પશ્ચિમ એશિયાની ઘટનાઓ વિશે નાગરિકોને માહિતગાર રાખવાના ભારત સરકારના ચાલુ પ્રયાસોના ભાગરૂપે, આજે નેશનલ મીડિયા સેન્ટર ખાતે મીડિયા બ્રીફિંગ યોજવામાં આવી હતી. બ્રીફિંગ દરમિયાન, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ, બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગો અને વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા, દરિયાઈ કામગીરી, પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોને આપવામાં આવતી સહાય અને આ ક્ષેત્રોમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાં વિશે માહિતી શેર કરી હતી. કેમિકલ્સ અને ફર્ટિલાઇઝર્સ મંત્રાલયના ફર્ટિલાઇઝર વિભાગના એક અધિકારીએ પણ બ્રીફિંગમાં ભાગ લીધો હતો અને દેશમાં ખાતરની પર્યાપ્ત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા સરકાર દ્વારા લેવામાં આવતા પગલાં વિશે અપડેટ્સ પૂરી પાડી હતી.

ખાતરની ઉપલબ્ધતા અને પુરવઠાના પગલાં

દેશમાં ખાતરની સ્થિતિ વિશે અપડેટ આપવામાં આવી હતી, જેમાં ઉપલબ્ધતા અને સરળ વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા સરકાર દ્વારા લેવામાં આવતા પગલાંની રૂપરેખા આપવામાં આવી હતી. તે હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યું હતું કે:

પ્રવર્તમાન સ્થિતિ

• અખાતી પ્રદેશ ખાતરની આયાત માટેનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે, જે યુરિયાની 20-30% અને DAP આયાતની 30% હિસ્સો ધરાવે છે અને ભારતની LNG આયાતનો લગભગ 50% પુરવઠો પણ પૂરો પાડે છે, જે યુરિયા ઉત્પાદન માટે મુખ્ય ફીડસ્ટોક છે. P&K ખાતરોના સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં વપરાતા એમોનિયા, સલ્ફર અને સલ્ફ્યુરિક એસિડ જેવા મુખ્ય કાચા માલ અને મધ્યવર્તી પદાર્થો પર પણ અસર પડી છે.
• વૈશ્વિક ખાતર બજારમાં LNG, એમોનિયા અને સલ્ફર સહિતના ઇનપુટ્સના ભાવમાં તીવ્ર વધારો જોવા મળ્યો છે, સાથે નૂર અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ પણ વધ્યો છે.
• પ્રવર્તમાન પરિસ્થિતિને કારણે યુરિયાના સ્થાનિક ઉત્પાદન પર અસર પડી છે. ફર્ટિલાઇઝર વિભાગ તેની અસર ઘટાડવા માટે પગલાં લઈ રહ્યો છે.

ઉપલબ્ધતા

• આગામી ખરીફ 2026 સીઝન માટે કુલ જરૂરિયાત આશરે 390 લાખ ટન અંદાજવામાં આવી છે, જે ખરીફ 2025 દરમિયાન 361 લાખ ટનના વાસ્તવિક વેચાણ સામે છે.
• ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળાની સરખામણીમાં હાલમાં પર્યાપ્ત સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે.
• કુલ સ્ટોક આશરે 180 લાખ ટન છે, જે ગયા વર્ષે 147 લાખ ટન હતો.
• એપ્રિલ અને મે મહિના કૃષિ માટેના 'લીન' (ઓછા કામના) સમયગાળા છે અને ખરીફ સીઝન પહેલા સ્ટોક બનાવવા માટે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

સ્થાનિક ઉત્પાદન

• યુરિયા પ્લાન્ટ્સમાં ગેસનો પુરવઠો, જે શરૂઆતમાં ઘટાડીને લગભગ 60% કરવામાં આવ્યો હતો, તેને ઉત્તરોત્તર વધારીને 65% કરવામાં આવ્યો છે અને વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાઓ દ્વારા વધુ વધારીને 75-80% કરવામાં આવ્યો છે. આનાથી યુરિયાના ઉત્પાદનમાં દરરોજ 12,000-15,000 ટનનો વધારો થયો છે, જેનાથી માસિક ઉત્પાદન નુકસાન 9-10 LMT થી ઘટીને આશરે 6-7 LMT થયું છે.
• આ પગલાંઓએ યુરિયા એકમોને ગેસ પુરવઠાની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરી છે અને સાથે જ યોગ્ય વ્યૂહરચના અપનાવવા માટે સમય પૂરો પાડ્યો છે.
• માર્ચમાં સ્થાનિક ઉત્પાદન યુરિયા માટે અંદાજે 18 લાખ ટન અને P&K ખાતરો માટે 9-10 લાખ ટન રહ્યું હતું, જે માર્ચ 2025માં અનુક્રમે 24.78 LMT અને 11.90 LMT હતું.
• DoF એ ઇન્ડિયન ઓઇલ રિફાઇનરીઓને સ્થાનિક ઉત્પાદન માટે ખાતર કંપનીઓને પૂરતી માત્રામાં સલ્ફર સપ્લાય કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.

ખાતરની આયાત અને વૈવિધ્યસભર સ્ત્રોત

• વૈશ્વિક ઉપલબ્ધતાનું મૂલ્યાંકન કરવા, સપ્લાય સ્ત્રોતો ઓળખવા અને યુરિયાની પર્યાપ્ત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા આયાતનું આયોજન કરવા માટે એક સમર્પિત ટાસ્ક ગ્રુપની રચના કરવામાં આવી છે.
• 13.07 લાખ ટન યુરિયાની આયાત માટે વૈશ્વિક ટેન્ડર ફેબ્રુઆરીના મધ્યમાં જ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું.
• પુરવઠાની વ્યવસ્થામાં 'કેપ ઓફ ગુડ હોપ' માર્ગ દ્વારા રશિયાથી આશરે 28 લાખ ટનનો સમાવેશ થાય છે.
• સાઉદી અરેબિયાથી DAP સપ્લાય માટે લાંબા ગાળાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે (પાંચ વર્ષ માટે વાર્ષિક 31.10 લાખ ટન).
• વધારાના પુરવઠામાં ઓક્ટોબર 2026 સુધી OMIFCO (ઓમાન) થી વાર્ષિક 10 લાખ ટન યુરિયા અને SABIC (સાઉદી અરેબિયા) થી 7 લાખ ટનનો સમાવેશ થાય છે.
• સલ્ફર અને LNG જેવા મુખ્ય કાચા માલના પુરવઠાને સ્થિર કરવાના પ્રયાસો ચાલુ છે.
• રશિયા, મોરોક્કો, ઓસ્ટ્રેલિયા, ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા, જોર્ડન, કેનેડા, અલ્જીરિયા, ઇજિપ્ત, ફિનલેન્ડ અને ટોગો સહિત બહુવિધ દેશોમાં સ્ત્રોતોનું વૈવિધ્યકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
• વિદેશમાં 16 ભારતીય મિશનો વૈકલ્પિક સપ્લાય સ્ત્રોતોને ઓળખવા માટે સંકલન કરી રહ્યા છે.

રાજ્યો સાથે સંકલન

• ખાતરની ઉપલબ્ધતા અંગે ગભરાટ ન ફેલાય તે માટે રાજ્યોને સંવેદનશીલ બનાવવામાં આવ્યા છે. માનનીય કેમિકલ અને ફર્ટિલાઇઝર મંત્રીએ આ બાબતે 26 માર્ચ, 2026 ના રોજ 10 મુખ્યમંત્રીઓ અને 12 રાજ્યના કૃષિ મંત્રીઓ સાથે વાત કરી છે.
• DA&FW અને DoF ના સંયુક્ત પ્રયાસો દ્વારા મુખ્ય સચિવો અને કૃષિ સચિવોને પણ સંવેદનશીલ બનાવવામાં આવ્યા છે.
• DA&FW GoI અને રાજ્યોના કૃષિ વિભાગો સાથે સંકલન કરીને આવશ્યક ચીજવસ્તુ ધારો 1955 હેઠળ ખાતરના ડાયવર્ઝન, કાળાબજાર, સંગ્રહખોરી વગેરે પર સખત નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
• વિતરણ કાર્યક્ષમતા સુધારવા માટે રાજ્યોને નવીન પગલાં અપનાવવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.
• એમોનિયમ સલ્ફેટ (AS), TSP, SSP, FOM/LFOM અને NANOs જેવા વૈકલ્પિક ખાતરો વ્યવસ્થામાં મૂકવામાં આવ્યા છે.

એકંદર પ્રયાસો

• ફર્ટિલાઇઝર વિભાગ વૈશ્વિક ભાવના વલણો પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યો છે અને આગામી ખરીફ સીઝન માટે પોષક તત્વો આધારિત સબસિડી દરો પર યોગ્ય નિર્ણયો લેશે.
• આજની તારીખે, દેશમાં તમામ પ્રકારના ખાતરનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. આગામી 2.5 મહિનામાં ખાતરની મોટી જરૂરિયાત રહેવાની નથી.
• પ્રવર્તમાન સ્થિતિ પહેલાના જે જ ભાવે ખેડૂતોને ખાતર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહ્યું છે. DoF એ DA&FW દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી માંગ મુજબ ખાતરનો પૂરતો જથ્થો પૂરો પાડવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. ખેતરમાં ખાતરની પર્યાપ્ત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારતીય ખાતર ઉત્પાદકો, ભારતીય ખાતર આયાતકારો, પોર્ટ સત્તાધિકારીઓ, ભારતીય રેલવે અને રાજ્ય સરકારો વગેરે તમામ હિતધારકો વચ્ચે સંકલન માટે DoF 24x7 કામ કરી રહ્યું છે. ગભરાવાની કોઈ જરૂર નથી.
• ખાતરની ઉપલબ્ધતા, ઉત્પાદન, આયાત અને હિલચાલ પર સતત દેખરેખ રાખવા માટે એક આકસ્મિક 'વોર રૂમ' (Contingency War Room) સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. સરકારે ખાતરી આપી છે કે પૂરતો પુરવઠો જાળવી રાખવામાં આવશે અને ખેડૂતોમાં ગભરાટની કોઈ જરૂર નથી.

ઊર્જા પુરવઠો અને ઇંધણની ઉપલબ્ધતા

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે ઇંધણ પુરવઠાની સ્થિતિ પર અપડેટ શેર કરી છે, જેમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) બંધ થવાના સંજોગોમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને LPG ની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાંની રૂપરેખા આપવામાં આવી છે. તે નોંધવામાં આવ્યું હતું કે:

ક્રૂડ અને રિફાઇનરીઓ

• તમામ રિફાઇનરીઓ પર્યાપ્ત ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરી સાથે ઉચ્ચ ક્ષમતા પર કાર્યરત છે અને પેટ્રોલ તથા ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
• ઘરેલું વપરાશને ટેકો આપવા માટે રિફાઇનરીઓમાંથી ઘરેલું LPG ઉત્પાદનમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે.

રીટેલ આઉટલેટ્સ

• સમગ્ર દેશમાં તમામ રીટેલ આઉટલેટ્સ (પેટ્રોલ પંપ) સામાન્ય રીતે કાર્યરત છે.
• ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં લિટર દીઠ ₹10 નો ઘટાડો કર્યો છે.
• સરકારે સ્થાનિક બજારમાં ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડીઝલ પર ₹21.5 પ્રતિ લિટર અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) પર ₹29.5 પ્રતિ લિટર નિકાસ લેવી (Export Levy) લાદી છે.
• અફવાઓને કારણે ગભરાટમાં ખરીદીના કિસ્સાઓ અમુક વિસ્તારોમાં જોવા મળ્યા છે, જેના પરિણામે અસાધારણ રીતે વધુ વેચાણ અને રીટેલ આઉટલેટ્સ પર ભીડ જોવા મળી છે. જોકે, દેશભરના તમામ પેટ્રોલ પંપ પર પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે.
• સરકારે જનતાને અફવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરવા માટે તેની સલાહનો પુનરોચ્ચાર કર્યો છે અને રાજ્ય સરકારોને પ્રેસ બ્રીફિંગ દ્વારા સાચી માહિતી પ્રસારિત કરવા વિનંતી કરી છે.

કુદરતી ગેસ

• ઘરેલું PNG અને CNG પરિવહનને 100% સપ્લાય સાથે ગ્રાહકોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
• ગ્રીડ સાથે જોડાયેલા ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી ગ્રાહકોને પુરવઠો તેમના સરેરાશ વપરાશના અંદાજે 80% જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
• વ્યાપારી LPG ઉપલબ્ધતા અંગેની ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે રેસ્ટોરાં, હોટેલ્સ અને કેન્ટીન જેવી વ્યાપારી સંસ્થાઓ માટે PNG જોડાણોને પ્રાથમિકતા આપવા માટે CGD સંસ્થાઓને સલાહ આપવામાં આવી છે.
• IGL, MGL, GAIL ગેસ અને BPCL સહિતની CGD કંપનીઓ ઘરેલું અને વ્યાપારી PNG જોડાણોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પ્રોત્સાહનો આપી રહી છે.
• ભારત સરકારે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોને CGD નેટવર્ક વિસ્તરણ માટેની મંજૂરીઓ ઝડપી બનાવવા વિનંતી કરી છે.
• LPG થી PNG તરફ લાંબા ગાળાના સંક્રમણને ટેકો આપવા માટે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વ્યાપારી LPG ની વધારાની 10% ફાળવણીની ઓફર કરવામાં આવી છે, જેમાં રાજ્યો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સુધારાના પગલાંના આધારે ફાળવણીની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
• PNGRB એ CGD સંસ્થાઓને નિવાસી શાળાઓ, કોલેજો, હોસ્ટેલ્સ, સામુદાયિક રસોડા અને આંગણવાડી રસોડા માટે જ્યાં પાઈપલાઈન ઉપલબ્ધ છે ત્યાં 5 દિવસની અંદર PNG જોડાણોને પ્રાથમિકતા આપવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
• માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલયે 3 મહિનાના સમયગાળા માટે CGD ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ઘટાડેલી સમયમર્યાદા સાથે ઝડપી મંજૂરી માળખું અપનાવ્યું છે.
• સરકારે પાઇપલાઇન વિસ્તરણ માટે સુવ્યવસ્થિત અને સમયબદ્ધ માળખું પૂરું પાડવા માટે 'નેચરલ ગેસ એન્ડ પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન ઓર્ડર, 2026' સૂચિત કર્યો છે, જે કુદરતી ગેસ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ઝડપી વિકાસને સરળ બનાવે છે અને ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવે છે.
• સંરક્ષણ મંત્રાલયે જૂન 2026 સુધી સંરક્ષણ રહેણાંક વિસ્તારોમાં PNG ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સ્થાપનાને ઝડપી બનાવવા માટે ટૂંકા ગાળાના પોલિસી મોડિફિકેશન જારી કર્યા છે.
• માર્ચ મહિના દરમિયાન, ઘરેલું અને વ્યાપારી શ્રેણીઓમાં 3 લાખથી વધુ PNG જોડાણો ગેસિફાઇડ કરવામાં આવ્યા છે.

LPG

• પ્રવર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે LPG પુરવઠો પ્રભાવિત થવાનું ચાલુ છે.
• LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપ પર કોઈ 'ડ્રાય-આઉટ' (સ્ટોક ખાલી થવો) ના અહેવાલ નથી.
• ઉદ્યોગના ધોરણે ઓનલાઇન LPG બુકિંગ વધીને લગભગ 95% થયું છે.
• ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) આધારિત ડિલિવરી ફેબ્રુઆરી 2026 માં 53% થી વધીને 82% થઈ છે, જે ડાયવર્ઝન રોકવામાં મદદ કરે છે.
• પરિવારોને અવિરત ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે મોટાભાગની LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપ રવિવારે પણ કાર્યરત રહી હતી.
• આંશિક વ્યાપારી LPG પુરવઠો (20%) અગાઉ જ પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવ્યો હતો. વધારાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, જેનાથી કુલ વ્યાપારી LPG ફાળવણી કટોકટી પૂર્વેના સ્તરના 50% અને ત્યારબાદ 70% થઈ ગઈ છે, જેમાં સુધારા-આધારિત ફાળવણીનો પણ સમાવેશ થાય છે.
• તાજેતરની વધારાની ફાળવણી સ્ટીલ, ઓટોમોબાઈલ, ટેક્સટાઈલ, કેમિકલ્સ અને પ્લાસ્ટિક જેવા ઉદ્યોગોને પ્રાથમિકતા આપે છે, ખાસ કરીને પ્રોસેસ ઉદ્યોગો કે જેમાં વિશિષ્ટ હીટિંગની જરૂર હોય છે.
• છેલ્લા એક સપ્તાહમાં 2.6 લાખથી વધુ 5 કિગ્રા FTL સિલિન્ડરો વેચાયા છે, જેમાં સ્થળાંતરિત કામદારો માટે છેલ્લા 2 દિવસમાં 88,000 થી વધુનો સમાવેશ થાય છે.
• મોટાભાગના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ બિન-ઘરેલું LPG ફાળવણી માટેના ઓર્ડર જારી કર્યા છે, જેમાં 14 માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં આશરે 41,503 MT ઉપાડવામાં આવ્યા છે.

કેરોસીન

• નિયમિત ફાળવણી ઉપરાંત તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને 48,000 KL કેરોસીનની વધારાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
• સરકારે સંગ્રહ મર્યાદા સાથે નિયુક્ત PSU OMC સર્વિસ સ્ટેશનો દ્વારા SKO-મુક્ત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં PDS SKO ના વિતરણની સુવિધા માટેના પગલાં સૂચિત કર્યા છે.
• 17 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ SKO ફાળવણીના ઓર્ડર જારી કર્યા છે, જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખે કોઈ જરૂરિયાત જણાવી નથી.

રાજ્ય સરકારો / કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની ભૂમિકા

• આવશ્યક ચીજવસ્તુ ધારો, 1955 અને LPG કંટ્રોલ ઓર્ડર, 2000 હેઠળ, રાજ્ય સરકારો સંગ્રહખોરી અને કાળાબજાર સામે પગલાં લેવા માટે સત્તા ધરાવે છે અને પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG ના પુરવઠાના નિરીક્ષણ માટે જવાબદાર છે.
• તમામ મુખ્ય સચિવો, ACS/અધિક મુખ્ય સચિવ/સચિવ (ખાદ્ય અને નાગરિક પુરવઠો) ને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે -
  • રાજ્ય/જિલ્લા કક્ષાએ દૈનિક પ્રેસ બ્રીફિંગ સંસ્થાગત કરવી અને નિયમિત જાહેર એડવાઈઝરી જારી કરવી.
  • સમર્પિત કંટ્રોલ રૂમ/હેલ્પલાઇન સેટ કરવી.
  • સોશિયલ મીડિયા પર ફેક ન્યૂઝ/ખોટી માહિતીનું સક્રિયપણે નિરીક્ષણ કરવું અને તેનો સામનો કરવો.
  • જિલ્લા વહીવટીતંત્ર દ્વારા દૈનિક અમલીકરણ અભિયાન તેજ કરવું અને OMC સાથે સંકલન કરીને દરોડા અને નિરીક્ષણ ચાલુ રાખવું.
  • તેમના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વ્યાપારી LPG ફાળવણીના ઓર્ડર જારી કરવા.
  • રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ફાળવવામાં આવેલા વધારાના SKO માટે ફાળવણીના ઓર્ડર જારી કરવા.
  • RoW/RoU પરવાનગીઓ, 24x7 કામ કરવાની પરવાનગીઓ વગેરેને ઝડપી બનાવીને CGD વિસ્તરણને ફાસ્ટ ટ્રેક કરવું.
  • PNG અપનાવવા અને વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવું.
  • MoPNG સાથે સંકલન માટે વરિષ્ઠ નોડલ અધિકારીઓની નિમણૂક કરવી.

ભારત સરકારે તારીખ 27.03.2026 ના પત્ર દ્વારા તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય સચિવોને સાચી માહિતી પ્રસારિત કરવા અને અફવાઓને દૂર કરવા માટે દૈનિક પ્રેસ બ્રીફિંગ અને સક્રિય સોશિયલ મીડિયા/ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયા અપડેટ્સ કરવા માટે ફરીથી વિનંતી કરી છે. હાલમાં, 16 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો એટલે કે આંધ્રપ્રદેશ, બિહાર, ગુજરાત, હિમાચલ પ્રદેશ, J&K, મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, ઓડિશા, રાજસ્થાન, તેલંગાણા, ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, તમિલનાડુ અને અરુણાચલ પ્રદેશ પ્રેસ બ્રીફિંગ કરી રહ્યા છે.

અમલીકરણ કાર્યવાહી (Enforcement action)

• છેલ્લા 24 કલાકમાં રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 2,500 થી વધુ દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા, જેમાં 2,000 થી વધુ સિલિન્ડર જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
• બિહાર, ઝારખંડ, કેરળ અને કેટલાક ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો સહિત અમુક રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં અમલીકરણના પ્રયાસોને મજબૂત કરવાની જરૂર છે.
• PSU OMC ના અધિકારીઓ પણ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા અને સંગ્રહખોરી/કાળાબજારના કોઈપણ કિસ્સાઓ તપાસવા માટે દેશભરમાં દૈનિક ધોરણે RO અને LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપ પર ઓચિંતી તપાસ કરી રહ્યા છે.
• PSU OMCs એ અત્યાર સુધીમાં LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપને 500 થી વધુ 'કારણ દર્શાવો' (show cause) નોટિસ જારી કરી છે.
• દિલ્હી સિવાયના તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ કંટ્રોલ રૂમની સ્થાપના કરી છે.

અન્ય સરકારી પગલાં

• સરકાર ચાલુ કટોકટી દરમિયાન પણ ઘરો, હોસ્પિટલો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને ઘરેલું LPG અને PNG પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવાનું ચાલુ રાખે છે.
• પુરવઠા અને માંગ બંને બાજુએ અનેક તર્કસંગત પગલાં અમલમાં મૂકવામાં આવ્યા છે, જેમાં રિફાઇનરી ઉત્પાદનમાં વધારો, શહેરી વિસ્તારોમાં LPG બુકિંગ અંતરાલ 21 થી વધારીને 25 દિવસ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 45 દિવસ સુધીનો વધારો અને પુરવઠા માટે ક્ષેત્રોની પ્રાથમિકતાનો સમાવેશ થાય છે.
• LPG ની માંગ પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે કેરોસીન અને કોલસા જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણ વિકલ્પો ઓફર કરવામાં આવ્યા છે.
• કોલસા મંત્રાલયે કોલ ઇન્ડિયા અને સિંગરેની કોલિયરીઝને નાના, મધ્યમ અને અન્ય ગ્રાહકોને વિતરણ માટે રાજ્યોને કોલસાનો વધુ જથ્થો ફાળવવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
• રાજ્યોને ઘરેલું અને વ્યાપારી બંને ગ્રાહકો માટે નવા PNG જોડાણોની સુવિધા આપવા સલાહ આપવામાં આવી છે.

જાહેર એડવાઈઝરી

• સરકાર પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG ની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહી છે, અને નાગરિકોને ગભરાટમાં ખરીદી અને બિનજરૂરી LPG બુકિંગ ટાળવા સલાહ આપવામાં આવે છે.
• નાગરિકોને અફવાઓથી સાવધ રહેવા અને સચોટ માહિતી માટે માત્ર સત્તાવાર સ્ત્રોતો પર જ આધાર રાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
• ગ્રાહકોને LPG બુકિંગ માટે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવા અને LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સની મુલાકાત લેવાનું ટાળવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
• નાગરિકોને PNG અને ઇલેક્ટ્રિક અથવા ઇન્ડક્શન કુકટોપ જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
• તમામ નાગરિકોને વર્તમાન પરિસ્થિતિ દરમિયાન તેમના દૈનિક વપરાશમાં ઊર્જા બચાવવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.

દરિયાઈ સુરક્ષા અને શિપિંગ કામગીરી

બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયે પર્શિયન ગલ્ફમાં દરિયાઈ સ્થિતિ પર અપડેટ શેર કરી છે, સાથે ભારતીય જહાજો અને ક્રૂની સલામતી અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવતા પગલાં વિશે પણ જણાવ્યું છે. એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે:

• મંત્રાલય પશ્ચિમ એશિયામાં વિકસતી પરિસ્થિતિ, ખાસ કરીને ભારતીય દરિયાઈ મુસાફરોની સલામતી, જહાજોની અવરજવર અને બંદર કામગીરીના સંદર્ભમાં નજીકથી દેખરેખ રાખી રહ્યું છે.
• આ પ્રદેશમાં તમામ ભારતીય દરિયાઈ મુસાફરો સુરક્ષિત છે અને છેલ્લા 24 કલાકમાં ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો સાથે સંકળાયેલી કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી. છેલ્લા 72 કલાકમાં પણ સ્થિતિ સ્થિર રહી છે.
• આશરે 485 ભારતીય દરિયાઈ મુસાફરો સાથે 18 ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો પશ્ચિમ પર્શિયન ગલ્ફ પ્રદેશમાં છે, જે છેલ્લા 72 કલાકમાં 540 મુસાફરો સાથેના 20 જહાજોની સરખામણીએ ઘટાડો દર્શાવે છે. ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગ (DG શિપિંગ) જહાજ માલિકો, RPSલ એજન્સીઓ અને ભારતીય મિશનો સાથે સંકલનમાં રહીને નજીકથી દેખરેખ રાખવાનું ચાલુ રાખે છે.
• DG શિપિંગ કંટ્રોલ રૂમ 24×7 કાર્યરત છે અને સક્રિય થયા પછી 4,555 કોલ્સ અને 9,074 ઈમેઈલ્સ હેન્ડલ કર્યા છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 32 કોલ્સ અને 89 ઈમેઈલ્સ અને છેલ્લા 72 કલાકમાં 124 કોલ્સ અને 209 ઈમેઈલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
• DG શિપિંગે અત્યાર સુધીમાં 950 થી વધુ ભારતીય દરિયાઈ મુસાફરોને સુરક્ષિત પરત લાવવાની સુવિધા આપી છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 8 અને છેલ્લા 72 કલાકમાં 12 નો સમાવેશ થાય છે.
• આશરે 94114 MT LPG કાર્ગો લઈ જતા બે જહાજો 'BW TYR' અને 'BW ELM' એ 28 માર્ચ 2026 ના રોજ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સુરક્ષિત રીતે પાર કરી હતી. 'BW TYR' 47115 MT LNG લઈ જઈ રહ્યું છે અને તે આવતીકાલે, 31.03.2026 ના રોજ સાંજે મુંબઈ પહોંચવાનું છે અને 'BW ELM' 46999 MT LPG કાર્ગો લઈ જઈ રહ્યું છે અને તે 01.04.2026 ના રોજ સાંજે ન્યુ મેંગલોર પહોંચવાનું આયોજન છે.
• સમગ્ર ભારતમાં બંદર કામગીરી સામાન્ય રહી છે અને છેલ્લા 24 કલાકમાં કોઈ ભીડ (congestion) ના અહેવાલ નથી, અને ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ અને પુડુચેરી સહિતના સ્ટેટ મેરીટાઇમ બોર્ડ્સ દ્વારા પુષ્ટિ કર્યા મુજબ છેલ્લા 72 કલાકમાં સ્થિતિ સ્થિર રહી છે.
• મંત્રાલય ભારતીય દરિયાઈ મુસાફરોની સુરક્ષા અને અવિરત દરિયાઈ કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિદેશ મંત્રાલય, ભારતીય મિશનો અને દરિયાઈ હિતધારકો સાથે સંકલન કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોની સલામતી

વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા પ્રદેશમાં ચાલી રહેલી સહાય અને ભારતીય મિશનો દ્વારા કરવામાં આવતી મદદ સહિતની નવીનતમ ઘટનાઓ વિશે અપડેટ શેર કરવામાં આવી હતી. એવી માહિતી આપવામાં આવી હતી કે:

• પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 28 માર્ચે સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ અને પ્રધાનમંત્રી મોહમ્મદ બિન સલમાન સાથે વાત કરી હતી અને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અંગે ચર્ચા કરી હતી.
• પ્રધાનમંત્રીએ પ્રાદેશિક ઉર્જા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પરના હુમલાઓની ભારતની નિંદાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.
• બંને નેતાઓ નેવિગેશનની સ્વતંત્રતા સુનિશ્ચિત કરવા અને શિપિંગ લાઈનોને ખુલ્લી અને સુરક્ષિત રાખવાની જરૂરિયાત પર સહમત થયા હતા.
• પ્રધાનમંત્રીએ સાઉદી અરેબિયામાં ભારતીય સમુદાયના કલ્યાણ માટે આપવામાં આવેલા સતત સમર્થન બદલ પ્રશંસા વ્યક્ત કરી હતી.

વધુમાં એવી માહિતી આપવામાં આવી હતી કે:

• વિદેશ મંત્રાલય ગલ્ફ અને પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રમાં વિકસતી પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે, જેમાં ભારતીય સમુદાયની સુરક્ષા, સલામતી અને કલ્યાણ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે.
• ભારતીય નાગરિકો અને તેમના પરિવારોને સહાય કરવા માટે એક સમર્પિત સ્પેશિયલ કંટ્રોલ રૂમ કાર્યરત છે, જેમાં રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે ગાઢ સંકલન જાળવવામાં આવી રહ્યું છે.
• આ પ્રદેશમાં ભારતીય મિશનો અને પોસ્ટ્સ 24×7 હેલ્પલાઇન સાથે ચોવીસ કલાક કાર્યરત છે, નિયમિત એડવાઈઝરી જારી કરે છે અને ભારતીય સમુદાયના સંગઠનો, એસોસિએશનો અને કંપનીઓ સાથે સક્રિય જોડાણ જાળવી રાખે છે, જ્યારે સ્થાનિક સરકારો સાથે નજીકના સંપર્કમાં રહે છે.
• મિશનો વિઝા, કોન્સ્યુલર સેવાઓ, એરસ્પેસ પ્રતિબંધોને ધ્યાનમાં રાખીને પડોશી દેશો દ્વારા ટ્રાન્ઝિટની સુવિધા આપીને અને જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં લોજિસ્ટિકલ સપોર્ટ પૂરો પાડીને ભારતીય નાગરિકોને સક્રિયપણે મદદ કરી રહ્યા છે.
• ગલ્ફ દેશોમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓના કલ્યાણને ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે, જેથી તેમનું શૈક્ષણિક વર્ષ પ્રભાવિત ન થાય તે માટે પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
• શૈક્ષણિક ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે મિશનો સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ, ભારતીય શાળાઓ, સંબંધિત શિક્ષણ બોર્ડ અને નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી સાથે સંકલન કરી રહ્યા છે.
• CBSE એ આ પ્રદેશમાં ધોરણ X અને XII ના પરિણામો જાહેર કરવા માટે મૂલ્યાંકન યોજના સૂચિત કરી છે, જ્યારે ICSE, કેરળ બોર્ડ અને JEE તથા NEET જેવી પરીક્ષાઓ સંબંધિત ચિંતાઓ વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ સાથેના નિયમિત સંપર્ક દ્વારા ઉકેલવામાં આવી રહી છે.
• ભારતીય દરિયાઈ મુસાફરો પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે, જેમાં મિશનો ક્રૂ મેમ્બર્સ સાથે કોન્સ્યુલર સહાય પૂરી પાડવા, પરિવારો સાથે વાતચીતની સુવિધા આપવા અને પરત લાવવાની વિનંતીઓમાં મદદ કરવા માટે સતત સંપર્ક જાળવી રહ્યા છે.
• ફ્લાઇટની એકંદર સ્થિતિમાં સુધારો ચાલુ છે, 28 ફેબ્રુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં લગભગ 5,5,0,000 મુસાફરો ભારત પરત ફર્યા છે.
• UAE માં, એરલાઇન્સ ઓપરેશનલ અને સેફ્ટી વિચારણાઓના આધારે મર્યાદિત નોન-શેડ્યુલ ફ્લાઇટ્સ ઓપરેટ કરવાનું ચાલુ રાખે છે, આજે ભારત માટે લગભગ 85 ફ્લાઇટ્સ ઓપરેટ થવાની અપેક્ષા છે.
• સાઉદી અરેબિયા અને ઓમાનના વિવિધ એરપોર્ટ પરથી ભારતના વિવિધ સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે.
• કતાર એરસ્પેસ આંશિક રીતે ખુલ્લી હોવાથી, કતાર એરવેઝ આજે ભારત માટે લગભગ 10 ફ્લાઇટ્સ ઓપરેટ કરે તેવી અપેક્ષા છે.
• કુવૈત અને બહેરીન એરસ્પેસ બંધ રહે છે. જઝીરા એરવેઝ અને ગલ્ફ એર સાઉદી અરેબિયાના દમ્મામ એરપોર્ટથી ભારતના વિવિધ સ્થળો માટે નોન-શેડ્યુલ કોમર્શિયલ ફ્લાઇટ્સ ઓપરેટ કરી રહી છે.
• એરસ્પેસ પ્રતિબંધોને કારણે, ભારતીય નાગરિકોને વૈકલ્પિક માર્ગો દ્વારા મુસાફરીની સુવિધા આપવામાં આવી રહી છે, જેમાં ઈરાનથી આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાન દ્વારા, ઈઝરાયેલથી ઈજિપ્ત અને જોર્ડન દ્વારા, ઈરાકથી જોર્ડન અને સાઉદી અરેબિયા દ્વારા, અને કુવૈત તથા બહેરીનથી સાઉદી અરેબિયા દ્વારા મુસાફરીનો સમાવેશ થાય છે.
• કુવૈતમાં થયેલા હુમલામાં એક ભારતીય નાગરિકે જીવ ગુમાવ્યો છે. સરકારે પરિવાર પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી છે અને મિશન પાર્થિવ દેહને વહેલી તકે પરત લાવવા માટે સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ સાથે સંકલન કરી રહ્યું છે.
• વિવિધ ઘટનાઓમાં કુલ 8 ભારતીય નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે અને 1 ગુમ છે, જેમાં મિશનો સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ સાથે સંકલન કરવાનું અને અસરગ્રસ્ત પરિવારોને સહાય પૂરી પાડવાનું ચાલુ રાખે છે.

SM/DK/JD