પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિ અંગે મીડિયાને માહિતગાર રાખવાના તેની સતત આઉટરીચના ભાગરૂપે, ભારત સરકારે આજે નેશનલ મીડિયા સેન્ટર ખાતે એક બ્રીફિંગ બોલાવી હતી. પેટ્રોલિયમ અને પ્રાકૃતિક ગેસ, બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગો અને વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ બળતણની ઉપલબ્ધતા, દરિયાઈ કામગીરી, આ પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોને સહાય અને મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાં અંગેના અપડેટ્સ પૂરા પાડ્યા હતા. મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રાલયના પશુપાલન અને ડેરી વિભાગે પણ બ્રીફિંગ દરમિયાન અપડેટ્સ શેર કર્યા હતા.

પશુપાલન અને ડેરી પર અપડેટ્સ

પશુપાલન અને ડેરી વિભાગ (DAHD) પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યો છે અને ડેરી વેલ્યુ ચેઇનની સરળ કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે પેટ્રોલિયમ અને પ્રાકૃતિક ગેસ મંત્રાલય (MoPNG) અને અન્ય સંબંધિત મંત્રાલયો સાથે સંકલન સાધીને શ્રેણીબદ્ધ સક્રિય પગલાં લીધાં છે.

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલી કટોકટી વચ્ચે દેશભરમાં દૂધની પ્રાપ્તિ, પ્રોસેસિંગ અને પુરવઠો અવિરત રહ્યો છે. દૂધ અને દૂધની બનાવટોના ભાવ સ્થિર છે, બજારમાં પુરવઠામાં કોઈ વિક્ષેપ થયો નથી અને કટોકટીના સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન ડેરી ખેડૂતોને ચૂકવણી ચાલુ રહી છે.

વિભાગ દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાં નીચે મુજબ છે: બદલાતી પરિસ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે હિતધારકો સાથે સચિવ (AHD) ના અધ્યક્ષપદ હેઠળ નિયમિત બેઠકો બોલાવવામાં આવી રહી છે.

બળતણની ઉપલબ્ધતા બળતણ (ગેસ) પુરવઠાના સંદર્ભમાં, MoPNG ના તારીખ 8.4.2026 ના આદેશથી ખાતરી કરવામાં આવી છે કે ડેરી પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ્સ સહિતના જટિલ ઉદ્યોગોને તેમના માર્ચ 2026 પૂર્વેના જથ્થાબંધ બિન-સ્થાનિક એલપીજી પુરવઠાના 70% પ્રાપ્ત થશે, જે ડેરી કામગીરીમાં કોઈપણ વિક્ષેપને ટાળશે. ત્યારબાદ, તમામ ડેરી પ્લાન્ટ્સને એલપીજી પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે જ્યાં પણ ઓપરેશનલ રીતે શક્ય હોય ત્યાં એલપીજીમાંથી પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG) પર સ્થળાંતર કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

પેકેજિંગ સામગ્રી MoPNG દ્વારા બોલાવવામાં આવેલા પેટ્રોકેમિકલ્સ પરના જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રુપ (JWG) ના સભ્ય તરીકે, ડેરી સેક્ટરની પેકેજિંગ સામગ્રીની જરૂરિયાતોને લગતી ચિંતાઓનું JWG દ્વારા નિરાકરણ લાવવામાં આવ્યું છે. MoPNG એ ડેરી ઉદ્યોગ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા પ્લાસ્ટિક પેકેજિંગ માટેના મુખ્ય ઇનપુટ એવા LDPE ના 0.23 TMT ફાળવ્યા છે અને પોલીપ્રોપીલીન અને પોલીસ્ટીરીનનો સતત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કર્યો છે, જે ડેરી પેકેજિંગમાં વપરાતા પ્લાસ્ટિક કપ માટે આવશ્યક છે. વિભાગ દેશભરમાં પેકેજિંગ સામગ્રીના સરળ પુરવઠા માટે પ્લાસ્ટિક પેકેજિંગ સામગ્રીના સપ્લાયર્સ સાથે નજીકથી સંકલન કરી રહ્યો છે.

દૂધની સ્થિતિની સમીક્ષા કરવા અને ડેરી સેક્ટર પર પશ્ચિમ એશિયાની કટોકટીની અસરનું નિરીક્ષણ કરવા માટે 20.4.2026 ના રોજ ભારતભરના રાજ્ય મિલ્ક ફેડરેશન/દૂધ સંઘો સાથે બેઠક યોજાઈ હતી. ડેરી સેક્ટરને બળતણ (ગેસ) અને પ્લાસ્ટિક પેકેજિંગ સામગ્રીના પુરવઠાને લગતી કોઈ સમસ્યા નથી.

ડેરી સપ્લાય ચેઇન અને દૂધ, બળતણ અને પેકેજિંગ સામગ્રીની ઉપલબ્ધતાના દૈનિક મોનિટરિંગને સક્ષમ કરવા માટે તમામ રાજ્ય ફેડરેશન અને મિલ્ક યુનિયનો સભ્ય તરીકે હોય તેવું એક સમર્પિત પોર્ટલ 30.3.2026 ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું.

નિકાસ

 નિકાસ કરેલા કાર્ગોને ભારતીય બંદરો પર સરળતાથી પરત લાવવાની સુવિધા માટે 25.03.2026 થી સરળીકૃત એનિમલ ક્વોરેન્ટાઇન ક્લિયરન્સ પ્રક્રિયા સૂચિત કરવામાં આવી હતી.

ઊર્જા પુરવઠો અને બળતણની ઉપલબ્ધતા

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સાથે સંકળાયેલી વર્તમાન પરિસ્થિતિના સંદર્ભમાં દેશભરમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને એલપીજીની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા પગલાં લઈ રહ્યું છે. મંત્રાલય મુજબ:

જાહેર સલાહ અને નાગરિક જાગૃતિ

• નાગરિકોને પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજીની ગભરાટમાં ખરીદી ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે કારણ કે સરકાર પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજીની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહી છે.
• અફવાઓથી સાવધ રહો અને સાચી માહિતી માટે સત્તાવાર સ્ત્રોતો પર વિશ્વાસ કરો.
• એલપીજી ગ્રાહકોને ડિજિટલ બુકિંગ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવા અને વિતરકોની મુલાકાત લેવાનું ટાળવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.
• નાગરિકોને PNG અને ઇલેક્ટ્રિક અથવા ઇન્ડક્શન કૂકટોપ જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
• તમામ નાગરિકોને વર્તમાન પરિસ્થિતિ દરમિયાન તેમના દૈનિક ઉપયોગમાં ઊર્જા બચાવવા માટે જરૂરી પ્રયાસો કરવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.

સરકારી સજ્જતા અને પુરવઠા વ્યવસ્થાપન પગલાં

• ચાલી રહેલી ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિ હોવા છતાં, સરકારે સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે ડોમેસ્ટિક એલપીજી, ડોમેસ્ટિક પીએનજી અને સીએનજી (ટ્રાન્સપોર્ટ) ને 100% પુરવઠો આપવામાં આવી રહ્યો છે.
• કોમર્શિયલ એલપીજી માટે હોસ્પિટલો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત ફાર્મા, સ્ટીલ, ઓટોમોબાઈલ, બિયારણ, કૃષિ વગેરેને પણ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, 2જી અને 3જી માર્ચ 2026 ના સરેરાશ દૈનિક પુરવઠાના આધારે સ્થળાંતરિત શ્રમિકોને 5 કિલો FTL નો પુરવઠો પણ બમણો કરવામાં આવ્યો છે.
• સરકારે સપ્લાય અને ડિમાન્ડ બંને બાજુએ અનેક રેશનલાઇઝેશન પગલાં પહેલેથી જ અમલમાં મૂક્યા છે, જેમાં રિફાઇનરી ઉત્પાદન વધારવું, શહેરી વિસ્તારોમાં બુકિંગ અંતરાલ 21 થી વધારીને 25 દિવસ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 45 દિવસ સુધી કરવાનો અને પુરવઠા માટે સેક્ટર્સને પ્રાથમિકતા આપવાનો સમાવેશ થાય છે.
• એલપીજીની માંગ પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે કેરોસીન અને કોલસા જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે.
• કોલસા મંત્રાલયે કોલ ઇન્ડિયા અને સિંગરેણી કોલિયરીઝને નાના અને મધ્યમ ગ્રાહકોને વિતરણ માટે રાજ્યોને વધારાનો કોલસો સપ્લાય કરવા સૂચના આપી છે.
• રાજ્યોને સ્થાનિક અને વ્યાપારી ગ્રાહકો માટે નવા પીએનજી કનેક્શનની સુવિધા આપવા સલાહ આપવામાં આવી છે.

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને સંસ્થાકીય મિકેનિઝમ સાથે સંકલિત પ્રયાસો

• રાજ્ય સરકારોને આવશ્યક વસ્તુ ધારો, 1955 અને એલપીજી કંટ્રોલ ઓર્ડર, 2000 હેઠળ પુરવઠાની દેખરેખ રાખવા અને સંગ્રહખોરી અને કાળાબજાર સામે પગલાં લેવા સત્તા આપવામાં આવી છે.
• પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજી સહિતની આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની સપ્લાય સ્થિતિનું નિરીક્ષણ અને નિયમન કરવામાં રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની સરકારોએ પ્રાથમિક ભૂમિકા ભજવવાની છે. ભારત સરકારે તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને અનેક પત્રો અને વીસી (VCs) દ્વારા આ જ વાતનું પુનરાવર્તન કર્યું છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 27.03.2026 અને 02.04.2026 ના પત્રો દ્વારા પૂરતા બળતણની ઉપલબ્ધતા અંગે નાગરિકોને આશ્વસ્ત કરવા માટે સક્રિય જાહેર સંદેશાવ્યવહારની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે નિયમિત સમીક્ષા બેઠકો યોજવામાં આવી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, 02.04.2026 (સચિવ, MoPNG ની અધ્યક્ષતામાં) અને 06.04.2026 (સચિવ, MoPNG અને માહિતી અને પ્રસારણ તથા ગ્રાહક બાબતોના સચિવોની અધ્યક્ષતામાં) ના રોજ બેઠકો બોલાવવામાં આવી હતી, જેમાં નીચેના મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો:
  • દૈનિક પ્રેસ બ્રીફિંગ જારી કરવા અને નિયમિત એડવાઇઝરી (advisories) જાહેર કરવા.
  • સોશિયલ મીડિયા પર ફેક ન્યૂઝ/ખોટી માહિતીનું સક્રિયપણે નિરીક્ષણ અને સામનો કરવો.
  • જિલ્લા વહીવટીતંત્ર દ્વારા દૈનિક અમલીકરણ અભિયાનને વધુ તીવ્ર બનાવવું અને OMCs સાથે સંકલન કરીને દરોડા અને નિરીક્ષણ ચાલુ રાખવા.
  • તેમના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કોમર્શિયલ એલપીજી ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
  • રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ફાળવવામાં આવેલા વધારાના SKO (કેરોસીન) માટે ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
  • પીએનજી અપનાવવા  અને વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવા.
  • એલપીજી પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવી, ખાસ કરીને સ્થાનિક જરૂરિયાતો માટે, અને પુરવઠાની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે 5 કિલો FTL સિલિન્ડરોના લક્ષિત વિતરણને અપનાવવું.
• તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે કંટ્રોલ રૂમ અને જિલ્લા મોનિટરિંગ સમિતિઓની સ્થાપના કરી છે.
• ઘણા રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પ્રેસ બ્રીફિંગ્સ જારી કરી રહ્યા છે.

અમલીકરણ અને દેખરેખની કાર્યવાહી

• એલપીજીની સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે દેશભરમાં અમલીકરણની કાર્યવાહી ચાલુ છે. ગઈકાલે દેશભરમાં 2200 થી વધુ દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા.
• PSU OMCs એ સરપ્રાઈઝ ઇન્સ્પેક્શનને મજબૂત બનાવ્યા છે અને ચાલુ રાખ્યા છે અને 274 એલપીજી વિતરકો પર દંડ લાદ્યો છે અને ગઈકાલ સુધીમાં 67 એલપીજી વિતરકોને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે.

એલપીજી પુરવઠો સ્થાનિક એલપીજી પુરવઠાની સ્થિતિ:

• પ્રવર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે એલપીજી પુરવઠો પ્રભાવિત થવાનું ચાલુ રહ્યું છે.
• ઘરેલું વપરાશકારો માટે એલપીજીના પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
• એલપીજી વિતરકો પાસે સ્ટોક ખાલી હોવાના કોઈ અહેવાલ નથી.
• ગઈકાલે ઉદ્યોગના ધોરણે ઓનલાઈન એલપીજી સિલિન્ડર બુકિંગ વધીને 98% થયું છે.
• ડાયવર્ઝન રોકવા માટે ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) આધારિત ડિલિવરી વધીને લગભગ 92% થઈ છે. DAC ગ્રાહકના નોંધાયેલા મોબાઈલ નંબર પર પ્રાપ્ત થાય છે.

કોમર્શિયલ એલપીજી સપ્લાય અને એલોકેશનના પગલાં:

• કુલ કોમર્શિયલ એલપીજી ફાળવણી વધારીને કટોકટી પૂર્વેના સ્તરના આશરે 70% કરવામાં આવી છે, જેમાં 10% સુધારા-લિંક્ડ ફાળવણીનો સમાવેશ થાય છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 06.04.2026 ના પત્ર દ્વારા જણાવ્યું છે કે દરેક રાજ્યમાં સ્થળાંતરિત શ્રમિકોને વિતરણ માટે ઉપલબ્ધ 5 કિલો FTL સિલિન્ડરોની દૈનિક માત્રા 2-3 માર્ચ 2026 દરમિયાન સ્થળાંતરિત શ્રમિકોને થયેલા સરેરાશ દૈનિક પુરવઠા (સિલિન્ડરોની સંખ્યા) ના આધારે બમણી કરવામાં આવી રહી છે, જે તારીખ 21.03.2026 ના પત્રમાં દર્શાવેલ 20% ની મર્યાદાથી વધુ છે. આ 5 કિલો FTL સિલિન્ડરો ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ની સહાયથી તેમના રાજ્યમાં માત્ર સ્થળાંતરિત શ્રમિકોને સપ્લાય કરવા માટે રાજ્ય સરકારના નિકાલ પર છે.
• 3જી એપ્રિલ 2026 થી, PSU OMCs એ 5 કિલો FTL સિલિન્ડરો માટે 7400 થી વધુ જાગૃતિ શિબિરોનું આયોજન કર્યું છે, જેમાં 1,07,000 થી વધુ - 5 કિલો FTL સિલિન્ડરોનું વેચાણ પણ થયું હતું. ગઈકાલે, 410 થી વધુ શિબિરો દ્વારા 5891 – 5 કિલો FTL વેચાયા હતા.
• તાજેતરમાં, 20 એપ્રિલ 2026 ના રોજ તારાપુર (મહારાષ્ટ્ર) ખાતે IOCL દ્વારા આયોજિત 5 કિલો FTL જાગૃતિ શિબિરોમાંની એકમાં સારો પ્રતિસાદ જોવા મળ્યો હતો અને દિવસ દરમિયાન આશરે 550 – 5 કિલો FTL સિલિન્ડરો વેચાયા હતા.
• 23મી માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં 19.28 લાખથી વધુ - 5 કિલો FTL સિલિન્ડર વેચાયા છે.
• IOCL, HPCL અને BPCL ના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર્સની ત્રણ સભ્યોની સમિતિ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કોમર્શિયલ એલપીજી વિતરણના આયોજન માટે રાજ્ય સત્તાધિકારીઓ અને ઉદ્યોગ સંસ્થાઓ સાથે સંકલન કરી રહી છે.
• એપ્રિલ-26 મહિના દરમિયાન (20.04.26 સુધી), કુલ 1,23,680 મેટ્રિક ટન (મેટ્રિક ટન) (19 કિલોના 65 લાખથી વધુ એલપીજી સિલિન્ડરોની સમકક્ષ) કોમર્શિયલ એલપીજીનું વેચાણ થયું છે.
• 20.04.2026 ના રોજ, 8822 મેટ્રિક ટન કોમર્શિયલ એલપીજી (4.64 લાખથી વધુ - 19 કિલોના સિલિન્ડર સમકક્ષ) વેચવામાં આવ્યું હતું.

કુદરતી ગેસ પુરવઠો અને પીએનજી વિસ્તરણ પહેલ

• ડી-પીએનજી (D-PNG) અને સીએનજી-ટ્રાન્સપોર્ટ (CNG-Transport) ને 100% પુરવઠા સાથે ગ્રાહકોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
• ફર્ટિલાઇઝર પ્લાન્ટ્સને કુલ ગેસ ફાળવણી વધારીને તેમના છ મહિનાના સરેરાશ વપરાશના આશરે 95% કરવામાં આવી છે.
• વધુમાં, અન્ય ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી ક્ષેત્રોમાં ગેસ પુરવઠો, CGD નેટવર્ક દ્વારા પુરવઠા સહિત, 80% સુધી વધારવામાં આવ્યો છે.
• કોમર્શિયલ એલપીજીની ઉપલબ્ધતા અંગેની ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે CGD સંસ્થાઓને તેમની તમામ GAs (ભૌગોલિક વિસ્તારો) માં હોટેલ્સ, રેસ્ટોરન્ટ્સ અને કેન્ટીન જેવી વ્યાપારી સંસ્થાઓ માટે પીએનજી કનેક્શનને પ્રાથમિકતા આપવા માટે સલાહ આપવામાં આવી છે.
• IGL, MGL, GAIL Gas અને BPCL સહિતની CGD કંપનીઓ સ્થાનિક અને વ્યાપારી પીએનજી કનેક્શન માટે પ્રોત્સાહનો આપી રહી છે.
• રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોને CGD નેટવર્કના વિસ્તરણ માટે જરૂરી મંજૂરીઓમાં ઝડપ લાવવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 18.03.2026 ના પત્ર દ્વારા તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કોમર્શિયલ એલપીજીની વધારાની 10% ફાળવણી ઓફર કરી છે, જો તેઓ એલપીજીથી પીએનજીમાં લાંબા ગાળાના સંક્રમણમાં મદદ કરી શકે.
• 22 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પીએનજી વિસ્તરણ સુધારાઓ સાથે જોડાયેલ વધારાની કોમર્શિયલ એલપીજી ફાળવણી મેળવી રહ્યા છે.
• માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે તારીખ 24.03.26 ના પત્ર દ્વારા CGD ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંબંધિત અરજીઓ પર પ્રાથમિકતાના ધોરણે પ્રક્રિયા કરવા માટે 3 મહિના માટે વિશેષ 'ઘટાડેલી સમયરેખા સાથે CGD ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે એક્સિલરેટેડ અપ્રૂવલ ફ્રેમવર્ક' અપનાવ્યું છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 24.03.2026 ના ગેઝેટ દ્વારા આવશ્યક વસ્તુ ધારો, 1955 હેઠળ 'કુદરતી ગેસ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો વિતરણ (પાઈપલાઈન અને અન્ય સુવિધાઓ આપવી, નિર્માણ, સંચાલન અને વિસ્તરણ દ્વારા) ઓર્ડર, 2026' સૂચિત કર્યો છે. આ ઓર્ડર દેશભરમાં પાઇપલાઇન નાખવા અને વિસ્તારવા માટે એક સુવ્યવસ્થિત અને સમયબદ્ધ માળખું પૂરું પાડે છે, જે મંજૂરીઓમાં વિલંબ અને જમીનની પહોંચને સંબોધિત કરે છે અને રહેણાંક વિસ્તારો સહિત કુદરતી ગેસ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ઝડપી વિકાસને સક્ષમ બનાવે છે. તે પીએનજી નેટવર્ક વૃદ્ધિને વેગ આપવા, લાસ્ટ-માઇલ કનેક્ટિવિટી વધારવા અને સ્વચ્છ ઇંધણ તરફના સંક્રમણને ટેકો આપવાની અપેક્ષા રાખે છે, જેનાથી ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત થશે અને ભારતની ગેસ-આધારિત અર્થવ્યવસ્થા આગળ વધશે.
• PNGRB એ CGD સંસ્થાઓને ડી-પીએનજી કનેક્શનમાં ઝડપ લાવવા સૂચના આપી છે. ઉપરાંત, પીએનજી વિસ્તરણમાં ગતિ જાળવી રાખવા માટે નેશનલ પીએનજી ડ્રાઇવ 2.0 ને 30.06.2026 સુધી લંબાવવામાં આવી છે.
• સ્વચ્છ, વધુ સુરક્ષિત અને આત્મનિર્ભર ઊર્જા ભવિષ્યને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે, ભારત સરકારે એક મોડેલ ડ્રાફ્ટ સ્ટેટ CBG (કોમ્પ્રેસ્ડ બાયો ગેસ) પોલિસી તૈયાર કરી છે. મોડેલ પોલિસીનો હેતુ રાજ્યોને CBG વિકાસ માટે તેમની પોતાની રોકાણકાર-મૈત્રીપૂર્ણ અને અમલીકરણ-લક્ષી ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે સક્ષમ બનાવવા માટે એક વ્યાપક લવચીક માર્ગદર્શક માળખા તરીકે સેવા આપવાનો છે. જે રાજ્યો આ પસંદ કરશે, તેમને કોમર્શિયલ એલપીજીની વધારાની ફાળવણીના આગામી તબક્કા માટે પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
• MoEFCC એ તારીખ 07.04.2026 ના ઓર્ડર દ્વારા CPCB ને CGD નેટવર્ક/ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે 15 દિવસની અંદર સ્થાપના માટે સંમતિ (consent to establish) અથવા સંચાલન માટે સંમતિ (consent to operate) આપવા માટે SPCB/PCCs ને જરૂરી નિર્દેશો જારી કરવા સૂચના આપી છે.
• માર્ચ 2026 થી, 5.01 લાખથી વધુ પીએનજી કનેક્શન ગેસિફાઇડ કરવામાં આવ્યા છે. વધુમાં, 5.68 લાખથી વધુ ગ્રાહકોએ નવા કનેક્શન માટે નોંધણી કરાવી છે.
• 19.04.2026 સુધીમાં, લગભગ 39,400 પીએનજી ગ્રાહકોએ MYPNGD.in વેબસાઇટ દ્વારા તેમના એલપીજી કનેક્શન સરેન્ડર કર્યા છે.

ક્રૂડની સ્થિતિ અને રિફાઇનરી કામગીરી

• તમામ રિફાઇનરીઓ પર્યાપ્ત ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરી સાથે ઉચ્ચ ક્ષમતા પર કામ કરી રહી છે, જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
• સ્થાનિક વપરાશને ટેકો આપવા માટે રિફાઇનરીઓમાંથી સ્થાનિક એલપીજી ઉત્પાદનમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
• સ્થાનિક બજાર માટે પેટ્રોકેમિકલ ફીડસ્ટોક સપ્લાયની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક આંતર-મંત્રાલય જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રુપ (JWG) ની રચના કરવામાં આવી છે. ત્યારબાદ, ભારત સરકારે તારીખ 01.04.2026 ના ઓર્ડર દ્વારા પેટ્રોકેમિકલ કોમ્પ્લેક્સ સહિતની ઓઇલ રિફાઇનરી કંપનીઓને સેન્ટર ફોર હાઈ ટેકનોલોજી (CHT) દ્વારા નિર્ધારિત કર્યા મુજબ જટિલ ક્ષેત્રો માટે અમુક લઘુત્તમ જથ્થામાં C3 અને C4 સ્ટ્રીમ્સ ઉપલબ્ધ કરાવવાની મંજૂરી આપી છે.
• ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કેમિકલ્સ એન્ડ પેટ્રો કેમિકલ્સ (DCPC), ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) પાસેથી મળેલી વિનંતીઓના આધારે, ફાર્મા અને કેમિકલ સેક્ટરની કંપનીઓ માટે એલપીજી પુલમાંથી 1000 MT/દિવસની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
• 9મી એપ્રિલ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં 4400 મેટ્રિક ટનથી વધુ પ્રોપીલીનનું વેચાણ થયું છે.

રીટેલ ફ્યુઅલની ઉપલબ્ધતા અને કિંમતના પગલાં

• દેશભરમાં રીટેલ આઉટલેટ્સ સામાન્ય રીતે કાર્યરત છે.
• મધ્ય પૂર્વની કટોકટીને કારણે ક્રૂડના ભાવમાં અસાધારણ વધારો થયો છે; જોકે, ગ્રાહકોના રક્ષણ માટે ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં લિટર દીઠ ₹10નો ઘટાડો કર્યો છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 11.04.2026 ના ગેઝેટ નોટિફિકેશન દ્વારા ડીઝલ પર લેવી લિટર દીઠ રૂ. 55.50 અને ATF પર રૂ. 42 લિટર દીઠ વધારી છે, જેથી સ્થાનિક બજારમાં આ ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરી શકાય.
• પેટ્રોલ અને ડીઝલના નિયમિત રીટેલ ભાવ યથાવત છે અને PSU OMCs રીટેલ આઉટલેટ્સ પર કોઈ ભાવ વધારો થયો નથી.

કેરોસીનની ઉપલબ્ધતા અને વિતરણના પગલાં

• રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને નિયમિત ફાળવણી ઉપરાંત 48,000 KL કેરોસીનની વધારાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
• 18 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કર્યા છે, જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખે કોઈ જરૂરિયાત દર્શાવી નથી.

દરિયાઈ સુરક્ષા અને શિપિંગ કામગીરી

બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય દ્વારા પર્શિયન ગલ્ફમાં વર્તમાન દરિયાઈ પરિસ્થિતિ અને ભારતીય જહાજો અને ક્રૂને સુરક્ષિત રાખવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાં અંગે પણ બ્રીફિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે:

• ભારતભરમાં બંદર કામગીરી સામાન્ય છે, ક્યાંય ભીડના અહેવાલ નથી. આ સંદર્ભમાં, કાર્ગોની અવરજવરમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે અને અગાઉ જાણ કર્યા મુજબ, મુખ્ય પશ્ચિમી બંદરો પરથી લગભગ 97% બેક-ટુ-ટાઉન કન્ટેનર સાફ કરવામાં આવ્યા છે.
• સરેરાશ યાર્ડ ઓક્યુપન્સી ઘટીને આશરે 60% થઈ છે, જે સંઘર્ષની ટોચ દરમિયાન લગભગ 80% હતી, જે બંદર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર દબાણ ઘટવાનું સૂચવે છે.
• 28 ફેબ્રુઆરી 2026 થી અત્યાર સુધીમાં, કુલ 9 એલપીજી જહાજો અને 1 ક્રૂડ ઓઇલ જહાજ હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી સુરક્ષિત રીતે પસાર થયા છે, જે પ્રદેશમાં દરિયાઈ અવરજવરની ધીમી સ્થિરતા દર્શાવે છે.
• બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય નાવિકોના કલ્યાણ અને દરિયાઈ કામગીરીની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિદેશ મંત્રાલય, ભારતીય મિશન અને દરિયાઈ હિતધારકો સાથે સંકલનમાં પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિનું નજીકથી નિરીક્ષણ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.
• પ્રદેશમાં તમામ ભારતીય નાવિકો સુરક્ષિત છે અને છેલ્લા 24 કલાકમાં ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો સાથે સંકળાયેલી કોઈ ઘટના બની નથી.
• ડીજી શિપિંગ કંટ્રોલ રૂમ અપડેટ: કંટ્રોલ રૂમે સક્રિય થયા પછી 7,086 કોલ્સ અને 14,975 થી વધુ ઈમેઈલ હેન્ડલ કર્યા છે. છેલ્લા 24 કલાકમાં 168 કોલ અને 370 ઈમેઈલ પ્રાપ્ત થયા છે.
• સ્વદેશ વાપસી (Repatriation) અપડેટ: મંત્રાલયે, શિપિંગ ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ (ડીજી શિપિંગ) દ્વારા અત્યાર સુધીમાં 2,590 થી વધુ ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષિત વાપસીની સુવિધા કરી છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં ગલ્ફ પ્રદેશના વિવિધ સ્થળોએથી 27 નાવિકોનો સમાવેશ થાય છે.

પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા

વિદેશ મંત્રાલય ગલ્ફ અને પશ્ચિમ એશિયા પ્રદેશમાં વિકાસ પર નજર રાખવાનું ચાલુ રાખે છે, જેમાં પ્રદેશમાં ભારતીય સમુદાયની સલામતી, સુરક્ષા અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરવા પર કેન્દ્રિત પ્રયાસો છે. એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે:

• પ્રધાનમંત્રીના નિર્દેશો પર ગલ્ફ દેશોમાં કેન્દ્રિત આઉટરીચ કરવામાં આવી રહી છે.
• રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારે 19મી એપ્રિલ 2026 ના રોજ સાઉદી અરેબિયાની મુલાકાત લીધી હતી.
• અગાઉ વિદેશ મંત્રીએ યુએઈની મુલાકાત લીધી હતી અને પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રીએ કતારની મુલાકાત લીધી હતી.
• વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રીએ ગલ્ફ પ્રદેશના તેમના અનેક સમકક્ષો સાથે પણ વાતચીત કરી હતી.
• વિદેશ મંત્રાલયમાં સમર્પિત વિશેષ કંટ્રોલ રૂમ કાર્યરત છે અને ભારતીય મિશન સાથે સંકલનમાં કામ કરી રહ્યા છે.
• વિદેશ મંત્રાલય માહિતી વહેંચવા અને પ્રયાસોના બહેતર સંરેખણ માટે રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે નિયમિત સંપર્કમાં છે.
• ભારતીય મિશન અને પોસ્ટ્સ ચોવીસ કલાક હેલ્પલાઇન ચલાવવાનું ચાલુ રાખે છે અને ભારતીય નાગરિકોને સક્રિયપણે સહાય કરી રહ્યા છે. તેઓ સ્થાનિક સરકારો સાથે નજીકના સંપર્કમાં રહે છે.
• સ્થાનિક સરકારની માર્ગદર્શિકા, ફ્લાઇટ અને મુસાફરીની પરિસ્થિતિઓ અને કોન્સ્યુલર સેવાઓ અને આપણા સમુદાયને ટેકો આપવા માટે હાથ ધરવામાં આવતા વિવિધ કલ્યાણકારી પગલાં વિશેની માહિતી સહિત અપડેટેડ એડવાઇઝરી નિયમિતપણે જારી કરવામાં આવી રહી છે.
• ભારતીય મિશન નિવાસી ભારતીય સમુદાય સાથે સક્રિયપણે જોડાયેલા છે. રાજદૂતો તેમની ચિંતાઓ દૂર કરવા માટે ભારતીય સમુદાયના સંગઠનો, સંસ્થાઓ, વ્યાવસાયિક જૂથો અને ભારતીય કંપનીઓ સાથે નિયમિતપણે વાતચીત કરી રહ્યા છે.
• સરકાર પ્રદેશમાં ભારતીય નાવિકોના કલ્યાણને ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા આપી રહી છે. ભારતીય મિશન તેમને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ અને એજન્સીઓ સાથે સંકલન, કોન્સ્યુલર સહાય આપવા અને ભારત પરત આવવા માટેની વિનંતીઓમાં સહાય સહિત તમામ મદદ પૂરી પાડી રહ્યા છે.
• જ્યાં હવાઈ ક્ષેત્ર (airspace) ખુલ્લું છે તેવા દેશોમાંથી આ પ્રદેશમાંથી ભારત માટે ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે. 28 ફેબ્રુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 11,61,000 મુસાફરોએ આ પ્રદેશમાંથી ભારતની મુસાફરી કરી છે.
• યુએઈમાં, એરલાઇન્સ ઓપરેશનલ અને સેફ્ટી કન્સિડરેશનના આધારે યુએઈ અને ભારત વચ્ચે મર્યાદિત કોમર્શિયલ ફ્લાઇટ્સ ચલાવવાનું ચાલુ રાખે છે, જેમાં આજે યુએઈ અને ભારત વચ્ચે લગભગ 110 ફ્લાઇટ્સની અપેક્ષા છે.
• સાઉદી અરેબિયા અને ઓમાનના વિવિધ એરપોર્ટ પરથી ભારતના વિવિધ સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ ચાલુ છે.
• કતાર હવાઈ ક્ષેત્ર આંશિક રીતે ખુલ્લું હોવાથી, કતાર એરવેઝ ભારતના વિવિધ સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ ચલાવી રહી છે.
• કુવૈત હવાઈ ક્ષેત્ર બંધ છે. જઝીરા એરવેઝ અને કુવૈત એરવેઝ સાઉદી અરેબિયાના દમ્મામ એરપોર્ટથી ભારત માટે નોન-શિડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ ફ્લાઇટ્સ ચલાવી રહી છે.
• બહેરીનનું હવાઈ ક્ષેત્ર ખુલ્લું છે. બહેરીનની ગલ્ફ એર એ જાહેરાત કરી છે કે આજથી તેઓ બહેરીન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટથી ભારતના વિવિધ સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ શરૂ કરી રહ્યા છે.
• ઇરાકનું હવાઈ ક્ષેત્ર આ પ્રદેશમાં મર્યાદિત ફ્લાઇટ કામગીરી સાથે ખુલ્લું છે, જેનો ભારતની આગળની મુસાફરી માટે ઉપયોગ કરી શકાય છે.
• ઈરાની હવાઈ ક્ષેત્ર કાર્ગો અને ચાર્ટર ફ્લાઈટ્સ માટે આંશિક રીતે ખુલ્લું છે. તેહરાનમાં ભારતીય દૂતાવાસ આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાન દ્વારા ભારતની આગળની મુસાફરી માટે ભારતીય નાગરિકોની અવરજવરની સુવિધા ચાલુ રાખે છે.
• ઇઝરાયેલ: ઇઝરાયેલનું હવાઈ ક્ષેત્ર ખુલ્લું છે અને મર્યાદિત ફ્લાઇટ કામગીરી ફરી શરૂ થઈ છે, જેનો ભારતની આગળની મુસાફરી માટે ઉપયોગ કરી શકાય છે. અમે જોર્ડન અને ઇજિપ્ત દ્વારા ઇઝરાયેલથી ભારત માટે ભારતીય નાગરિકોની મુસાફરીની સુવિધા પણ ચાલુ રાખી છે.

ઇરાકથી ભારતીય નાવિકોના પરત આવવા અંગે અપડેટ

ઇરાકમાં ફસાયેલા 12 ભારતીય નાવિકો ઇરાકી હવાઈ ક્ષેત્ર ખુલ્યા બાદ ગઈકાલે મુંબઈ પહોંચ્યા હતા. બગદાદમાં ભારતીય મિશને તેમને તમામ સહાય પૂરી પાડી હતી અને તેમની ભારત વાપસીની સુવિધા કરી હતી.

SM/BS/JD