કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રી શ્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ આજે નવી દિલ્હીમાં મારુતિ સુઝુકી દ્વારા ભારતનું પ્રથમ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ પેસેન્જર વાહન લોન્ચ કર્યું છે, જે આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને વેગ આપે છે. આ કાર્યક્રમ દરમિયાન કેન્દ્રીય માર્ગ, પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી શ્રી નીતિન ગડકરી પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો E20 થી લઈને E100 સુધીના ઇથેનોલ-પેટ્રોલ મિશ્રણની શ્રેણી પર ચાલી શકે છે.

લોન્ચિંગ પ્રસંગે મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે પેસેન્જર વાહન સેગમેન્ટમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ટેક્નોલોજીનો પ્રવેશ એ માત્ર એક પ્રોડક્ટ લોન્ચ નથી, પરંતુ ભારતની ઊર્જા સંક્રમણ (એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન) માં એક નવા પ્રકરણની શરૂઆત પણ છે. શ્રી પુરીએ નોંધ્યું હતું કે ભારતમાં આશરે 37 લાખ પેસેન્જર વાહનો છે જે મધ્યમ વર્ગના ભારતની આકાંક્ષાઓ અને વ્યક્તિગત ગતિશીલતાના ભવિષ્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ સેગમેન્ટમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ટેક્નોલોજીનો મોટા પાયે સ્વીકાર ઇથેનોલ-આધારિત ગતિશીલતાની અસરમાં નોંધપાત્ર વધારો કરી શકે છે.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે 28 ફેબ્રુઆરીએ લશ્કરી સંઘર્ષ શરૂ થયો તે પહેલાં, ભારતના એલપીજી (LPG) આયાતનો લગભગ 60% હિસ્સો સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો. 1.4 અબજ લોકો ધરાવતા દેશ અને વૈશ્વિક સરેરાશ કરતાં ત્રણ ગણી ઊર્જા માંગ વૃદ્ધિ દર ધરાવતા દેશ તરીકે, ભારતે દેશભરમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરી છે. “દેશમાં ક્યાંય પણ એક પણ ડ્રાય-આઉટ (ઇંધણની અછત) થયું નથી. લોકોએ માર્ગ અને હવાઈ માર્ગે સામાન્ય રીતે મુસાફરી કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. વૈશ્વિક વિક્ષેપો છતાં ભારતે લગભગ સામાન્ય સ્થિતિ જાળવી રાખી હતી,” તેમ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું.

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ખોટી માહિતી ફેલાવવા અને કૃત્રિમ અછત ઊભી કરવાના કેટલાક પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હોવા છતાં, સમયસર નીતિગત હસ્તક્ષેપો અને અસરકારક વ્યવસ્થાપનને કારણે પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે નિયંત્રણમાં રહી હતી.

શ્રી પુરીએ ભારતની ઊર્જા વ્યૂહરચનાના ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો — ઉપલબ્ધતા, પરવડે તેવી ક્ષમતા અને ટકાઉપણાં વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વને શ્રેય આપ્યો હતો. ઉપલબ્ધતા અંગે, શ્રી પુરીએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે વૈશ્વિક અસ્થિરતા છતાં ભારતે ક્રૂડ ઓઇલ, એલપીજી અને કુદરતી ગેસનો અવિરત પુરવઠો જાળવી રાખ્યો છે. ભારતે સ્થાનિક એલપીજી ઉત્પાદન કટોકટી પહેલાના પ્રતિ દિવસ 32 TMT થી વધારીને લગભગ 52 TMT પ્રતિ દિવસ કર્યું છે, જ્યારે પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ અને સીએનજી (CNG) તરફના સંક્રમણનો પણ વિસ્તાર કર્યો છે.

પરવડે તેવી ક્ષમતા પર, મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતે વૈશ્વિક સ્તરે ઇંધણના ભાવમાં સૌથી ઓછો વધારો નોંધાવ્યો છે. તેમણે ગ્રાહકોને રાહત આપવા માટે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની કેન્દ્રીય આબકારી જકાત (સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી) માં પ્રતિ લીટર ₹10 નો ઘટાડો કરવાના પ્રધાનમંત્રીના નિર્ણયને યાદ કર્યો હતો.

ટકાઉપણાં (સસ્ટેનેબિલિટી) વિશે વાત કરતા, શ્રી પુરીએ બ્રાઝિલ અને યુએસએ (USA) માં તેમના અગાઉના અનુભવને યાદ કર્યો જ્યાં ખાંડ અને મકાઈ પર આધારિત ઇથેનોલ મિશ્રણે અગાઉથી જ સફળતા દર્શાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે ભારતનો ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ (મિશ્રણ) કાર્યક્રમ સૌથી સફળ ઊર્જા સંક્રમણ પહેલોમાંનો એક બની ગયો છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ભારતની ઇથેનોલ સફળતાની વાર્તા સમગ્ર સરકારના અભિગમ (હોલ-ઓફ-ગવર્નમેન્ટ એપ્રોચ) અને ખેડૂતો, ઇથેનોલ ઉત્પાદકો, ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ, વાહન ઉત્પાદકો, વૈજ્ઞાનિકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓને સાંકળતી મજબૂત ઇકોસિસ્ટમના નિર્માણ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી.

ભારત હવે તૂટેલા અનાજ, કૃષિ કચરો, વાંસ અને દરિયાઈ શેવાળ (સી વીડ) જેવા બહુવિધ ફીડસ્ટોક સ્ત્રોતોમાંથી ઇથેનોલનું ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

ઇથેનોલ મિશ્રણ 2013-14 માં 1.5% કરતા ઓછાથી વધીને 2025-26 માં 20% થયું છે, જે નિર્ધારિત સમયપત્રક કરતાં 5 વર્ષ વહેલા લક્ષ્યાંક હાંસલ કરે છે. ઇથેનોલની પ્રાપ્તિ (પ્રોક્યોરમેન્ટ) ESY 2013-14 માં આશરે 38 કરોડ લીટરથી વધીને આજે 1,040 કરોડ લીટરથી વધુ થઈ ગઈ છે, જ્યારે ઇથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા 2014 માં 421 કરોડ લીટરથી લગભગ પાંચ ગણી વધીને 2026 માં ~2000 કરોડ લીટર થઈ છે. આ બદલાવે ક્રૂડ ઓઇલની આયાતમાં ઘટાડો કર્યો છે, વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવ્યું છે, ઉત્સર્જન ઘટાડ્યું છે અને ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કર્યો છે.

શ્રી પુરીએ નોંધ્યું હતું કે જો નવા ટુ અને ફોર વ્હીલર્સના વેચાણનો 50% હિસ્સો આખરે ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ સુસંગત વાહનો તરફ સ્થાનાંતરિત થાય છે, તો તે 311.8 કરોડ લીટર ઇથેનોલની વધારાની માંગ ઊભી કરશે અને ખેડૂતોને ₹12,403 કરોડની વધારાની આવક પૂરી પાડશે. આનાથી CO₂ ઉત્સર્જનમાં પણ 66.4 લાખ મેટ્રિક ટનનો ઘટાડો થશે.

નીતિ (NITI) આયોગ સત્તાવાર રીતે ઇથેનોલ-આધારિત ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વ્હીકલ્સ (FFVs) ને, જેમાં E85 જેવા ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણ પર ચાલતા વાહનોનો સમાવેશ થાય છે, ઝીરો-એમિશન વ્હીકલ્સ (શૂન્ય-ઉત્સર્જન વાહનો) તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે. E85 ઇંધણ નજીવા પ્રમાણમાં પાર્ટિક્યુલેટ મેટર (PM) ઉત્સર્જન પણ ઉત્પન્ન કરે છે, જે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોને દેશના વધતા જતા વાયુ પ્રદૂષણના પડકારને પહોંચી વળવા માટે એક આશાસ્પદ ઉકેલ બનાવે છે.

મંત્રીએ દેશભરમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે સરકારના રોડમેપની પણ રૂપરેખા આપી હતી. સૂચિત રોડમેપ હેઠળ, BIS સ્પષ્ટીકરણો હેઠળ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો માટે E85 ને મોનો-ફ્યુઅલ સ્ટાન્ડર્ડ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું છે. આ યોજના દિલ્હી-એનસીઆર અને મુંબઈ-પુણે-નાગપુર કોરિડોરમાં 50-100 એફએફવી-રેડી ફ્યુઅલ રિટેલ આઉટલેટ્સના પ્રારંભિક રોલ આઉટની દરખાસ્ત કરે છે, જે ડિસેમ્બર 2026 સુધીમાં અંદાજે 500 આઉટલેટ્સ અને 2027 ના અંત સુધીમાં મોટા શહેરોમાં આશરે 5,000 આઉટલેટ્સ સુધી વિસ્તરણ કરશે.

સરકાર આનો સ્વીકાર વધારવા માટે ભાવોની સહાય, રોડ ટેક્સમાં છૂટછાટ, E85 ટેસ્ટિંગ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા, FFVs અને રિટેલ આઉટલેટ્સ માટે વિશેષ ઓળખકર્તાઓ (સ્પેશિયલ આઇડેન્ટિફાયર્સ), ગ્રાહક જાગૃતિ પહેલો અને સ્ટોરેજ તેમજ ડિસ્પેન્સિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસ જેવા સહાયક પગલાં પર પણ કામ કરી રહી છે. શ્રી પુરીએ જણાવ્યું હતું કે આ માત્ર ઇંધણમાં સંક્રમણ નથી, પરંતુ તે સ્વચ્છ ગતિશીલતા, મજબૂત ઊર્જા સુરક્ષા અને વધુ આત્મનિર્ભરતા માટે સંપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ છે.

હીરો મોટોકોર્પ દ્વારા તાજેતરમાં ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ મોટરસાઇકલના લોન્ચિંગ અને આજે મારુતિ સુઝુકી દ્વારા ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ પેસેન્જર વાહનના લોન્ચિંગનો ઉલ્લેખ કરતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે દેશ સ્વચ્છ ગતિશીલતાના નવા તબક્કામાં પ્રવેશ કરી રહ્યો છે.

ભારતના સ્વચ્છ ગતિશીલતા સંક્રમણમાં તેના યોગદાન બદલ મારુતિ સુઝુકીને અભિનંદન આપતાં શ્રી પુરીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતનું ઊર્જા સંક્રમણ ભારતમાં જ નિર્માણ પામશે, જે ભારતીય નવીનતા (ઇનોવેશન) દ્વારા સંચાલિત હશે, ભારતીય ખેડૂતો દ્વારા સમર્થિત હશે અને ભારતીય ગ્રાહકો દ્વારા આગળ ધપાવવામાં આવશે. તેમણે ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોને વાહન સેગમેન્ટમાં ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ મોડલ્સ રજૂ કરવાનું ઝડપી બનાવવા અને ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને દેશભરમાં E85 ની ઉપલબ્ધતા ઝડપથી વિસ્તારવા વિનંતી કરી હતી.

SM/DK/JD