હાલના નિયમનકારી માળખા મુજબ, ખાનગી સેટેલાઇટ ટીવી ચેનલો પર ટેલિકાસ્ટ થતી તમામ જાહેરાતોએ કેબલ ટેલિવિઝન નેટવર્ક્સ (રેગ્યુલેશન) એક્ટ, 1995 અને તે હેઠળ ઘડવામાં આવેલા નિયમોમાં નિર્ધારિત જાહેરાત સંહિતાનું પાલન કરવું જરૂરી છે. જાહેરાત સંહિતા, અન્ય બાબતોની સાથે, નીચેની જોગવાઈઓ કરે છે:

• નિયમ 7(5): કોઈપણ જાહેરાતમાં એવા સંદર્ભો હોવા જોઈએ નહીં જે જનતાને એવું અનુમાન કરવા તરફ દોરી જાય કે જાહેરાત કરાયેલ ઉત્પાદન અથવા તેના કોઈપણ ઘટકમાં કોઈ વિશેષ અથવા ચમત્કારિક અથવા અલૌકિક ગુણધર્મ અથવા ગુણવત્તા છે, જે સાબિત કરવી મુશ્કેલ હોય.
• નિયમ 7(7): એવી કોઈ પણ જાહેરાત કે જે બાળકોની સલામતીને જોખમમાં મૂકે અથવા તેમનામાં બિનઆરોગ્યપ્રદ પ્રથાઓમાં રસ પેદા કરે અથવા તેમને ભીખ માંગતા અથવા અપમાનજનક અથવા અશિષ્ટ રીતે દર્શાવે, તે કેબલ સેવામાં પ્રસારિત કરવામાં આવશે નહીં.
• નિયમ 7(9): ભારતમાં જાહેર પ્રદર્શન માટે એડવર્ટાઇઝિંગ સ્ટાન્ડર્ડ કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા (ASCI), મુંબઈ દ્વારા સમયાંતરે અપનાવવામાં આવેલી જાહેરાતમાં સ્વ-નિયમન માટેની સંહિતા નું ઉલ્લંઘન કરતી કોઈપણ જાહેરાત કેબલ સેવામાં પ્રસારિત કરવામાં આવશે નહીં.

કેબલ ટેલિવિઝન નેટવર્ક્સ (સુધારા) નિયમો, 2021 ટેલિવિઝન ચેનલો દ્વારા પ્રસારિત સામગ્રી સંબંધિત નાગરિકોની ફરિયાદોના નિવારણ માટે વૈધાનિક ત્રિ-સ્તરીય પદ્ધતિ પ્રદાન કરે છે. ત્રણ સ્તરનું ફરિયાદ નિવારણ માળખું નીચે મુજબ છે:

1. સ્તર I – બ્રોડકાસ્ટર્સ દ્વારા સ્વ-નિયમન,
2. સ્તર II – બ્રોડકાસ્ટર્સની સ્વ-નિયમનકારી સંસ્થાઓ દ્વારા સ્વ-નિયમન, અને
3. સ્તર III – કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દેખરેખ પદ્ધતિ.

કેબલ ટેલિવિઝન નેટવર્ક્સ (સુધારા) નિયમો, 2021ના ​​નિયમ 16 જોગવાઈ કરે છે કે ચેનલના પ્રોગ્રામની સામગ્રીથી નારાજ કોઈપણ વ્યક્તિ જાહેરાત સંહિતા સાથે સુસંગત ન હોવા બદલ બ્રોડકાસ્ટરને લેખિતમાં તેની ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે. જો આવી ફરિયાદ ASCI દ્વારા નિર્ધારિત જાહેરાત સંહિતા સાથે સંબંધિત હોય, તો આવી ફરિયાદ ઉક્ત કાઉન્સિલને સંબોધિત કરી શકાય છે અને કાઉન્સિલ તેના દ્વારા નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અનુસાર આવી ફરિયાદનો નિકાલ કરશે. વધુમાં, ASCI એ ફરિયાદ મળ્યાના સાઠ દિવસની અંદર તેના પર નિર્ણય લેવો પડશે અને તે બ્રોડકાસ્ટર અને ફરિયાદકર્તાને જણાવવો પડશે.

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા એક આંતર-વિભાગીય સમિતિ (IDC) ની રચના કરવામાં આવી છે, જે પ્રોગ્રામ કોડ અને એડવર્ટાઇઝિંગ કોડના ઉલ્લંઘન સંબંધિત ફરિયાદો સાંભળે છે. જ્યારે જાહેરાત સંહિતાની કોઈપણ જોગવાઈનું ઉલ્લંઘન સ્થાપિત થાય છે, ત્યારે IDC ની ભલામણો મુજબ ખાનગી ટીવી ચેનલો સામે એડવાઈઝરી, ચેતવણી, માફી પત્ર અને ઓફ-એર (Off-Air) આદેશો જારી કરીને યોગ્ય કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. મંત્રાલય જાહેરાત સંહિતાનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે બ્રોડકાસ્ટર્સને સમયાંતરે એડવાઈઝરી પણ જારી કરે છે.

ભ્રામક જાહેરાતોને વધુ અંકુશમાં લેવા માટે અને માનનીય સર્વોચ્ચ અદાલતના 07.05.2024ના આદેશના પાલનમાં, આ મંત્રાલયે ટીવી/રેડિયો જાહેરાતો માટે બ્રોડકાસ્ટ સેવા પોર્ટલ અને પ્રિન્ટ/ઇન્ટરનેટ જાહેરાતો માટે પ્રેસ કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા પોર્ટલ પર અનુક્રમે સેલ્ફ-ડિક્લેરેશન સર્ટિફિકેટ (SDC) અપલોડ કરવા માટે એક નવી સુવિધા શરૂ કરી છે. મંત્રાલયે 03.07.2024ના રોજ એક એડવાઈઝરી જારી કરી હતી જેમાં જાહેરાતકર્તાઓ/જાહેરાત એજન્સીઓને ઉપરોક્ત પોર્ટલ પર 'ફૂડ અને હેલ્થ સેક્ટર્સ' સંબંધિત ઉત્પાદનો અને સેવાઓ માટે વાર્ષિક SDC અપલોડ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી.

ડિજિટલ ન્યૂઝ પબ્લિશર અને OTT પ્લેટફોર્મની સામગ્રી અને ઓનલાઇન જાહેરાતો માટે, માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે 13.06.2022, 03.10.2022 અને 06.04.2023ના રોજ પ્રિન્ટ, ઇલેક્ટ્રોનિક અને ડિજિટલ મીડિયાને ઓનલાઇન સટ્ટાબાજીના પ્લેટફોર્મ અથવા તેમની સરોગેટ પ્રોડક્ટ્સ/સેવાઓની જાહેરાતો પ્રકાશિત કરવાથી દૂર રહેવા માટે એડવાઈઝરી જારી કરી હતી.

ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલય હેઠળની સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટીએ 9 જૂન, 2022ના રોજ નોટિફિકેશન દ્વારા "ગાઇડલાઇન્સ ફોર પ્રિવેન્શન ઓફ મિસલીડિંગ એડવર્ટાઇઝમેન્ટ રૂલ્સ, 2022" જારી કર્યા છે જે ખોટી અથવા ભ્રામક જાહેરાતોને રોકવા અને તે સંબંધિત સમર્થન મેળવવા માટેની માર્ગદર્શિકા નક્કી કરે છે. ખોટી અને ભ્રામક જાહેરાતો સહિત માર્ગદર્શિકાના ઉલ્લંઘન સંબંધિત ફરિયાદોનું નિવારણ ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 હેઠળ કરવામાં આવે છે.

માહિતી અને પ્રસારણ અને સંસદીય બાબતોના રાજ્યમંત્રી ડૉ. એલ. મુરુગને આજે લોકસભામાં શ્રી સુરેશ કુમાર શેતકર અને શ્રી વિજયકુમાર ઉર્ફે વિજય વસંતને લેખિત જવાબમાં આ માહિતી રજૂ કરી હતી.

SM/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com