1. તમાકુ અને તમાકુના ઉત્પાદનો પર સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝના અસરકારક ડ્યુટી દરો શું છે?

તમાકુ અને તમાકુના ઉત્પાદનો પરના અસરકારક ડ્યુટી દરો 31.12.2025 ના રોજ જાહેરનામા ક્રમાંક .../2025-સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ દ્વારા સૂચિત કરવામાં આવ્યા છે. આ ડ્યુટી દરો 1st February, 2026 થી અમલમાં આવશે.

2. 'ચ્યુઈંગ ટોબેકો, જરદા સેન્ટેડ ટોબેકો એન્ડ ગુટખા પેકિંગ મશીનરી (કેપેસિટી ડિટર્મિનેશન એન્ડ કલેક્શન ઓફ ડ્યુટી) રૂલ્સ 2025' ક્યાં આપવામાં આવ્યા છે?

આ નિયમો 31.12.2025 ના રોજ જાહેરનામા ક્રમાંક .../2025-સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ (એન.ટી.) દ્વારા સૂચિત કરવામાં આવ્યા છે. આ નિયમો 1 ફેબ્રુઆરી, 2026 થી અમલમાં આવશે.

3. આ નિયમો હેઠળ કયા માલનો સમાવેશ થાય છે?

આ નિયમો 31.12.2025 ના જાહેરનામા ક્રમાંક .../2025- સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ (N.T.) દ્વારા સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ એક્ટ, 1944 ની કલમ 3A હેઠળ સૂચિત માલને આવરી લે છે, જેમાં ચ્યુઈંગ ટોબેકો (ફિલ્ટર ખૈની સહિત), જરદા યુક્ત સુગંધિત તમાકુ અને ગુટખાનો સમાવેશ થાય છે.

4. 'ચ્યુઈંગ ટોબેકો, જરદા સેન્ટેડ ટોબેકો એન્ડ ગુટખા પેકિંગ મશીનરી (કેપેસિટી ડિટર્મિનેશન એન્ડ કલેક્શન ઓફ ડ્યુટી) રૂલ્સ 2025' શેના વિશે છે?

આ નિયમો સૂચિત માલ જેવા કે ચ્યુઈંગ ટોબેકો (ફિલ્ટર ખૈની સહિત), જરદા યુક્ત સુગંધિત તમાકુ અને ગુટખા પર ઉત્પાદન ક્ષમતા નિર્ધારણ અને સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ ડ્યુટીની વસૂલાતની રીત પૂરી પાડે છે.

5. જે કરદાતાઓ પાસે પહેલેથી જ સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ રજીસ્ટ્રેશન છે, શું તેમને આ નિયમો હેઠળ અલગ રજીસ્ટ્રેશનની જરૂર છે?

ના, અસ્તિત્વ ધરાવતા સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ રજીસ્ટર્ડ કરદાતાઓ માટે કોઈ અલગ રજીસ્ટ્રેશનની જરૂર નથી.

6. શું સૂચિત માલના તમામ ઉત્પાદકોએ આ નિયમો દ્વારા નિર્ધારિત 'ડીમ્ડ ડ્યુટી' (માની લીધેલ ડ્યુટી) ચૂકવવી પડશે?

ના, આ નિયમો સૂચિત માલના પાઉચ (pouches) બનાવતા ઉત્પાદકોને લાગુ પડે છે. અન્ય સ્વરૂપોમાં (જેમ કે ટીન) ઉત્પાદન કરનારાઓએ નિર્ધારિત મૂલ્ય (assessable value) પર લાગુ પડતી ડ્યુટી ચૂકવવાની રહેશે.

7. શું ડ્યુટીની ગણતરી માટે સૂચિત માલની છૂટક વેચાણ કિંમત (RSP) પર કોઈ વળતર (abatement) ઉપલબ્ધ છે?

હા, વળતર ઉપલબ્ધ છે અને 31.12.2025 ના જાહેરનામામાં ઉત્પાદનો માટે ડ્યુટીના લાગુ પડતા દરો સૂચિત કરતી વખતે તેને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યું છે.

8. સૂચિત માલના અસ્તિત્વ ધરાવતા ઉત્પાદકે કઈ તારીખ સુધીમાં ડિક્લેરેશન (જાહેરાત) સબમિટ કરવું આવશ્યક છે?

ફોર્મ CE DEC-01 માં ડિક્લેરેશન નિયમો અમલમાં આવ્યાના સાત દિવસની અંદર, એટલે કે 7th February, 2026 સુધીમાં પોર્ટલ પર ફાઇલ કરવાનું રહેશે.

9. શું ફોર્મ CE DEC-01 ફાઇલ કરવું ફરજિયાત છે?

હા, તે ફરજિયાત છે.

10. કયા માપદંડો (parameters) જાહેર કરવાના રહેશે?

આ માપદંડોમાં મશીનોની સંખ્યા, મશીનોની વિશિષ્ટતાઓ જેમ કે મહત્તમ નિર્ધારિત ક્ષમતા (maximum rated capacity) અને ગિયર બોક્સ રેશિયો અને ઉલ્લેખિત છૂટક વેચાણ કિંમતોની વિગતોનો સમાવેશ થાય છે.

11. ચાર્ટર્ડ એન્જિનિયરનું પ્રમાણપત્ર શા માટે જરૂરી છે?

ટ્રેક/ફનલ્સની સંખ્યા, ગિયર બોક્સ રેશિયો અને મુખ્ય મોટરના પ્રતિ મિનિટના પરિભ્રમણ (RPM) અંગેની તકનીકી માહિતી પૂરી પાડવામાં મદદ કરવા માટે આ જરૂરી છે.

12. શું વાસ્તવિક ઉત્પાદન સુસંગત છે?

ના, ડ્યુટી મશીનની મહત્તમ નિર્ધારિત ક્ષમતા દ્વારા ઉત્પાદિત માની લીધેલ (deemed) જથ્થા પર આધારિત છે.

13. ચૂકવવાપાત્ર ડ્યુટીની ગણતરી કેવી રીતે કરવામાં આવશે?

સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ એક્ટની કલમ 3A મુજબ, ઉત્પાદકે ઉત્પાદનની નિર્ધારિત વાર્ષિક ક્ષમતાના આધારે ડ્યુટી ચૂકવવાની રહેશે. જો કે, ફાઇલ કરેલા ડિક્લેરેશનની ચકાસણી બાકી હોય ત્યાં સુધી, ઉત્પાદકે મહિના દરમિયાન ઉત્પાદિત પાઉચની છૂટક વેચાણ કિંમતો અને પેકિંગ મશીનની પ્રતિ મિનિટ પાઉચની મહત્તમ નિર્ધારિત ઝડપ (maximum rated speed) ના આધારે ડ્યુટી ચૂકવવાની રહેશે.

ઉદાહરણ તરીકે:

· ઉદાહરણ તરીકે, જો ચાવવાની તમાકુ બનાવતી મશીનની મહત્તમ રેટેડ ક્ષમતા 500 પાઉચ હોય અને RSP 2 રૂપિયા હોય, તો પ્રતિ પેકિંગ મશીન દીઠ દર મહિને ડ્યુટીનો દર 0.83 કરોડ રૂપિયા હશે.

• જો ચાવવાની તમાકુ બનાવતી મશીનની મહત્તમ રેટેડ ક્ષમતા 500 પાઉચ હોય અને RSP 4 રૂપિયા હોય, તો પ્રતિ પેકિંગ મશીન દીઠ દર મહિને ડ્યુટીનો દર 1.52 કરોડ રૂપિયા હશે (0.83 કરોડ રૂપિયા અથવા 0.38*RSP લેવાનો રહેશે)

14. શું કરદાતા પ્રથમ ડિક્લેરેશન ફાઇલ કર્યા પછી અને અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝના ડેપ્યુટી કમિશનર અથવા આસિસ્ટન્ટ કમિશનર દ્વારા વાર્ષિક ઉત્પાદન ક્ષમતા નક્કી કરવાનો ઓર્ડર બહાર પાડવામાં આવે તે પહેલાં નવું ડિક્લેરેશન ફાઇલ કરી શકે છે?

ઉક્ત નિયમોના Rule 6 મુજબ, અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝના ડેપ્યુટી કમિશનર અથવા આસિસ્ટન્ટ કમિશનરએ Rule 8 હેઠળ ઓર્ડર જારી ન કર્યો હોય ત્યાં સુધી નવું ડિક્લેરેશન ફાઇલ કરી શકાતું નથી.

15. વિભાગ વાર્ષિક ઉત્પાદન ક્ષમતા કેવી રીતે નક્કી કરશે?

અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝના ડેપ્યુટી કમિશનર અથવા આસિસ્ટન્ટ કમિશનર ફેક્ટરીનું ભૌતિક નિરીક્ષણ કર્યા પછી અને મશીનોની તકનીકી વિશિષ્ટતાઓની ચકાસણી કર્યા પછી વાર્ષિક ઉત્પાદન ક્ષમતા નક્કી કરશે. વાર્ષિક ઉત્પાદન ક્ષમતા, ઉક્ત નિયમોના Rule 5 મુજબ, એક મહિનામાં ઉત્પાદિત થનારા માની લીધેલ સૂચિત માલના જથ્થાને 12 (months) વડે ગુણીને નક્કી કરવામાં આવશે.

16. જો વિભાગ દ્વારા નિર્ધારિત વાર્ષિક ક્ષમતા ઉત્પાદકના સ્વ-ડિક્લેરેશન કરતા વધારે હોય તો શું થશે?

અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા ડેપ્યુટી કમિશનર અથવા આસિસ્ટન્ટ કમિશનર ચકાસણીના 30 દિવસની અંદર ઓર્ડર જારી કરશે. તફાવતની ડ્યુટી, લાગુ પડતા વ્યાજ સાથે, મશીન ઇન્સ્ટોલેશનની તારીખથી અથવા ઉત્પાદન સાથે સંબંધિત ફેરફારની તારીખથી વાસ્તવિક ચુકવણીની તારીખ સુધી ચૂકવવા પાત્ર છે. અસ્તિત્વ ધરાવતા ઉત્પાદકો માટે, પ્રથમ નિર્ધારણના કિસ્સામાં, તફાવતની ડ્યુટી અને વ્યાજ 1 ફેબ્રુઆરી 2026 થી ચૂકવવાનું રહેશે.

17. જો ઉત્પાદક ડેપ્યુટી કમિશનર અથવા સહાયક કમિશનર દ્વારા લેવાયેલા નિર્ણય સામે અપીલ ફાઇલ કરવાનું પસંદ કરે તો શું?

જો કરદાતા અપીલ ફાઇલ કરવાનું પસંદ કરે તો પણ, ઓર્ડર પછીના સમયગાળા માટે અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા ડેપ્યુટી કમિશનર અથવા આસિસ્ટન્ટ કમિશનર દ્વારા કરવામાં આવેલા નિર્ધારણ મુજબ જ ડ્યુટી ચૂકવવાની રહેશે.

18. શું અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા અધિકારી દ્વારા દર મહિને નિર્ધારણ કરવામાં આવશે?

ના. નવું નિર્ધારણ ત્યારે જ કરવામાં આવશે જો ઉત્પાદનના સંબંધિત પરિબળોમાં ફેરફાર થાય જે વાર્ષિક ઉત્પાદન ક્ષમતાને અસર કરે છે, એટલે કે પેકિંગ મશીનોની સંખ્યા અને મશીનોની મહત્તમ નિર્ધારિત ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ફેરફાર.

19. જો 1  ફેબ્રુઆરી 2026 પછી રજીસ્ટર થયેલ ઉત્પાદક મહિનાની 10 તારીખે મશીન ઇન્સ્ટોલ કરે અને ઉત્પાદન શરૂ કરે, તો શું આખા મહિના માટે ડ્યુટી ચૂકવવાપાત્ર છે?

ના. ઉક્ત Rule 13(3) મુજબ, ઉત્પાદકે તે આખા મહિના માટે સંપૂર્ણ ડ્યુટી ચૂકવવાની રહેશે જેમાં મશીનો ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવ્યા છે.

20. ડ્યુટીની ગણતરીના હેતુ માટે મશીનોની સંખ્યા કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવશે?

એક મહિના માટે ઇન્સ્ટોલ કરેલા મશીનોની સંખ્યા મહિના દરમિયાન કોઈ પણ દિવસે ઇન્સ્ટોલ કરેલા મશીનોની મહત્તમ સંખ્યા તરીકે ગણવામાં આવશે.

21. માસિક કયા ફોર્મ અને રિટર્ન ફાઇલ કરવાના રહેશે?

ઉત્પાદકે તે જ મહિનાના 10th day સુધીમાં અથવા તે પહેલાં FORM CE STR-1 માં માસિક ફોર્મ સબમિટ કરવાનું રહેશે. આ માસિક રિટર્ન ઉપરાંતનું હશે જે તેને સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ રૂલના Rule 12 મુજબ ફાઇલ કરવાનું હોય છે.

22. વળતર (abatement) ની ગણતરી કેવી રીતે કરવામાં આવશે?

વળતરની ગણતરી નીચેના ફોર્મ્યુલાનો ઉપયોગ કરીને પ્રો-રેટા ધોરણે કરવામાં આવશે:

છૂટ = (માસિક ફરજ જવાબદારી × બિન-કાર્યકારી દિવસોની સંખ્યા) ÷ મહિનામાં કુલ દિવસોની સંખ્યા.

23. ધારો કે મશીન 15th of February થી 5th of March સુધી કાર્યરત નથી, તો કેટલા વળતરનો દાવો કરી શકાય?

સળંગ 15 દિવસના બિન-કાર્યકારી સમયગાળા માટે વળતરનો દાવો કરી શકાય છે અને તે સમયગાળો એક જ કેલેન્ડર મહિનામાં આવે છે કે કેમ તેના પર આધાર રાખતું નથી.

24. વળતરનો દાવો કરવા માટેની શરતો શું છે?

વળતરનો દાવો કરવા માટે, ઉત્પાદકે ઓછામાં ઓછા 3 કામના દિવસ અગાઉ વિભાગને જાણ કરવી આવશ્યક છે અને વિભાગ દ્વારા મશીનને સીલ કરવું આવશ્યક છે.

25. શું મશીનો ઉપયોગમાં ન હોય તો પણ કાર્યરત ગણવામાં આવે છે?

હા. ફેક્ટરીમાં ઇન્સ્ટોલ કરેલું કોઈ પણ પેકિંગ મશીન જ્યાં સુધી નિયમોની જોગવાઈઓ અનુસાર સીલ ન કરવામાં આવે ત્યાં સુધી તે કાર્યરત હોવાનું માનવામાં આવે છે.

26. મશીનો સીલ કરવાની પ્રક્રિયા શું છે?

ઉત્પાદકે ઇન્સ્ટોલ કરેલા મશીનને 15 દિવસ કે તેથી વધુ સમયગાળા માટે સળંગ બિન-કાર્યરત રાખતા પહેલા ઓછામાં ઓછા 3 કામના દિવસ અગાઉ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા ડેપ્યુટી કમિશનર અથવા આસિસ્ટન્ટ કમિશનરને જાણ કરવાની રહેશે.

27. સીલ કરેલા મશીનને કેવી રીતે ડી-સીલ (સીલ ખોલવું) કરી શકાય?

જે તારીખથી કામગીરી ફરી શરૂ કરવાનો ઈરાદો હોય તેના ઓછામાં ઓછા 3 કામના દિવસ અગાઉ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા ડેપ્યુટી કમિશનર અથવા આસિસ્ટન્ટ કમિશનર ને જાણ કરવી આવશ્યક છે. મશીનોનું સીલ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા Superintendent of સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ ની હાજરીમાં ખોલવામાં આવશે.

28. વેચાણ અથવા નિકાલ માટે ફેક્ટરીમાંથી મશીનો હટાવવાની પ્રક્રિયા શું છે?

અનઇન્સ્ટોલેશન (હટાવવાની) માટેના નિર્ધારિત દિવસથી ઓછામાં ઓછા 3 કામના દિવસ અગાઉ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતા ડેપ્યુટી કમિશનર અથવા આસિસ્ટન્ટ કમિશનર ને જાણ કરવી આવશ્યક છે.

29. શું સીસીટીવી (CCTVs) લગાવવા ફરજિયાત છે?

હા. પેકિંગ મશીન ચલાવતા દરેક ઉત્પાદકે પેકિંગ મશીનના તમામ વિસ્તારોને આવરી લેતી કાર્યરત CCTV સિસ્ટમ ઇન્સ્ટોલ કરવી જરૂરી છે અને ફૂટેજને ઓછામાં ઓછા 24 મહિનાના સમયગાળા માટે સાચવી રાખવાનું રહેશે.

30. શું રિબેટ (rebate) ઉપલબ્ધ છે?

ના, સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ Rules ના Rule 18 હેઠળ ક્ષમતા આધારિત લેવી યોજનામાં સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ ડ્યુટીનું કોઈ રિબેટ ઉપલબ્ધ નથી.

31. જો ફેક્ટરી બંધ થઈ જાય તો અગાઉથી ચૂકવેલી ડ્યુટીનું શું થાય?

ઉત્પાદકે રજીસ્ટ્રેશન સરેન્ડર કરવા માટેની જાણ ફાઇલ કરવાની રહેશે. ડ્યુટી ઉક્ત નિયમોના Rule 21 માં નિર્ધારિત રીતે સમાયોજિત અથવા પરત કરવામાં આવશે.

32. શું ડ્યુટીની ચુકવણી કર્યા વિના નિકાસની પરવાનગી છે?

ના. ક્ષમતા આધારિત લેવી યોજના હેઠળ ડ્યુટીની ચુકવણી કર્યા વિના સૂચિત માલની નિકાસની પરવાનગી નથી.

સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ નોટિફિકેશન માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/IJ/GP/JT