આજે સંસદમાં કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 રજૂ કરતા કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું હતું કે ત્રીજું કર્તવ્ય સરકારના 'સબકા સાથ, સબકા વિકાસ' ના વિઝન સાથે સુસંગત છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક પરિવાર, સમુદાય, પ્રદેશ અને ક્ષેત્રને સંસાધનો, સુવિધાઓ અને અર્થપૂર્ણ ભાગીદારી માટેની તકો મળી રહે.

નાણા મંત્રીએ ત્રીજું કર્તવ્ય હાંસલ કરવા માટે વ્યાપક રોડમેપ રજૂ કર્યો હતો. શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું, “આ માટે લક્ષિત પ્રયાસોની જરૂર છે: અ) ઉત્પાદકતા વધારવા અને ઉદ્યમશીલતા દ્વારા ખેડૂતોની આવક વધારવી, જેમાં નાના અને સીમાંત ખેડૂતો પર વિશેષ ધ્યાન આપવું; બ) આજીવિકાની તકો, તાલીમ અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા સહાયક ઉપકરણો દ્વારા દિવ્યાંગજનને સશક્ત કરવા; ક) માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને ટ્રોમા કેર (આઘાતની સારવાર) ની પહોંચ માટે નબળા વર્ગોને સશક્ત કરવા; ડ) વિકાસ અને રોજગારીની તકોને વેગ આપવા માટે પૂર્વોદય રાજ્યો અને ઉત્તર-પૂર્વ ક્ષેત્ર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું.”

ખેડૂતોની આવકમાં વધારો

ખેડૂતોની આવક વધારવાના વ્યાપક ઉદ્દેશ્ય હેઠળ, બજેટમાં 500 જળાશયો અને અમૃત સરોવરોના સંકલિત વિકાસ, દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં મત્સ્યઉદ્યોગ મૂલ્ય શૃંખલા (વેલ્યુ ચેઇન) ને મજબૂત કરવા અને સ્ટાર્ટ-અપ્સ તથા મહિલા સંચાલિત જૂથો સાથે ફિશ ફાર્મર્સ પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FFPOs) ને જોડીને માર્કેટ લિંકેજ સક્ષમ કરવાની જોગવાઈઓ સામેલ છે.

શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું હતું કે પશુપાલન એ ખેડૂતોની આવક વધારવા માટેના મુખ્ય ક્ષેત્રોમાંનું એક હશે. ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં ગુણવત્તાયુક્ત રોજગારીની તકો પૂરી પાડવા માટે, સરકાર સાહસિકતા વિકાસ દ્વારા પશુપાલન ક્ષેત્રને ટેકો આપશે: (અ) ક્રેડિટ-લિંક્ડ સબસિડી પ્રોગ્રામ (બ) પશુધન સાહસોનું સ્કેલિંગ-અપ (વિસ્તરણ) અને આધુનિકીકરણ (ક) પશુધન, ડેરી અને મરઘા ઉછેર-કેન્દ્રિત સંકલિત-મૂલ્ય શૃંખલાઓના નિર્માણને વધારવું અને (ડ) પશુધન ખેડૂત ઉત્પાદક સંગઠનો (Livestock Farmer Producers Organisations) ની રચનાને પ્રોત્સાહિત કરવી.

કેન્દ્રીય નાણા મંત્રીએ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં નાળિયેર, ચંદન, કોકો અને કાજુ જેવા ઉચ્ચ મૂલ્યના પાકોને ટેકો આપીને 'હાઈ વેલ્યુ એગ્રીકલ્ચર' (ઉચ્ચ મૂલ્યની કૃષિ) પર ભાર મૂક્યો હતો. ઉત્તર-પૂર્વમાં અગરના ઝાડ અને આપણા પહાડી પ્રદેશોમાં બદામ, અખરોટ અને પાઈન નટ્સ જેવા ડ્રાય ફ્રૂટ્સને પણ ટેકો આપવામાં આવશે.

શ્રીમતી સીતારમણે કહ્યું, “ભારત વિશ્વમાં નાળિયેરનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક દેશ છે. આશરે 10 મિલિયન (1 કરોડ) ખેડૂતો સહિત લગભગ 30 મિલિયન (3 કરોડ) લોકો તેમની આજીવિકા માટે નાળિયેર પર નિર્ભર છે. નાળિયેર ઉત્પાદનમાં સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે, હું મુખ્ય નાળિયેર પકવતા રાજ્યોમાં જૂના અને બિન-ઉત્પાદક વૃક્ષોને નવા રોપાઓ/છોડ/જાતો સાથે બદલવા સહિતના વિવિધ હસ્તક્ષેપો દ્વારા ઉત્પાદન વધારવા અને ઉત્પાદકતા વધારવા માટે 'કોકોનટ પ્રમોશન સ્કીમ' (નાળિયેર પ્રમોશન યોજના) ની દરખાસ્ત કરું છું.”

ખેડૂતોની આવક વધારવાના ઉદ્દેશ્ય તરફ અન્ય એક કદમ તરીકે, કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં ભારતીય કાજુ અને કોકો માટે એક સમર્પિત કાર્યક્રમની દરખાસ્ત પણ કરવામાં આવી છે જેથી ભારતને કાચા કાજુ અને કોકોના ઉત્પાદન અને પ્રોસેસિંગમાં આત્મનિર્ભર બનાવી શકાય, નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા વધારી શકાય અને 2030 સુધીમાં ભારતીય કાજુ અને ભારતીય કોકોને પ્રીમિયમ વૈશ્વિક બ્રાન્ડ્સમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય.

કેન્દ્ર સરકાર ભારતીય ચંદન ઇકોસિસ્ટમના ગૌરવને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે ફોકસ્ડ ખેતી અને લણણી પછીના પ્રોસેસિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રાજ્ય સરકારો સાથે ભાગીદારી કરશે.

જૂના, ઓછી ઉપજ આપતા બગીચાઓને પુનર્જીવિત કરવા અને અખરોટ, બદામ અને પાઈન નટ્સની હાઈ-ડેન્સિટી (ગીચ) ખેતીના વિસ્તરણ માટે, બજેટમાં ખેડૂતોની આવક વધારવા અને યુવાનોને જોડીને મૂલ્યવૃદ્ધિ લાવવા માટે એક સમર્પિત કાર્યક્રમને ટેકો આપવાની દરખાસ્ત છે.

ભારત-VISTAAR (Virtually Integrated System to Access Agricultural Resources)

કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે 'ભારત-VISTAAR' (Virtually Integrated System to Access Agricultural Resources) લોન્ચ કરવાની દરખાસ્તની જાહેરાત કરી હતી. VISTAAR ને એક બહુભાષી AI ટૂલ તરીકે કલ્પના કરવામાં આવી છે જે એગ્રીસ્ટેક (AgriStack) પોર્ટલ્સ અને ICAR ના કૃષિ પદ્ધતિઓના પેકેજને AI સિસ્ટમ્સ સાથે સંકલિત કરશે. આ ખેત ઉત્પાદકતામાં વધારો કરશે, ખેડૂતો માટે વધુ સારા નિર્ણયો સક્ષમ કરશે અને કસ્ટમાઇઝ્ડ (વ્યક્તિગત) સલાહકારી સહાય પૂરી પાડીને જોખમ ઘટાડશે.

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com