ભારતના સમૃદ્ધ સિનેમેટિક વારસાને જાળવવા અને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રોત્સાહિત કરવાની દિશામાં એક ઐતિહાસિક કદમ ઉઠાવતા, માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય (MIB) હેઠળ કાર્યરત નેશનલ ફિલ્મ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન – નેશનલ ફિલ્મ આર્કાઇવ ઓફ ઇન્ડિયા (NFDC-NFAI) એ સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ નિર્માતા રિત્વિક ઘટકની સમગ્ર ફીચર ફિલ્મગ્રાફીને 4Kમાં સફળતાપૂર્વક પુનઃસ્થાપિત કરી છે. આ સ્વપ્નદ્રષ્ટા દિગ્દર્શકના જન્મ શતાબ્દી વર્ષની ઉજવણીના ભાગરૂપે, NFDC-NFAI એ લંડનમાં પ્રતિષ્ઠિત BFI સાઉથબેંક ખાતે જૂન 2026થી શરૂ થનારા એક ઐતિહાસિક રેટ્રોસ્પેક્ટિવ રજૂ કરવા માટે બ્રિટિશ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (BFI) સાથે ભાગીદારી કરી છે. આ વ્યાપક શોકેસ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રેક્ષકોને ઘટકની ક્રાંતિકારી વાર્તાકથનની શૈલી અને ગહન સૌંદર્યલક્ષી દ્રષ્ટિકોણને તેના સર્વોચ્ચ, પ્રિસ્ટીન દ્રશ્ય સ્વરૂપમાં અનુભવવાની તક આપશે.

ઘટકની ફિલ્મોનો આ રિસ્ટોરેશન પ્રોજેક્ટ રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ વારસાના સૌથી પ્રશંસનીય કાર્યોમાંનો એક છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગના સંસ્થાકીય મહત્વ વિશે વાત કરતા, NFDCના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર શ્રી પ્રકાશ મગદુમ જણાવ્યું હતું કે, " ભારત વિશ્વની સૌથી સમૃદ્ધ અને જીવંત સિનેમેટિક વારસાઓમાંનું એક ધરાવે છે, અને NFHM હેઠળ NFDC-NFAIને આ અમૂલ્ય સંપત્તિઓને વૈશ્વિક ધોરણો અનુસાર પુનઃસ્થાપિત અને સંરક્ષિત કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. અમે શ્રી રિત્વિક ઘટકના જન્મ શતાબ્દી વર્ષની ઉજવણી કરી રહ્યા છીએ ત્યારે, લંડનમાં આ રેટ્રોસ્પેક્ટિવ માટે BFI સાથે સહયોગ કરતા અમને આનંદ થાય છે. તે વૈશ્વિક ફિલ્મ સમુદાયને શ્રી ઘટકની પ્રતિભાનો અનુભવ કરવા અને ભારતના આર્કાઇવલ (દસ્તાવેજીકરણ)ની સિદ્ધિઓની ક્ષમતાને પ્રત્યક્ષ નિહાળવા માટે એક ઉત્કૃષ્ટ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે."

આ વિશાળ આર્કાઇવલ સફળતા રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ હેરિટેજ મિશન (NFHM) હેઠળ પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી, જે દેશના ઓડિયો-વિઝ્યુઅલ વારસાની સુરક્ષા માટે સમર્પિત MIBની ફ્લેગશિપ પહેલ છે. પશ્ચિમ બંગાળ સ્ટેટ ફિલ્મ આર્કાઇવના અમૂલ્ય સંસાધનોની સાથે, NFDC-NFAI દ્વારા દાયકાઓથી કાળજીપૂર્વક સાચવવામાં આવેલા વિવિધ મૂળ ફિલ્મ તત્વોનો ઉપયોગ કરીને આ ઝીણવટભર્યું 4K પુનઃસ્થાપન કરવામાં આવ્યું હતું. દૃશ્યાત્મક પ્રામાણિકતા જળવાઈ રહે અને મહાન ફિલ્મકારની મૂળ સિનેમેટિક દૃષ્ટિ સાથે સંપૂર્ણ સુસંગતતા રહે તે માટે, કલર ગ્રેડિંગ પ્રક્રિયાનું સીધું માર્ગદર્શન રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર વિજેતા ભારતીય સિનેમેટોગ્રાફર શ્રી અવીક મુખોપાધ્યાય દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જેમણે NFHM પુનઃસ્થાપન પ્રોજેક્ટની પ્રશંસા કરતા કહ્યું હતું કે, "રિત્વિક ઘટકની ફિલ્મોના પુનઃસ્થાપનનો ભાગ બનવા બદલ હું ખરેખર ગર્વ અને રોમાંચ અનુભવું છું કારણ કે તેઓ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સૌથી મૌલિક ફિલ્મ નિર્માતાઓમાંથી એક છે. એક સિનેમેટોગ્રાફર તરીકે, તેણે મને તેમની સુંદર કળાને નજીકથી જોવાની તક આપી. આટલા મહેનતભર્યા પરંતુ અદ્ભુત પ્રયાસ માટે હું ખરેખર આખી ટીમનો આભાર માનું છું."

ધ લંડન રેટ્રોસ્પેક્ટિવ તેમની શાનદાર કારકિર્દીના અનેક તબક્કાઓમાં ઘટકના સર્જનાત્મક બ્રહ્માંડ સાથે જોડાવાની તક પૂરી પાડશે. વ્યાપક કાર્યક્રમમાં તેમની આઠ મુખ્ય વર્ણનાત્મક વિશેષતાઓની નવી પુનઃસ્થાપિત 4K પ્રસ્તુતિઓનો સમાવેશ થાય છે, જેમ કે, નાગરિક, અજંત્રિક, બારી થેકે પાલીયે, મેઘે ઢાકા તારા, કોમલ ગંાર, સુવર્ણરેખા, તિતાસ એક્તિસ નાદિર નામ અને જુક્તિ તક્કો આર ગપ્પો. આ માસ્ટરપીસને પૂરક બનાવતા, શોકેસમાં તેમની ઐતિહાસિક રીતે નોંપાત્ર નાની-ફોર્મેટની કૃતિઓ, ડોક્યુમેન્ટ્રીઝ અને દુર્લભ અૂરી કૃતિઓ પણ દર્શાવવામાં આવશે, જેમાં બિહાર કે દર્શનિય સ્થાન, મુસાફિર, ફિયર, રેન્ડેઝવસ, નાગરિક સંરક્ષણ, સાયન્ટિસ્ટ ઓફ ટુમોરો, યે ક્યૂં, માય લેનિન, પુરુલિયાર છૌ, દરબાર ગતિ પદમા, હિરીર પ્રજાપતિ, ચિન્નામુલ, રામકિનકર બૈજ, રૌંગર ગુલામ અને બાગાલાર બંગ દર્શનનો સમાવેશ થાય છે.

આ શ્રેષ્ઠ કૃતિઓ ઉપરાંત, કાર્યક્રમમાં તેમની ઐતિહાસિક રીતે મહત્વપૂર્ણ ટૂંકી ફિલ્મો, દસ્તાવેજી ફિલ્મો (Documentaries) અને કેટલીક દુર્લભ અધૂરી રચનાઓનું પણ પ્રદર્શન કરવામાં આવશે. રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ હેરિટેજ મિશન હેઠળ આવા વ્યાપક પુનઃસ્થાપન અને પ્રમોશનલ પહેલને પ્રોત્સાહન આપીને, ભારત સરકાર એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે આ શ્રેષ્ઠ કૃતિઓ ભૌગોલિક સીમાઓ વટાવીને આગામી દાયકાઓ સુધી વૈશ્વિક પ્રેક્ષકોને પ્રેરણા આપતી રહેશે.

NFDC–NFAI વિશે

નેશનલ ફિલ્મ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન-નેશનલ ફિલ્મ આર્કાઇવ ઓફ ઇન્ડિયા (NFDC-NFAI) એ દેશના સિનેમેટિક વારસાને સાચવવા, દસ્તાવેજીકરણ કરવા અને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની ભારતની અગ્રણી સંસ્થા છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે ઐતિહાસિક, સાંસ્કૃતિક અને કલાત્મક મહત્વ ધરાવતી ફિલ્મોને શોધવા, હસ્તગત કરવા, સાચવવાનો અને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે અને સાથે જ વિશ્વ સિનેમાનો એક પ્રતિનિધિ સંગ્રહ જાળવવાનો પણ છે.

1969થી ઇન્ટરનેશનલ ફેડરેશન ઓફ ફિલ્મ આર્કાઇવ્સ (FIAF)ના સભ્ય તરીકે, NFDC-NFAI ભારતના ફિલ્મના ઇતિહાસના મુખ્ય ભંડાર તરીકે કામ કરે છે. તેનો રિસર્ચ એન્ડ ડોક્યુમેન્ટેશન સેક્શન ફિલ્મ સંબંધિત સામગ્રીઓનો વ્યાપક સંગ્રહ ધરાવે છે, જેમાં 2 લાખથી વધુ ફોટોગ્રાફ્સ, 40,000 ફિલ્મ પોસ્ટર્સ, 24,000 સોંગ બુકલેટ્સ અને 2.28 લાખ પ્રેસ ક્લિપિંગ્સનો સમાવેશ થાય છે, જેમાંથી મોટાભાગનું સંશોધન અને સંરક્ષણના હેતુઓ માટે ડિજિટાઇઝ્ડ કરવામાં આવ્યું છે.

નેશનલ ફિલ્મ હેરિટેજ મિશન (NFHM) વિશે 

ફિલ્મ સંરક્ષણના પ્રયાસોને મજબૂત કરવા માટે, ભારત સરકારે 2015માં નેશનલ હેરિટેજ મિશન (NFHM) શરૂ કર્યું હતું. આ મિશન હેઠળ, NFDC-NFAI સીમાચિહ્નરૂપ ભારતીય ોનું 2K અને 4K ડિજિટાઇઝેશન અને પુનઃસ્થાપન કરે છે, રીલ્સની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરે છે, આર્કાઇવલ વોલ્ટ્સ વિકસાવે છે, અને તાલીમ તથા વર્કશોપ દ્વારા સંસ્થાકીય ક્ષમતાનું નિર્માણ કરે છે.

આ પહેલો દ્વારા, NFDC-NFAI ભારતના સમૃદ્ધ સિનેમા વારસાને સુરક્ષિત રાખવામાં અને ક્લાસિક ફિલ્મો વર્તમાન અને ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે સુલભ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

SM/DK/JT