કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ શ્રી ગોવિંદ મોહને ગ્લેશિયર લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ્સ (GLOFs) અને હિમસ્ખલનના જોખમો સામે હિમાલયના રાજ્યો/UTsની તૈયારીઓની સમીક્ષા કરવા માટે આજે નવી દિલ્હી ખાતે એક બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી. આ બેઠકમાં ગૃહ મંત્રાલય (MHA), નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (NDMA), સેન્ટ્રલ વોટર કમિશન (CWC), ઇન્ડિયા મેટિઓરોલોજિકલ ડિપાર્ટમેન્ટ (IMD) અને ડિફેન્સ જીઓઇન્ફોર્મેટિક્સ રિસર્ચ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ (DGRE) ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, સિક્કિમ, અરુણાચલ પ્રદેશ અને જમ્મુ અને કાશ્મીરના મુખ્ય સચિવો અને રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળોએ હાજરી આપી હતી.

બેઠકમાં હિમાલયના પ્રદેશમાં GLOFsના વિકસતા જોખમની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, જેમાં વહેલી ચેતવણી, સંવેદનશીલ ગ્લેશિયર તળાવો અને હિમ-આચ્છાદિત વિસ્તારોની દેખરેખ, ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતા સ્થળોની ઓળખ, પ્રવાહનો માર્ગ, ચેતવણીઓનું સમયસર પ્રસારણ, સ્થળાંતર માટેની તૈયારી અને પ્રતિભાવ પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

રાજ્યો/UTs એ તેમની સંબંધિત તૈયારીઓ અને શમન (mitigation) વ્યૂહરચના રજૂ કરી, જેમાં સંવેદનશીલ ગ્લેશિયર તળાવોની દેખરેખ, વહેલી ચેતવણી પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા, ચેતવણીઓના છેવાડા સુધી પ્રસારણમાં સુધારો કરવા, પ્રવાહના માર્ગનું આયોજન, સમુદાયની તૈયારી અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં પ્રતિભાવ સંસાધનોની તૈનાતી માટે હાથ ધરવામાં આવેલા પગલાંનો સમાવેશ થાય છે. શમનના પગલાં જિલ્લા અને સ્થાનિક સ્તરે નક્કર ક્રિયાઓમાં રૂપાંતરિત થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા પર ભાર મૂકીને રાજ્ય/UT-વિશિષ્ટ સંવેદનશીલતાઓ અને તૈયારીના પગલાં અંગે વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવે ખાસ કરીને વધતા જોખમના સમયગાળા દરમિયાન સંવેદનશીલ ગ્લેશિયર તળાવો અને હિમસ્ખલન-સંભવિત વિસ્તારોની સતત અને સક્રિય દેખરેખની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. રાજ્યો/UTsને રાજ્યની એજન્સીઓ, જિલ્લા વહીવટીતંત્રો અને વૈજ્ઞાનિક અને તકનીકી સંસ્થાઓ વચ્ચે નજીકનું સંકલન જાળવવા સલાહ આપવામાં આવી હતી જેથી ચેતવણીઓ પર તાત્કાલિક અને અસરકારક રીતે કાર્યવાહી કરી શકાય.

કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે GLOFs અને હિમસ્ખલન માટેની તૈયારીઓ માત્ર પ્રતિભાવ-કેન્દ્રી પગલાંથી આગળ વધીને જોખમ-માહિતી આધારિત આયોજન, નિવારક શમન અને સમુદાય-સ્તરની તૈયારી તરફ આગળ વધવી જોઈએ. રાજ્યો/UTs ને તેમની તૈયારી યોજનાઓની નિયમિત સમીક્ષા કરવા, વહેલી ચેતવણી અને સ્થળાંતરની વ્યવસ્થામાં રહેલી ખામીઓને ઓળખવા અને કોઈપણ અતિશય ઘટના પહેલાં જરૂરી સુધારાત્મક પગલાં લેવા સલાહ આપવામાં આવી હતી. તેમણે એ વાત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે રાજ્યોએ 2024 માં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રાજ્યો માટે મંજૂર કરાયેલા GLOF શમન પ્રોજેક્ટની પ્રગતિમાં ઝડપ લાવવાની જરૂર છે.

સંવેદનશીલ હિમાલયના વિસ્તારોમાં જાનમાલનું નુકસાન ઘટાડવા માટે સતત આંતર-એજન્સી સંકલન, જોખમની માહિતીનું નિયમિત વિભાજન અને વહેલી ચેતવણી અને પ્રતિભાવ પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવાના નિર્દેશો સાથે બેઠક પૂરી થઈ.

SM/DK/JT