকৰণ শাখাত ২ লাখতকৈ অধিক আলোকচিত্ৰ, ৪০ হাজাৰ চলচ্চিত্ৰ পোষ্টাৰ, ২৪ হাজাৰ গীত-পুস্তিকা আৰু ২.২৮ লাখ সংবাদ মাধ্যমৰ কটিং সংৰক্ষিত আছে। ইয়াৰ বৃহৎ অংশ ইতিমধ্যে সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ উদ্দেশ্যে ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষিত কৰা হৈছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য অভিযান (এনএফএইচএম) সম্পৰ্কে

চলচ্চিত্ৰ সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টা অধিক শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্যৰে ভাৰত চৰকাৰে ২০১৫ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য অভিযান (এনএফএইচএম) আৰম্ভ কৰে। এই অভিযানৰ অধীনত এনএফডিচি–এনএফএআইয়ে ভাৰতৰ উল্লেখযোগ্য চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ২কে আৰু ৪কে ডিজিটাইজেশ্যন আৰু পুনৰুদ্ধাৰ, চলচ্চিত্ৰ ৰীলৰ অৱস্থা মূল্যায়ন, আভিলেখীয় ভঁৰাল নিৰ্মাণ, আৰু প্ৰশিক্ষণ তথা কৰ্মশালাৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠানগত সক্ষমতা বৃদ্ধি আদি কাৰ্য সম্পাদন কৰে।

এই পদক্ষেপসমূহৰ জৰিয়তে এনএফডিচি–এনএফএআইয়ে ভাৰতৰ সমৃদ্ধ চলচ্চিত্ৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে আৰু নিশ্চিত কৰি আহিছে যে কালজয়ী চলচ্চিত্ৰসমূহ বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে সহজলভ্য হৈ থাকে।

*****

Mahesh Kumar/ Aparajita Priyadarshini/AA