પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિ અંગે મીડિયાને માહિતગાર રાખવાના તેના ચાલુ આઉટરીચના ભાગરૂપે, ભારત સરકારે આજે નેશનલ મીડિયા સેન્ટર ખાતે એક બ્રીફિંગનું આયોજન કર્યું હતું. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ, બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગો અને વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા, દરિયાઈ કામગીરી, આ પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોને સહાય અને મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે લેવામાં આવતા પગલાં વિશે અપડેટ્સ આપ્યા હતા. ભારે ઉદ્યોગ મંત્રાલયે પણ ભારે ઉદ્યોગ ક્ષેત્ર અંગે અપડેટ્સ શેર કર્યા હતા.

ભારે ઉદ્યોગ ક્ષેત્ર (Heavy Industries Sector)

ભારે ઉદ્યોગ મંત્રાલય વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટી અને જટિલ ખનિજ ઉત્પાદનને વેગ આપે છે. એવી જાણ કરવામાં આવી હતી કે:

• પશ્ચિમ એશિયામાં ભૌગોલિક રાજકીય ઘટનાક્રમના પ્રકાશમાં, વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોમાં વધુ પડતી અસ્થિરતા જોવા મળી છે, જે ઇંધણના ભાવની સ્થિરતા અને સંભવિત સપ્લાય ચેઇન વિક્ષેપો અંગે ચિંતા પેદા કરે છે.
• આ વિકાસે અશ્મિભૂત ઇંધણ (fossil fuels) પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની અને સ્વચ્છ ઊર્જા ટેકનોલોજી માટે જટિલ ખનિજોમાં સ્થાનિક ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
• કટોકટીની શરૂઆતથી, મંત્રાલયે ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટી વૃદ્ધિ જાળવી રાખવા અને EV ઘટકોમાં સપ્લાય ચેઇનની નબળાઈઓને દૂર કરવા માટે સંકલિત પગલાં લીધાં છે.
• મંત્રાલયે EV અપનાવવા અને ઉત્પાદનની ગતિ જાળવી રાખવા માટે ₹10,900 કરોડની PM E-DRIVE યોજના લંબાવવાની મંજૂરી આપી છે.
• e-2W વિભાગને 31 જુલાઈ 2026 સુધી ત્રણ મહિના માટે લંબાવવામાં આવ્યો છે.
• ઇ-રિક્ષા અને ઇ-કાર્ટ સહિતના e-3W વિભાગને 31 માર્ચ 2028 સુધી બે વર્ષ માટે લંબાવવામાં આવ્યો છે.
• PM E-DRIVE યોજના હેઠળ નીતિગત સમર્થનને પ્રોત્સાહનોની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવા, EV અપનાવવા વેગ આપવા અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સુવ્યવસ્થિત કરવામાં આવ્યું છે.
• કેન્દ્રીય કેબિનેટે 26 નવેમ્બર 2025 ના રોજ ₹7,280 કરોડના ખર્ચ સાથે સિન્ટર્ડ રેર અર્થ પરમેનન્ટ મેગ્નેટ્સ (Sintered Rare Earth Permanent Magnets - REPM) ના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાની યોજનાને મંજૂરી આપી હતી.
• આ યોજના ભારતમાં 6,000 MTPA સંકલિત REPM ઉત્પાદન ક્ષમતાની સ્થાપના કરવાનું લક્ષ્ય રાખે છે અને તેનો ઉદ્દેશ્ય સિન્ટર્ડ REPM ના સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા, EV, સંરક્ષણ અને એરોસ્પેસ ક્ષેત્રો માટે સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત કરવાનો અને આત્મનિર્ભર ભારત અને નેટ ઝીરો 2070 લક્ષ્યોને ટેકો આપવાનો છે.
• EV ઘટકોના સ્થાનિકીકરણને ઉત્તરોત્તર વધારવા માટે REPM યોજનાને કાર્યરત કરવા માટે પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
• સપ્લાય ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત કરવા માટે OEMs, ઘટક ઉત્પાદકો અને ઉદ્યોગના હિતધારકો સાથે સતત જોડાણ જાળવવામાં આવી રહ્યું છે.
• અમલીકરણના ભાગ રૂપે, 7 એપ્રિલ 2026 ના રોજ 25 અગ્રણી કંપનીઓની સહભાગિતા સાથે પ્રી-બિડ કોન્ફરન્સ યોજવામાં આવી હતી અને 20 માર્ચ 2026 ના રોજ રિક્વેસ્ટ ફોર પ્રપોઝલ (RFP) જારી કરવામાં આવી હતી.
• બિડિંગ પ્રક્રિયા CPP પોર્ટલ પર પારદર્શક ટુ-કવર લીસ્ટ કોસ્ટ સિલેક્શન (Least Cost Selection - LCS) સિસ્ટમ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
• આ પગલાંઓને EV ઉત્પાદનમાં સ્થાનિક મૂલ્યવર્ધન વધારવા માટે ચાલી રહેલા ફેઝ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રોગ્રામ (Phased Manufacturing Programme - PMP) દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવે છે.
• PM E-DRIVE, REPM અને PMP યોજનાઓનું સંયુક્ત અમલીકરણ સમગ્ર EV વેલ્યુ ચેઇનને મજબૂત બનાવશે તેવી અપેક્ષા છે.
• PM E-DRIVE ઉત્પાદન વધારવા અને EV અપનાવવા માટે OEMs ને માંગ-પક્ષે સમર્થન અને નીતિગત નિશ્ચિતતા પૂરી પાડે છે.
• REPM યોજના જટિલ રેર અર્થ-આધારિત ઘટકોના સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપીને પુરવઠા-પક્ષની અવરોધોને સંબોધિત કરે છે.
• PMP તબક્કાવાર સ્થાનિકીકરણ સક્ષમ કરે છે અને EV સબ-સિસ્ટમમાં આયાત નિર્ભરતા ઘટાડે છે.
• આ પહેલો ઉત્પાદકો, MSMEs અને ઘટક સપ્લાયરોને વધારાના સ્થાનિક મૂલ્યવર્ધન, સપ્લાય ચેઇન સ્થિરતા અને રોકાણની તકો દ્વારા લાભ આપશે.
• નાગરિકો માટે, આ પગલાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનોની પરવડે તેવી ક્ષમતા, સુલભતા અને વિશ્વસનીયતામાં વધારો કરશે જ્યારે આયાતી ઇંધણ અને ઘટકો પર ઓછી નિર્ભરતા ગ્રાહકોને વૈશ્વિક ભાવની અસ્થિરતાથી બચાવવામાં મદદ કરશે.
• આ પહેલો સ્વચ્છ હવા, સુધારેલ જાહેર આરોગ્ય અને ઉન્નત ઊર્જા સુરક્ષામાં યોગદાન આપશે અને આજીવિકા નિર્માણને ટેકો આપશે, ખાસ કરીને ઇ-રિક્ષા અને લાસ્ટ-માઇલ ડિલિવરી વિભાગોમાં.
• આ પગલાં EV ની સ્વીકૃતિને વેગ આપશે અને ક્લીન મોબિલિટી અને એડવાન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં વૈશ્વિક નેતા તરીકે ભારતની સ્થિતિને મજબૂત બનાવશે તેવી અપેક્ષા છે.

ઊર્જા પુરવઠો અને ઇંધણની ઉપલબ્ધતા (Energy Supply and Fuel Availability)

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે ઇંધણ પુરવઠાની વર્તમાન સ્થિતિ વિશે અપડેટ શેર કર્યું હતું, જેમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીને અસર કરતા ચાલી રહેલા વિકાસ વચ્ચે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને LPG ની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવતા પગલાંની રૂપરેખા આપી હતી. એ નોંધવામાં આવ્યું હતું કે:

જાહેર એડવાઇઝરી અને નાગરિક જાગૃતિ (Public Advisory and Citizen Awareness)

• નાગરિકોને પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG ની ગભરાટમાં ખરીદી (panic purchase) ટાળવા અને માહિતી માટે માત્ર સત્તાવાર સ્ત્રોતો પર આધાર રાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
• અફવાઓથી સાવધ રહો અને સાચી માહિતી માટે સત્તાવાર સ્ત્રોતો પર વિશ્વાસ કરો.
• LPG ગ્રાહકોને ડિજિટલ બુકિંગ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવા અને ડિસ્ટ્રીબ્યુટર્સની મુલાકાત લેવાનું ટાળવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.
• નાગરિકોને PNG અને ઇલેક્ટ્રિક અથવા ઇન્ડક્શન કૂકટોપ જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
• તમામ નાગરિકોને વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં તેમના દૈનિક ઉપયોગ દરમિયાન ઊર્જા બચાવવા માટે વિનંતી કરવામાં આવે છે.

સરકારી સજ્જતા અને પુરવઠા વ્યવસ્થાપન પગલાં (Government Preparedness and Supply Management Measures)

• ચાલુ ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિ હોવા છતાં, સરકારે સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે ડોમેસ્ટિક LPG, ડોમેસ્ટિક PNG અને CNG (ટ્રાન્સપોર્ટ) માટે 100% પુરવઠો પૂરો પાડવામાં આવી રહ્યો છે.
• કોમર્શિયલ LPG માટે હોસ્પિટલો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત ફાર્મા, સ્ટીલ, ઓટોમોબાઈલ, બીજ, કૃષિ વગેરેને પણ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત 2 અને 3 માર્ચ 2026 ના રોજની સરેરાશ દૈનિક સપ્લાયના આધારે સ્થળાંતરિત મજૂરોને 5 કિલો FTL નો પુરવઠો પણ બમણો કરવામાં આવ્યો છે.
• સરકારે પુરવઠા અને માંગ બંને બાજુએ પહેલેથી જ કેટલાક તર્કસંગત પગલાં અમલમાં મૂક્યા છે, જેમાં રિફાઇનરી ઉત્પાદન વધારવું, શહેરી વિસ્તારોમાં બુકિંગ અંતરાલ 21 થી વધારીને 25 દિવસ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 45 દિવસ સુધી કરવાનો અને પુરવઠા માટે ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતા આપવાનો સમાવેશ થાય છે.
• LPG ની માંગ પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે કેરોસીન અને કોલસા જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે.
• કોલસા મંત્રાલયે કોલ ઇન્ડિયા અને સિંગરેની કોલિયરીઝને નાના અને મધ્યમ ગ્રાહકોને વિતરણ માટે રાજ્યોને વધારાનો કોલસો સપ્લાય કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
• રાજ્યોને ઘરેલું અને વ્યાપારી ગ્રાહકો માટે નવા PNG કનેક્શનની સુવિધા આપવા સલાહ આપવામાં આવી છે.

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે સંકલિત પ્રયાસો અને સંસ્થાકીય પદ્ધતિ (Coordinated Efforts with States/UTs and Institutional Mechanisms)

• રાજ્ય સરકારોને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના સપ્લાય પર દેખરેખ રાખવા અને સંગ્રહખોરી અને કાળાબજાર વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવા માટે આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ અધિનિયમ, 1955 અને LPG કંટ્રોલ ઓર્ડર, 2000 હેઠળ સત્તા આપવામાં આવી છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 27.03.2026 અને 02.04.2026 ના પત્રો દ્વારા નાગરિકોને પૂરતી ઇંધણ ઉપલબ્ધતા અંગે આશ્વાસન આપવા માટે સક્રિય જાહેર સંવાદની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે નિયમિત સમીક્ષા બેઠકો યોજવામાં આવી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, 02.04.2026 ના રોજ (સચિવ, MoPNG ના અધ્યક્ષસ્થાને) અને 06.04.2026 ના રોજ (I&B અને ગ્રાહક બાબતોના સચિવોની સાથે સચિવ, MoPNG ના અધ્યક્ષસ્થાને) બેઠકો બોલાવવામાં આવી હતી, જેમાં નીચે મુજબના મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો:
  • દૈનિક પ્રેસ બ્રીફિંગ  કરવા અને નિયમિત જાહેર એડવાઇઝરી રજૂ કરવી.
  • સોશિયલ મીડિયા પર ફેક ન્યૂઝ / ખોટી માહિતી પર સક્રિયપણે દેખરેખ રાખવી અને તેનો સામનો કરવો.
  • જિલ્લા વહીવટીતંત્ર દ્વારા દૈનિક અમલીકરણ ઝુંબેશને વધુ તીવ્ર બનાવવી અને OMCs સાથે સંકલનમાં દરોડા અને નિરીક્ષણ ચાલુ રાખવું.
  • તેમના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કોમર્શિયલ LPG ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
  • રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ફાળવવામાં આવેલ વધારાના SKO (કેરોસીન) માટે ફાળવણી આદેશો જાહેર કરવા.
  • PNG અપનાવવા અને વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવું.
  • LPG પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવી, ખાસ કરીને ઘરગથ્થુ જરૂરિયાતો માટે, અને પુરવઠાની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે 5 કિલોના FTL સિલિન્ડરોનું લક્ષિત વિતરણ અપનાવવું.
• તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે કંટ્રોલ રૂમ અને જિલ્લા મોનિટરિંગ કમિટીઓની સ્થાપના કરી છે.
• હાલમાં, 24 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો નિયમિત પ્રેસ બ્રીફિંગ કરી રહ્યા છે.

અમલીકરણ અને દેખરેખની કામગીરી (Enforcement and Monitoring Actions)

• LPG ની સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે દેશભરમાં અમલીકરણની કાર્યવાહી ચાલુ છે. 12.04.2026 ના રોજ દેશભરમાં 2250 થી વધુ દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા.
• ગઈકાલ સુધીમાં, 1.28 લાખથી વધુ દરોડા પાડવામાં આવ્યા છે, 59,000 થી વધુ સિલિન્ડર જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે, 1000 થી વધુ FIR નોંધવામાં આવી છે અને 238 વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
• PSU OMCs એ ઓચિંતી તપાસ મજબૂત કરી છે અને ચાલુ રાખી છે અને 219 LPG ડિસ્ટ્રીબ્યુટરશીપ પર દંડ ફટકાર્યો છે અને અત્યાર સુધીમાં 56 LPG ડિસ્ટ્રીબ્યુટરશીપ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવી છે.

LPG પુરવઠો (LPG Supply)

ઘરેલું LPG પુરવઠાની સ્થિતિ:

• પ્રવર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે LPG પુરવઠો પ્રભાવિત થવાનું ચાલુ છે.
• LPG ડિસ્ટ્રીબ્યુટરશીપ પર કોઈ ડ્રાય-આઉટ (પુરવઠો ખૂટી જવો) ના સમાચાર નથી.
• સમગ્ર ઉદ્યોગમાં ઓનલાઇન LPG બુકિંગ વધીને લગભગ 99% થયું છે.
• ડાયવર્ઝન રોકવા માટે ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) આધારિત ડિલિવરી વધીને લગભગ 92% થઈ છે. ગ્રાહકના નોંધાયેલા મોબાઈલ નંબર પર DAC પ્રાપ્ત થાય છે.
• ઘરેલું LPG સિલિન્ડરની ડિલિવરી સામાન્ય રહી છે.
• ઘરોમાં ઘરેલું LPG સિલિન્ડરની ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે મોટાભાગની LPG ડિસ્ટ્રીબ્યુટરશીપ રવિવારે પણ કાર્યરત હતી.

કોમર્શિયલ LPG પુરવઠો અને ફાળવણીના પગલાં:

• કુલ કોમર્શિયલ LPG ફાળવણી વધારીને કટોકટી પહેલાના સ્તરના આશરે 70% કરવામાં આવી છે, જેમાં 10% સુધારા-લિંક્ડ ફાળવણીનો સમાવેશ થાય છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 06.04.2026 ના પત્ર દ્વારા જાણ કરી છે કે દરેક રાજ્યમાં સ્થળાંતરિત મજૂરોને વિતરણ માટે ઉપલબ્ધ 5 કિલો FTL સિલિન્ડરોની દૈનિક માત્રા, 2-3 માર્ચ 2026 દરમિયાન સ્થળાંતરિત મજૂરોને આપવામાં આવેલ સરેરાશ દૈનિક પુરવઠા (સિલિન્ડરોની સંખ્યા) ના આધારે, 21.03.2026 ના પત્રમાં ઉલ્લેખિત 20% ની મર્યાદાથી ઉપર બમણી કરવામાં આવી છે. આ 5 કિલોના FTL સિલિન્ડરો ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ની સહાયથી તેમના રાજ્યમાં માત્ર સ્થળાંતરિત મજૂરોને સપ્લાય કરવા માટે રાજ્ય સરકારના હવાલે રહેશે.
• 3 એપ્રિલ 2026 થી, PSU OMCs એ 5 કિલોના FTL સિલિન્ડરો માટે 3450 થી વધુ જાગૃતિ શિબિરોનું આયોજન કર્યું છે, જેમાં 40,800 થી વધુ - 5 કિલો FTL સિલિન્ડરો વેચવામાં આવ્યા હતા.
• 23 માર્ચ 2026 થી, 13.3 લાખથી વધુ - 5 કિલો FTL સિલિન્ડરો વેચાયા છે.
• IOCL, HPCL અને BPCL ના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર્સની ત્રણ સભ્યોની સમિતિ કોમર્શિયલ LPG વિતરણનું આયોજન કરવા માટે રાજ્યના સત્તાવાળાઓ અને ઉદ્યોગ સંસ્થાઓ સાથે સંકલન કરી રહી છે.
• 14 માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં કુલ 1,22,984 MT કોમર્શિયલ LPG (64.72 લાખથી વધુ 19-કિલોના સિલિન્ડરોની સમકક્ષ) વેચવામાં આવી છે.

કુદરતી ગેસ પુરવઠો અને PNG વિસ્તરણ પહેલ (Natural Gas Supply and PNG Expansion Initiatives)

• D-PNG અને CNG (ટ્રાન્સપોર્ટ) ને 100% સપ્લાય સાથે ગ્રાહકોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
• ઉપલબ્ધ ઇન્વેન્ટરી અને નિર્ધારિત LNG કાર્ગો આગમનના આધારે, ફર્ટિલાઇઝર પ્લાન્ટ્સને એકંદર ગેસ ફાળવણીમાં વધુ 5% નો વધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે જેથી કરીને તે તેમના છ મહિનાના સરેરાશ વપરાશના આશરે 95% સુધી પહોંચી શકે, જે 09.04.2026 થી અમલી બનશે.
• કોમર્શિયલ LPG ની ઉપલબ્ધતા અંગેની ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે CGD સંસ્થાઓને હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ અને કેન્ટીન જેવી વ્યાપારી સંસ્થાઓ માટે PNG કનેક્શનને પ્રાથમિકતા આપવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
• IGL, MGL, GAIL ગેસ અને BPCL સહિતની CGD કંપનીઓ ઘરેલું અને વ્યાપારી PNG કનેક્શન માટે પ્રોત્સાહનો આપી રહી છે.
• રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોને CGD નેટવર્કના વિસ્તરણ માટે જરૂરી મંજૂરીઓ ઝડપી બનાવવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 18.03.2026 ના પત્ર દ્વારા તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કોમર્શિયલ LPG ની વધારાની 10% ફાળવણીની ઓફર કરી છે, જો તેઓ LPG થી PNG માં લાંબા ગાળાના સંક્રમણમાં મદદ કરી શકે.
• 21 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પહેલેથી જ PNG વિસ્તરણ સુધારા સાથે જોડાયેલ વધારાની કોમર્શિયલ LPG ફાળવણી પ્રાપ્ત કરી રહ્યા છે.
• સડક પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે પ્રાથમિકતાના ધોરણે અરજીઓ પર પ્રક્રિયા કરવા માટે 3 મહિના માટે CGD ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે એક્સિલરેટેડ એપ્રૂવલ ફ્રેમવર્ક (Accelerated Approval Framework) અપનાવ્યું છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 24.03.2026 ના ગેઝેટ દ્વારા આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ અધિનિયમ, 1955 હેઠળ કુદરતી ગેસ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો વિતરણ (પાઈપલાઈન અને અન્ય સુવિધાઓ બિછાવવા, નિર્માણ, સંચાલન અને વિસ્તરણ દ્વારા) ઓર્ડર, 2026 સૂચિત કર્યો છે.
• આ ઓર્ડર દેશભરમાં પાઇપલાઇન નાખવા અને વિસ્તારવા માટે એક સુવ્યવસ્થિત અને સમયબદ્ધ માળખું પૂરું પાડે છે, જે મંજૂરીઓમાં વિલંબ અને જમીન સુધીની પહોંચના પ્રશ્નોને હલ કરે છે અને રહેણાંક વિસ્તારો સહિત કુદરતી ગેસ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ઝડપી વિકાસને સક્ષમ બનાવે છે. તે PNG નેટવર્ક વૃદ્ધિને વેગ આપશે, લાસ્ટ-માઇલ કનેક્ટિવિટી વધારશે અને સ્વચ્છ ઇંધણ તરફના સંક્રમણને ટેકો આપશે, જેનાથી ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત થશે અને ભારતની ગેસ-આધારિત અર્થવ્યવસ્થા આગળ વધશે તેવી અપેક્ષા છે.
• PNGRB એ CGD સંસ્થાઓને D-PNG કનેક્શન ઝડપી બનાવવા નિર્દેશ આપ્યો છે. ઉપરાંત, PNG વિસ્તરણમાં ગતિ જાળવી રાખવા માટે નેશનલ PNG ડ્રાઇવ 2.0 (National PNG Drive 2.0) ને હવે 30.06.2026 સુધી લંબાવવામાં આવી છે.
• સ્વચ્છ, વધુ સુરક્ષિત અને આત્મનિર્ભર ઊર્જા ભવિષ્યને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે, ભારત સરકારે એક મોડેલ ડ્રાફ્ટ સ્ટેટ CBG પોલિસી (State CBG Policy) વિકસાવી છે. મોડેલ પોલિસીનો હેતુ રાજ્યોને CBG વિકાસ માટે તેમની પોતાની રોકાણકાર-મૈત્રીપૂર્ણ અને અમલીકરણ-લક્ષી ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે સક્ષમ બનાવવા માટે એક વ્યાપક લવચીક માર્ગદર્શક માળખા તરીકે સેવા આપવાનો છે. જે રાજ્યો આ વિકલ્પ પસંદ કરશે, તેમને કોમર્શિયલ LPG ની વધારાની ફાળવણીના આગામી હપ્તા માટે પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
• માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં, આશરે 4.32 લાખ PNG કનેક્શન ગેસીફાઇડ કરવામાં આવ્યા છે અને આશરે 4.75 લાખ વધારાના ગ્રાહકોએ નવા કનેક્શન માટે નોંધણી કરાવી છે.
• 12.04.2026 સુધીમાં, 31,700 થી વધુ PNG ગ્રાહકોએ MYPNGD.in વેબસાઇટ દ્વારા તેમના LPG કનેક્શન સરેન્ડર કર્યા છે.

ક્રૂડની સ્થિતિ અને રિફાઇનરી કામગીરી (Crude Position and Refinery Operations)

• તમામ રિફાઇનરીઓ પર્યાપ્ત ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરી સાથે ઉચ્ચ ક્ષમતા પર કાર્ય કરી રહી છે, જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
• ઘરેલું વપરાશને ટેકો આપવા માટે રિફાઇનરીઓમાંથી ઘરેલું LPG ઉત્પાદન વધારવામાં આવ્યું છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 01.04.2026 ના આદેશ દ્વારા ભારતમાં પેટ્રોકેમિકલ કોમ્પ્લેક્સ સહિત રિફાઇનિંગ કંપનીઓને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગ, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ વિભાગ, રસાયણ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગ વગેરે જેવા જટિલ ક્ષેત્રો માટે C3 અને C4 સ્ટ્રીમ્સની ચોક્કસ લઘુત્તમ માત્રા ઉપલબ્ધ કરાવવાની મંજૂરી આપી છે. ઉપરોક્ત વિભાગો સાથે સંબંધિત કંપનીઓ માટે 800 MT/દિવસની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

રિટેલ ઇંધણ ઉપલબ્ધતા અને કિંમતના પગલાં (Retail Fuel Availability and pricing Measures)

• દેશભરમાં રિટેલ આઉટલેટ્સ સામાન્ય રીતે કાર્ય કરી રહ્યા છે.
• મધ્ય પૂર્વ સંકટને કારણે ક્રૂડના ભાવમાં અસામાન્ય વધારો થયો છે; જો કે, ગ્રાહકોના રક્ષણ માટે ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં પ્રતિ લિટર ₹10 નો ઘટાડો કર્યો છે.
• ભારત સરકારે તારીખ 11.04.2026 ના ગેઝેટ નોટિફિકેશન દ્વારા ઘરેલું બજારમાં આ ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડીઝલ પર નિકાસ લેવી વધારીને રૂ. 55.50 પ્રતિ લિટર અને ATF પર રૂ. 42 પ્રતિ લિટર કરી છે.
• પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવ યથાવત છે અને રિટેલ આઉટલેટ્સ પર કોઈ વધારો થયો નથી.

કેરોસીન ઉપલબ્ધતા અને વિતરણના પગલાં (Kerosene Availability and Distribution Measures)

• નિયમિત ફાળવણી ઉપરાંત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને 48,000 KL કેરોસીનની વધારાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
• 18 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કર્યા છે, જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખે કોઈ જરૂરિયાત હોવાનું જણાવ્યું નથી.

દરિયાઈ સુરક્ષા અને શિપિંગ કામગીરી (Maritime Safety and Shipping Operations)

પર્સિયન ગલ્ફમાં વર્તમાન દરિયાઈ સ્થિતિ અને ભારતીય જહાજો અને ક્રૂને સુરક્ષિત રાખવા માટે લેવામાં આવતા પગલાં વિશે પણ બ્રીફિંગ આપવામાં આવ્યું હતું. એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે:

• બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય, વિદેશ મંત્રાલય અને ભારતીય મિશન સાથે સંકલન કરીને, પર્સિયન ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં બદલાતી પરિસ્થિતિનું સક્રિયપણે નિરીક્ષણ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.
• આ પ્રદેશમાં તમામ ભારતીય ખલાસીઓ સુરક્ષિત છે અને છેલ્લા 24 કલાકમાં ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો સાથે સંકળાયેલી કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી.
• ભારતીય ધ્વજ ધરાવતું LPG જહાજ જગ વિક્રમ (Jag Vikram) 11 એપ્રિલ 2026 ના રોજ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સુરક્ષિત રીતે પાર કરી ચૂક્યું છે.
• આ જહાજ અંદાજે 20,400 MT LPG કાર્ગો અને બોર્ડ પર 24 ખલાસીઓ સાથે મુસાફરી કરી રહ્યું છે. તે 14 એપ્રિલ 2026 ના રોજ કંડલા બંદર પર પહોંચવાની ધારણા છે.
• DG શિપિંગ કંટ્રોલ રૂમે સક્રિય થયા પછી 6,073 કોલ્સ અને 12,867 ઇમેઇલ્સ સંભાળ્યા છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 20 કોલ્સ અને 80 ઇમેઇલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
• DG શિપિંગે અત્યાર સુધીમાં 2,177 થી વધુ ભારતીય ખલાસીઓને સુરક્ષિત રીતે સ્વદેશ પરત લાવવાની સુવિધા આપી છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં ગલ્ફ ક્ષેત્રના વિવિધ સ્થળોએથી 93 ખલાસીઓનો સમાવેશ થાય છે.
• ભારતભરમાં બંદરની કામગીરી સામાન્ય રીતે ચાલુ છે અને કોઈ ભીડ (congestion) ના સમાચાર નથી.
• ભારતના પશ્ચિમ કિનારાના બંદરોએ સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે પશ્ચિમ એશિયા તરફ જનારા (બેક-ટુ-ટાઉન) કુલ 3,383 TEUs કન્ટેનર પ્રાપ્ત થયા છે, જેમાંથી 3,228 TEUs પરત કરવા માટેની સુવિધા આપવામાં આવી છે.
• બાકી રહેલા માત્ર 155 TEUs શિપિંગ લાઇન ઓપરેશનલ પરિબળોને કારણે છે, અને કોઈપણ બંદર પર કોઈ ભીડ નથી.
• મંત્રાલય ભારતીય ખલાસીઓના કલ્યાણ અને અવિરત દરિયાઈ કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિદેશ મંત્રાલય, ભારતીય મિશનો અને દરિયાઈ હિસ્સેદારો સાથે ગાઢ સંકલન કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા (Safety of Indian Nationals in the Region)

સમગ્ર પ્રદેશમાં, ભારતીય મિશન અને પોસ્ટ્સ ભારતીય સમુદાય સાથે ગાઢ સંપર્કમાં છે, જ્યારે તેમની સુરક્ષા અને સુખાકારી માટે સહાય પૂરી પાડવાનું અને જરૂરી એડવાઇઝરી જાહેર કરવાનું ચાલુ રાખે છે. વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા જાણ કરવામાં આવી હતી કે:

• માનનીય પ્રધાનમંત્રીના નિર્દેશો પર, વિદેશ મંત્રાલય ગલ્ફ દેશોમાં આઉટરીચ મજબૂત કરી રહ્યું છે.
• વિદેશ મંત્રીએ 11 થી 12 એપ્રિલ 2026 દરમિયાન સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ની મુલાકાત લીધી હતી.
• ગઈકાલે, વિદેશ મંત્રીએ અબુ ધાબીમાં સંયુક્ત આરબ અમીરાતના રાષ્ટ્રપતિ મહામહિમ મોહમ્મદ બિન જાયદ સાથે મુલાકાત કરી હતી અને પ્રધાનમંત્રીની ઉષ્માભરી શુભેચ્છાઓ પાઠવી હતી અને પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષ દરમિયાન ભારતીય સમુદાયની સુખાકારી સુનિશ્ચિત કરવા બદલ ભારતની કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી હતી. મંત્રીએ ભારત-UAE વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવા માટે તેમના માર્ગદર્શન બદલ આભાર માન્યો હતો.
• વિદેશ મંત્રી આ મુલાકાત દરમિયાન દુબઈના ક્રાઉન પ્રિન્સ, નાયબ પ્રધાનમંત્રી અને UAE ના સંરક્ષણ મંત્રી મહામહિમ હમદાન બિન મોહમ્મદને પણ મળ્યા હતા. તેમણે દુબઈમાં ભારતીય સમુદાયના કલ્યાણની ખાતરી કરવા બદલ ભારત સરકારની પ્રશંસા કરી હતી.
• 11 એપ્રિલ 2026 ના રોજ, વિદેશ મંત્રી અબુ ધાબીમાં UAE ના DPM અને FM અબ્દુલ્લા બિન જાયદને મળ્યા હતા. વાતચીત બદલાતી પ્રાદેશિક પરિસ્થિતિ અને તેની અસરો પર કેન્દ્રિત હતી. મંત્રીએ UAE માં ભારતીય સમુદાયની સુખાકારી સુનિશ્ચિત કરવા બદલ ઊંડી પ્રશંસા વ્યક્ત કરી અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે ભારત-UAE વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી વધુ આગળ વધશે.
• વિદેશ મંત્રીએ તેમની UAE મુલાકાતની શરૂઆત ભારતીય સમુદાયના સભ્યો સાથે વાતચીત કરીને કરી હતી અને પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષની વચ્ચે તેમની સુખાકારી અને સુરક્ષા માટે ભારત સરકારના પ્રયત્નો વિશે વાત કરી હતી. તેમણે આ મુશ્કેલ સમયમાં સ્થાનિક સમાજમાં તેમના યોગદાનની પ્રશંસા કરી હતી.
• પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રીએ ગત સપ્તાહે કતારની મુલાકાત લીધી હતી અને વાણિજ્ય મંત્રીએ ગલ્ફના તેમના ઘણા સમકક્ષો સાથે ફોન પર વાતચીત પણ કરી છે.
• સરકાર ગલ્ફ અને પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રમાં વિકાસ પર નજીકથી નજર રાખવાનું ચાલુ રાખે છે.
• વિદેશ મંત્રાલય માહિતીની વધુ સારી વહેંચણી અને સંકલન માટે રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે નિયમિત સંપર્કમાં છે.
• આ પ્રદેશમાં ભારતીય સમુદાયની સલામતી, સુરક્ષા અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરવા પર પ્રયત્નો કેન્દ્રિત છે.
• ભારતીય મિશન અને પોસ્ટ્સ ચોવીસ કલાક હેલ્પલાઇન ચલાવવાનું ચાલુ રાખે છે અને ભારતીય નાગરિકોને સક્રિયપણે મદદ કરી રહ્યા છે.
• સ્થાનિક સરકારની માર્ગદર્શિકા, ફ્લાઇટ અને મુસાફરીની પરિસ્થિતિઓ અને કોન્સ્યુલર સેવાઓ વિશેની માહિતી સહિત અપડેટ કરેલી એડવાઇઝરી નિયમિતપણે જાહેર કરવામાં આવે છે.
• અમારા મિશન ભારતીય સામુદાયિક સંગઠનો, વ્યવસાયિક જૂથો, ભારતીય કંપનીઓ અને પ્રદેશમાં અન્ય હિતકારક સાથે સક્રિયપણે સંકળાયેલા રહે છે.
• અમારા મિશન પ્રદેશમાં જહાજો પરના ભારતીય ક્રૂ સભ્યોને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ અને એજન્સીઓ સાથે સંકલન સહિત તમામ સહાય પૂરી પાડી રહ્યા છે, કોન્સ્યુલર સહાય આપી રહ્યા છે અને ભારત પરત ફરવાની વિનંતીઓને સરળ બનાવી રહ્યા છે.
• જે દેશોમાં હવાઈ ક્ષેત્ર ખુલ્લું છે ત્યાંથી ફ્લાઈટ્સ ચાલુ છે. 28 ફેબ્રુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં લગભગ 9,27,000 મુસાફરોએ આ પ્રદેશમાંથી ભારતની મુસાફરી કરી છે.
• UAE માં, એરલાઇન્સ ઓપરેશનલ અને સેફ્ટી કન્સિડરેશનના આધારે UAE અને ભારત વચ્ચે મર્યાદિત નોન-શેડ્યુલ કોમર્શિયલ ફ્લાઇટ્સ ચલાવવાનું ચાલુ રાખે છે, જેમાં આજે લગભગ 100 ફ્લાઇટ્સની અપેક્ષા છે.
• સાઉદી અરેબિયા અને ઓમાનના વિવિધ એરપોર્ટ પરથી ભારતના સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ ચાલુ છે.
• કતારનું હવાઈ ક્ષેત્ર આંશિક રીતે ખુલ્લું હોવાથી, કતાર એરવેઝ આજે ભારત માટે લગભગ 8-10 ફ્લાઈટ્સ ચલાવે તેવી અપેક્ષા છે.
• કુવૈતનું હવાઈ ક્ષેત્ર બંધ છે. કુવૈતની જઝીરા એરવેઝ અને કુવૈત એરવેઝ સાઉદી અરેબિયાના દમ્મામ એરપોર્ટથી ભારત માટે નોન-શેડ્યુલ કોમર્શિયલ ફ્લાઈટ્સ ચલાવી રહી છે. કુવૈતથી ભારતીય નાગરિકોની મુસાફરી સાઉદી અરેબિયા મારફતે સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે.
• બહેરીનનું હવાઈ ક્ષેત્ર ખુલ્લું છે. ગલ્ફ એર ટૂંક સમયમાં બહેરીનથી ભારત માટે મર્યાદિત ફ્લાઇટ ઓપરેશન શરૂ કરે તેવી અપેક્ષા છે અને હાલમાં સાઉદી અરેબિયાના દમ્મામ એરપોર્ટથી ભારત માટે નોન-શેડ્યુલ ફ્લાઇટ્સ ચલાવી રહી છે. બહેરીનથી ભારતીય નાગરિકોની મુસાફરી સાઉદી અરેબિયા થઈને ભારત સુધી સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે.
• તેહરાનમાં દૂતાવાસે અત્યાર સુધીમાં 2,230 ભારતીય નાગરિકોને ઈરાનથી આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાન થઈને ભારતની આગળની મુસાફરી માટે સુવિધા આપી છે. જેમાં 987 ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને 657 ભારતીય માછીમારોનો સમાવેશ થાય છે.
• ઇઝરાયેલનું હવાઈ ક્ષેત્ર મર્યાદિત ફ્લાઇટ કામગીરી સાથે આંશિક રીતે ખુલ્લું છે. જોર્ડન અને ઇજિપ્ત દ્વારા ઇઝરાયેલથી ભારતીય નાગરિકોની મુસાફરી ભારત સુધી સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે.
• ઇરાકનું હવાઈ ક્ષેત્ર ખુલ્લું છે. ઇરાકી એરવેઝે ગઈકાલે ભારત માટે ફ્લાઇટ્સ શરૂ કરી છે. ઇરાકથી ભારતીય નાગરિકોની મુસાફરી જોર્ડન અને સાઉદી અરેબિયા થઈને ભારત સુધી સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે.

SM/DK/JD