ભારતના પ્રધાનમંત્રી મહામહિમ નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણ પર, કેનેડાના પ્રધાનમંત્રી ધ રાઈટ ઓનરેબલ માર્ક કાર્નીએ ફેબ્રુઆરી 27 – માર્ચ 2, 2026 દરમિયાન ભારતની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી. કેનેડાના પ્રધાનમંત્રી તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યા પછી પ્રધાનમંત્રી કાર્નીની આ પ્રથમ ભારત મુલાકાત હતી અને 2018 પછી કેનેડાના પ્રધાનમંત્રી દ્વારા ભારતની આ પ્રથમ દ્વિપક્ષીય મુલાકાત છે. પ્રધાનમંત્રી કાર્નીની સાથે કેનેડાનું એક ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ પણ હતું જેમાં વરિષ્ઠ મંત્રીઓ, પ્રાંતીય નેતાઓ અને અગ્રણી CEOs સામેલ હતા.

રાજદ્વારી સંબંધોની સ્થાપનાના 79 વર્ષની ઉજવણી કરતા, નેતાઓએ સહિયારા લોકશાહી મૂલ્યો, ઊંડા લોકો-થી-લોકોના સંબંધો, સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા પ્રત્યે આદર અને કાયદાના શાસન પ્રત્યે સંયુક્ત પ્રતિબદ્ધતા પર આધારિત કેનેડા-ભારત સંબંધોના મહત્વની પુનઃપુષ્ટિ કરી.

નેતાઓએ સ્વીકાર્યું કે, વધુને વધુ જટિલ અને અનિશ્ચિત વૈશ્વિક સંદર્ભમાં, બે ગતિશીલ લોકશાહીઓ વચ્ચેની મજબૂત, સ્થિતિસ્થાપક અને ભવિષ્યલક્ષી ભાગીદારી પરસ્પર સમૃદ્ધિ અને સહિયારી વૈશ્વિક પ્રાથમિકતાઓને આગળ વધારવામાં અર્થપૂર્ણ યોગદાન આપે છે. તેઓએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત અને કેનેડા વચ્ચે ગાઢ સહકાર આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો અને ધોરણો કે જે નિષ્પક્ષ રીતે લાગુ કરવામાં આવે છે તેને મજબૂત કરવામાં, આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા મજબૂત કરવામાં, ટકાઉ વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવામાં અને આબોહવા પરિવર્તન, ઝડપી તકનીકી પરિવર્તન અને જાહેર આરોગ્ય સહિતના વૈશ્વિક પડકારોને પહોંચી વળવામાં મદદ કરશે. નેતાઓએ લોકશાહી મૂલ્યો જાળવી રાખવા, સર્વસમાવેશક વિકાસને સમર્થન આપવા અને ઈન્ડો-પેસિફિક અને તેથી આગળ શાંતિ, સ્થિરતા અને સમૃદ્ધિમાં યોગદાન આપવા માટે દ્વિપક્ષીય રીતે અને બહુપક્ષીય મંચો પર સાથે મળીને કામ કરવાના તેમના સહિયારા સંકલ્પની પુષ્ટિ કરી.

આ સહિયારા વિઝન પર નિર્માણ કરતા, નેતાઓએ "વસુધૈવ કુટુંબકમ" અથવા "એક પૃથ્વી, એક પરિવાર, એક ભવિષ્ય" ના સિદ્ધાંતને નવીકૃત ભારત-કેનેડા વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી માટેના સર્વોચ્ચ માર્ગદર્શક માળખા તરીકે અપનાવવા સંમતિ આપી, જે ટકાઉપણું, સર્વસમાવેશકતા અને સામૂહિક વૈશ્વિક જવાબદારી પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેઓએ ભારતના વિકસિત ભારત વિઝન અને કેનેડાના બિલ્ડ કેનેડા સ્ટ્રોંગ એજન્ડા વચ્ચેના સંરેખણ પર ભાર મૂક્યો હતો અને પુષ્ટિ કરી હતી કે વિકાસ, નવીનતા, ઊર્જા સંક્રમણ, ખાદ્ય અને પોષણ સુરક્ષા, વિશ્વસનીય ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ્સ, સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઇન્સ, કૌશલ્ય અને પ્રતિભા ગતિશીલતા અને લોકો-કેન્દ્રી વિકાસમાં વિસ્તૃત દ્વિપક્ષીય સહકાર બંને દેશો અને વ્યાપક વિશ્વ માટે સ્થિતિસ્થાપક સમાજો, સહિયારી સમૃદ્ધિ અને વધુ ટકાઉ ભવિષ્ય માટે ઉત્પ્રેરક તરીકે કામ કરશે.

નવા રોડમેપની પ્રગતિ અને અમલીકરણ

બંને નેતાઓએ કાનાનાસ્કીસમાં G7 સમિટ અને જોહાનિસબર્ગમાં G20 સમિટના માર્જિન પર તેમની બેઠકો બાદ કેનેડા-ભારત સંબંધો માટેના નવા રોડમેપના અમલીકરણમાં હાંસલ કરેલી નોંધપાત્ર પ્રગતિને આવકારી હતી, જેનાથી કેનેડા-ભારત ભાગીદારીને મજબૂત કરવા માટે એક સ્પષ્ટ દિશા મળી છે. તેઓએ વધતી જતી દ્વિપક્ષીય મંત્રી-સ્તરની વ્યસ્તતાઓ પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો, જેણે અગ્રતા ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં દ્વિપક્ષીય સહકારમાં નવો વેગ આપ્યો છે; વિવિધ સંસ્થાકીય સંવાદ પદ્ધતિઓ અને વિસ્તૃત પેટા-રાષ્ટ્રીય જોડાણને આવકાર્યા, જે પરસ્પર સમજણ અને નીતિ સંકલનને ગાઢ બનાવવામાં તેમના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે; પોતપોતાના મિશનમાં રાજદ્વારી પ્રતિનિધિઓના પરત ફરવાને સ્વીકાર્યું; અને પરસ્પર આદર, સમાયોજન અને સહકારની ભાવનામાં દ્વિપક્ષીય સંબંધોને મજબૂત કરવાની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરતા દ્વિપક્ષીય સંબંધોના ક્રમશઃ સામાન્યીકરણ તરફ લેવામાં આવેલા રચનાત્મક પગલાઓની પ્રશંસા કરી.

નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય સંબંધોના મજબૂત વ્યાપારી પાયા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતું, જે વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર (CEPA) ની વાટાઘાટોની શરૂઆત અને તાજેતરના મહિનાઓમાં નોંધપાત્ર વ્યાપારી જાહેરાતો અને રોકાણ પ્રતિબદ્ધતાઓમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. આ વિકાસ દ્વિપક્ષીય આર્થિક સંબંધોના વિસ્તરતા સ્કેલ, વૈવિધ્યકરણ અને સુસંસ્કૃતતા દર્શાવે છે અને બંને બજારોમાં વ્યવસાયો અને રોકાણકારોમાં વધતા આત્મવિશ્વાસનો સંકેત આપે છે. નેતાઓએ નોંધ્યું હતું કે ઉદ્યોગ અને સરકાર વચ્ચે સતત જોડાણ, એક સક્ષમ નીતિ વાતાવરણ દ્વારા સમર્થિત, અગ્રતાના ક્ષેત્રોમાં નવી તકોને અનલૉક કરવા અને વ્યાપારી વેગને લાંબા ગાળાના, પરસ્પર ફાયદાકારક આર્થિક વિકાસમાં અનુવાદિત કરવા માટે આવશ્યક છે.

આ વેગ પર નિર્માણ કરતા, નેતાઓ નીચેના અગ્રતા ક્ષેત્રોમાં સહકાર ગાઢ બનાવવા સંમત થયા:

એક પૃથ્વી

વ્યૂહાત્મક ઊર્જા ભાગીદારી

ઊર્જા શક્તિઓ તરીકે તેમની પૂરક શક્તિઓને ઓળખીને, નેતાઓ ઊર્જા મૂલ્ય શૃંખલામાં લાંબા ગાળાના સહકારને ગાઢ બનાવવાના ઉદ્દેશ્યથી ભારત-કેનેડા વ્યૂહાત્મક ઊર્જા ભાગીદારીને આગળ વધારવા માટે સંમત થયા હતા. તેઓએ બંને દેશોની સુરક્ષા, સુખાકારી અને આર્થિક જોમ માટે ઊર્જા સુરક્ષા અને પુરવઠાના વૈવિધ્યકરણના અપાર મહત્વની પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી અને પોષણક્ષમતા, ટકાઉપણું અને આર્થિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સ્વચ્છ ઊર્જા, પરંપરાગત ઊર્જા, નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પર સહયોગ વધારવાની તેમની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો હતો.

નેતાઓએ ભારત ઊર્જા સપ્તાહ (India Energy Week) 2026 માં કેનેડા-ભારત મંત્રીસ્તરની ઊર્જા વાર્તાલાપના પુનઃ લોન્ચિંગને ઉચ્ચ સ્તરીય નીતિ સંવાદ જાળવી રાખવા અને ઊર્જા સુરક્ષા, પુરવઠાના વૈવિધ્યકરણ અને લાંબા ગાળાના બજાર એકીકરણ પર વ્યૂહાત્મક સહકારને મજબૂત કરવા માટે એક મુખ્ય સંસ્થાકીય પ્લેટફોર્મ તરીકે આવકાર્યું હતું. તેઓએ વાર્તાલાપ હેઠળ સંયુક્ત કાર્ય યોજના (Joint Action plan) ને અંતિમ રૂપ આપવાનું પણ આવકાર્યું હતું.

નેતાઓએ રિન્યુએબલ એનર્જી, હાઇડ્રોજન અને તેના ડેરિવેટિવ્સ, બાયોફ્યુઅલ, ટકાઉ એવિએશન ફ્યુઅલ, બેટરી સ્ટોરેજ અને વીજળી સિસ્ટમ્સના આધુનિકીકરણ સહિત સ્વચ્છ ઊર્જા અને આબોહવા સંબંધિત મૂલ્ય શૃંખલાઓમાં સહકાર વધારવાની સંભાવના પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, આ ક્ષેત્રોની સહિયારા આબોહવા ઉદ્દેશ્યો અને ઊર્જા સંક્રમણ લક્ષ્યોને આગળ વધારવામાં કેન્દ્રીય ભૂમિકાને સ્વીકારી હતી.

નેતાઓએ કાર્બન કેપ્ચર, યુટિલાઇઝેશન અને સ્ટોરેજ (CCUS) ના ઉકેલોને સહકારના મુખ્ય ક્ષેત્ર તરીકે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું જે ઊર્જા અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના ટકાઉ ઉત્પાદન માટે નોંધપાત્ર તક પૂરી પાડે છે.

નેતાઓએ સરકાર-થી-સરકાર અને વ્યવસાય-થી-વ્યવસાય સતત જોડાણને પ્રોત્સાહન આપવાના તેમના ઇરાદાની પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી, જેમાં વ્યૂહાત્મક ઊર્જા ભાગીદારી બંને દેશો માટે મૂર્ત, લાંબા ગાળાના લાભો પહોંચાડે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે દ્વિપક્ષીય અને બહુપક્ષીય પદ્ધતિઓ દ્વારા સતત નિષ્ણાત સહયોગ અને સહકારનો સમાવેશ થાય છે.

ઊર્જા વેપાર

નેતાઓએ નોંધ્યું હતું કે મજબૂત સંસ્થાકીય જોડાણ લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG), લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG), ક્રૂડ ઓઇલ, રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સ, પોટાશ અને યુરેનિયમ સપ્લાય ઓફટેક્સ સહિત વિસ્તૃત દ્વિપક્ષીય ઊર્જા વેપારને સમર્થન આપશે. આ સંદર્ભમાં, તેઓએ ભારતના નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા ઉત્પાદન, સ્વચ્છ ઊર્જા સંક્રમણ ઉદ્દેશ્યો અને લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષામાં યોગદાન આપતા, યુરેનિયમના લાંબા ગાળાના પુરવઠા માટે કેમેકો (Cameco) અને પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ વચ્ચે CAD $2.6 બિલિયનના વ્યાપારી કરારના નિષ્કર્ષને આવકાર્યો હતો.

નેતાઓએ નોંધ્યું હતું કે કેનેડા LNG નો મુખ્ય વૈશ્વિક સપ્લાયર બનવા માટે તૈયાર છે અને કેનેડા પાસેથી LNG મેળવવાના ભારતના ઈરાદાને આવકાર્યો હતો. તેઓએ વધુમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ભારે તેલ (heavy oil) ના મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર તરીકે કેનેડાના ઉદભવને આવકાર્યો હતો. ભારત સાથે, જે આગામી બે દાયકાઓમાં વધારાની વૈશ્વિક ઊર્જા માંગ વૃદ્ધિમાં સૌથી મોટો ફાળો આપનાર તરીકે સ્થાન ધરાવે છે, જે વિશ્વના ત્રીજા સૌથી મોટા તેલ વપરાશકાર અને ચોથા સૌથી મોટા LNG આયાતકાર તરીકેની તેની વર્તમાન સ્થિતિથી આગળ છે, બંને પક્ષોએ દ્વિપક્ષીય ઊર્જા વેપારને વધુ વિસ્તૃત કરવાની નોંધપાત્ર સંભાવનાને સ્વીકારી છે. આમાં ભારત દ્વારા કેનેડા પાસેથી તેલ અને LNG ની આયાતમાં વધારો તેમજ ભારતથી કેનેડામાં રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના પુરવઠાનો સમાવેશ થાય છે. આ સંદર્ભમાં, કેનેડાએ 2030 સુધીમાં દર વર્ષે 50 મિલિયન ટન LNG અને 2040 સુધીમાં 100 મિલિયન ટન સુધીના ઉત્પાદનના તેના નિર્ધારિત લક્ષ્ય દ્વારા ઇન્ડો-પેસિફિક માર્કેટમાં ભારે તેલ નિકાસ માળખા અને LNG ના પુરવઠાને વિસ્તારવાની તેની યોજનાઓની પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી.

નેતાઓએ ભારતીય જાહેર ક્ષેત્રની ઓઇલ અને ગેસ કંપનીઓ અને કેનેડિયન ઊર્જા કંપનીઓ વચ્ચે લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) માં દ્વિપક્ષીય સહકાર વધારવા માટેની ચર્ચાઓને આવકારી હતી. તેઓએ કેનેડા સાથે ભારતના પ્રથમ લાંબા ગાળાની LPG સપ્લાય વ્યવસ્થાને નિષ્કર્ષ પર લાવવાના ઉદ્દેશ્યથી ચાલી રહેલા જોડાણને નોંધ્યું હતું અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આવી ભાગીદારી ઊર્જા વેપારમાં વધુ વિવિધતા લાવશે, પુરવઠા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવશે અને હાઇડ્રોકાર્બન મૂલ્ય શૃંખલામાં સહયોગ માટે નવી તકો ઊભી કરશે.

બંને પક્ષોએ વ્યવસાયિક રીતે સધ્ધર ઊર્જા ભાગીદારીને ટેકો આપવા માટે લોન, ધિરાણ અને ઇક્વિટી રોકાણ જેવા સાધનો દ્વારા વધુ ખાનગી રોકાણ પ્રવાહ અને લાંબા ગાળાના ઓફટેક વ્યવસ્થાઓ માટે સમર્થન પણ પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી. ભારત-કેનેડા ઊર્જા વાર્તાલાપ દ્વારા, બંને પક્ષો લાંબા ગાળાના કોન્ટ્રાક્ટ્સ શોધવા અને આ વેપારને વધારવા માટેના પડકારો જેમાં શિપિંગ ખર્ચ અને કેનેડિયન ભારે તેલના પુરવઠાની વધતી જતી ઉપલબ્ધતાનો સમાવેશ થાય છે તેને ઉકેલવા માટે સંયુક્ત કાર્ય યોજના તૈયાર કરશે.

મહત્વપૂર્ણ ખનિજોનો સહકાર

નેતાઓએ બંને બજારોમાં ચાલી રહેલા પ્રોજેક્ટ્સ અને ઉભરતી તકોના સ્કેલને ઓળખીને, ઊર્જા અને પ્રાકૃતિક સંસાધન ક્ષેત્રોમાં લાંબા ગાળાની, પરસ્પર રોકાણ ભાગીદારીને ગાઢ બનાવવા માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓએ મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના સહકાર પરના સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવાનું વધુમાં આવકાર્યું હતું, જે સ્થિતિસ્થાપક, સુરક્ષિત અને વૈવિધ્યસભર મહત્વપૂર્ણ ખનિજોની સપ્લાય ચેઇન્સ બનાવવા માટે તેમની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ સંદર્ભમાં, તેઓએ G7 ક્રિટિકલ મિનરલ્સ એક્શન પ્લાનના ભારતના સમર્થનને આવકાર્યું હતું, જે મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના વૈવિધ્યસભર અને જવાબદાર ઉત્પાદન અને પુરવઠાને ટેકો આપે છે અને સ્વચ્છ ઊર્જા, અદ્યતન ઉત્પાદન અને ટેકનોલોજી માટે આવશ્યક મૂલ્ય શૃંખલાઓમાં રોકાણ અને નવીનતાને પ્રોત્સાહિત કરે છે. નેતાઓએ March 2026 માં પ્રોસ્પેક્ટર્સ એન્ડ ડેવલપર એસોસિએશન ઓફ કેનેડા (PDAC) મીટિંગમાં ભારતની હાજરી અને કેનેડિયન અને ભારતીય કંપનીઓ માટે મજબૂત વ્યાપારી પરિણામોને ટેકો આપવા માટે ઉનાળા 2026 માં કેનેડામાં મંત્રી સ્તરના ભારતીય ઊર્જા અને ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિમંડળની પ્રતિબદ્ધતા વિશે પણ ચર્ચા કરી હતી.

નેતાઓ સ્વચ્છ ઊર્જા તકનીકો અને ભવિષ્યલક્ષી ઉદ્યોગોને ટેકો આપવા માટે રોકાણમાં સહયોગ મજબૂત કરવા સંમત થયા હતા. તેઓ મહત્વપૂર્ણ ખનિજો અને ઊર્જા સંક્રમણ માર્ગો પર સહકાર ગાઢ બનાવવા માટે સંમત થયા હતા, જેમાં ભારતના ખનિજ સ્ટોકપાઈલિંગ પહેલને સુરક્ષિત કરવામાં મદદ કરવા માટે સહયોગની શોધખોળ અને કેનેડિયન અને ભારતીય કંપનીઓ માટે મજબૂત વ્યાપારી પરિણામોને ટેકો આપવો, સાથે જ ઉત્સર્જન ઘટાડવા અને સંક્રમણ તકનીકો પર કુશળતા શેર કરવા માટે સંમત થયા હતા.

સ્વચ્છ ઊર્જા સહકાર

નેતાઓએ ક્લીન એનર્જી કોઓપરેશન પરના સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાનું પણ આવકાર્યું હતું, જે સૌર, પવન, બાયોએનર્જી, નાના હાઈડ્રો, એનર્જી સ્ટોરેજ અને ક્ષમતા-નિર્માણમાં દ્વિપક્ષીય સહયોગને આગળ વધારવા માટે એક વ્યાપક સંસ્થાકીય માળખું સ્થાપિત કરે છે. તેઓ પરસ્પર ફાયદાકારક સ્વચ્છ ઊર્જા ભાગીદારી બનાવવા માટે સંમત થયા હતા જે ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવે છે, માહિતીના આદાનપ્રદાન અને સંયુક્ત રોકાણની તકો દ્વારા ઊર્જા સંક્રમણને વેગ આપે છે અને સમર્પિત સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથ દ્વારા રિન્યુએબલ એનર્જી મૂલ્ય શૃંખલામાં દ્વિપક્ષીય જાહેર-ખાનગી જોડાણને પ્રોત્સાહન આપે છે. આ સહકાર ટકાઉ આર્થિક વિકાસ, ઈન્ડો-પેસિફિકમાં પ્રાદેશિક સ્થિતિસ્થાપકતા અને સર્વસમાવેશક સ્વચ્છ ઊર્જા ભવિષ્યના નિર્માણના સહિયારા ઉદ્દેશ્યને સમર્થન આપશે.

કેનેડા 2050 સુધીમાં વીજ પુરવઠો બમણો કરવાની અને રિન્યુએબલ એનર્જી અને એનર્જી સ્ટોરેજના ઉપયોગને નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તારવાની અપેક્ષા રાખે છે. તે જ સમયે, ભારતે રૂફટોપ સોલર અને વિતરિત રિન્યુએબલ ઊર્જા સોલ્યુશન્સના અન્ય સ્વરૂપોમાં સ્કેલેબલ મોડલ્સની સાથે મોટા પાયે સોલર અને ગ્રીડ-લેવલ એનર્જી સ્ટોરેજ ટેક્નોલોજીમાં નેતૃત્વ અને ક્ષમતા દર્શાવી છે. આ સંદર્ભમાં, નેતાઓએ ભવિષ્યની પ્રાપ્તિ અને સપ્લાય ચેઇન ભાગીદારી દ્વારા કેનેડામાં આ તકનીકોના વેપારને વિસ્તારવા અને વૈવિધ્ય બનાવવા માટે ઉદ્યોગ, રોકાણકારો અને સરકારી નિર્ણય લેનારાઓને એકસાથે લાવવા માટે 2026 માં ભારત-કેનેડા રિન્યુએબલ એનર્જી એન્ડ સ્ટોરેજ સમિટ બોલાવવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી હતી.

આબોહવા અને પર્યાવરણ

તેઓએ આબોહવા પરિવર્તન અને પર્યાવરણ પરના અસ્તિત્વમાં રહેલા સમજૂતી કરાર હેઠળ સહકારને વધુ ગાઢ બનાવવાને આવકાર્યું હતું, જે ભાગીદારીની તાકાત દર્શાવે છે. નેતાઓએ આબોહવા પરિવર્તન, જૈવવિવિધતાનું નુકસાન, પ્રદૂષણ અને ઇકોસિસ્ટમની અધોગતિને સંબોધીને ટકાઉ વિકાસને આગળ વધારવા માટેના દ્વિપક્ષીય પ્રયાસો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને સ્થિતિસ્થાપકતાના નિર્માણ અને સંવેદનશીલ સમુદાયોને ટેકો આપવા પર વિશેષ ધ્યાન આપીને આબોહવા શમન અને અનુકૂલન, જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ અને પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ ઘટાડવા પર સહયોગ મજબૂત કરવા સંમતિ આપી હતી.

વૈશ્વિક સ્વચ્છ ઊર્જા પ્લેટફોર્મ્સ

ભારતે કેનેડાના નિર્ણયને આવકાર્યો કે તે ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સમાં સભ્યપદ મેળવવાનો ઇરાદો ધરાવે છે, જે સ્વચ્છ ઊર્જા અને આબોહવા ક્રિયાને આગળ વધારવા માટે કેનેડાની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતાને દર્શાવે છે. નેતાઓએ નોંધ્યું હતું કે કેનેડાની સહભાગિતા સૌર જમાવટ, નવીનતા અને ક્ષમતા-નિર્માણ પર આંતરરાષ્ટ્રીય સહકારને મજબૂત બનાવશે, ખાસ કરીને વિકાસશીલ અને આબોહવા-સંવેદનશીલ પ્રદેશોમાં. તેઓ સંમત થયા હતા કે ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ દ્વારા વિસ્તૃત સહયોગ દ્વિપક્ષીય સ્વચ્છ ઊર્જા પહેલોને પૂરક બનાવશે અને વૈશ્વિક ઊર્જા સંક્રમણને વેગ આપવામાં અને સહિયારા ટકાઉપણું લક્ષ્યોને હાંસલ કરવામાં અર્થપૂર્ણ યોગદાન આપશે.

ભારતે ગ્લોબલ બાયોફ્યુઅલ્સ એલાયન્સમાં પૂર્ણ સભ્ય તરીકે તેની સહભાગિતાને અપગ્રેડ કરવા માટે કેનેડા દ્વારા પાયાના દસ્તાવેજો પર હસ્તાક્ષર કર્યા તેને આવકાર્યું. આ પગલું વૈશ્વિક સ્તરે ટકાઉ જૈવ ઇંધણને અપનાવવા માટે વધુ આગળ વધશે અને ટકાઉપણાં ધોરણો અને જીવનચક્રના ઉત્સર્જન પરના સહયોગ સહિત બાયોફ્યુઅલ સપ્લાય ચેઇન્સ, ધોરણો અને જમાવટમાં સહકાર મજબૂત કરશે.

ટકાઉ કૃષિ અને પોષણ સુરક્ષા

કૃષિ અને કૃષિ-ખાદ્ય પ્રણાલીમાં ભારત અને કેનેડા વચ્ચે વધતી જતી પૂરકતાને ઓળખીને, નેતાઓએ ખાદ્ય સુરક્ષા, ખેત ઉત્પાદકતા અને સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઇન્સ વધારવા માટે સહકાર મજબૂત કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. નેતાઓએ કૃષિ-તકનીક, સંશોધન અને મૂલ્ય-વર્ધિત ખાદ્ય ઉત્પાદનમાં સહયોગ માટે વિસ્તરતી તકો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને સંમત થયા હતા કે ઊંડી કૃષિ ભાગીદારી ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિઓ, પોષણ સુરક્ષા અને પરસ્પર ફાયદાકારક વેપાર અને રોકાણને આગળ વધારશે.

નેતાઓએ NIFTEM કુંડલી ખાતે કેનેડા-ભારત પલ્સ પ્રોટીન સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ સ્થાપિત કરવા માટે સહયોગ કરવાની દરખાસ્તને આવકારી હતી. તેઓએ કઠોળના ઉત્પાદન અને નવીનતામાં વૈશ્વિક નેતા તરીકે સાસ્કાચેવાન પ્રાંતની અને વિશ્વના કઠોળના સૌથી મોટા ઉત્પાદક અને વપરાશકાર તરીકે ભારતની પૂરક શક્તિઓની નોંધ લીધી હતી. નેતાઓ સંમત થયા હતા કે આ પહેલ કૃષિ-ખાદ્ય સંશોધન સહયોગને મજબૂત કરશે, કઠોળ પ્રોટીન પ્રોસેસિંગ અને ફોર્ટિફાઈડ ફૂડ ડેવલપમેન્ટને આગળ વધારશે અને પોષણક્ષમતા અને ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા પોષણ સુધીની પહોંચ સુધારવામાં યોગદાન આપશે, જ્યારે બંને દેશો વચ્ચેના પેટા-રાષ્ટ્રીય ભાગીદારી અને ઉદ્યોગ-શૈક્ષણિક જોડાણોને મજબૂત કરશે.

એક પરિવાર

પ્રતિભામાં રોકાણ

નેતાઓએ ભારત અને કેનેડા વચ્ચેના લોકો-થી-લોકોના સંબંધોને આગળ વધારવામાં શિક્ષણ અને પ્રતિભા ગતિશીલતાની કેન્દ્રીય ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓએ નોંધ્યું હતું કે વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો અને વ્યાવસાયિકોની અવરજવર પરસ્પર ફાયદાકારક રહી છે, જે બંને દેશોમાં નવીનતા ઇકોસિસ્ટમ અને આર્થિક વિકાસને મજબૂત બનાવે છે.

નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવામાં; શીખવાના પરિણામો સુધારવામાં; અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર કર્મચારીઓ બનાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સહયોગના મહત્વને ઓળખીને, નેતાઓ ઉદ્યોગલક્ષી કૌશલ્ય તાલીમ વધારીને; સંયુક્ત, ડ્યુઅલ-ડિગ્રી અને ટ્વિનિંગ પ્રોગ્રામ્સ વિસ્તારીને; ભારતમાં અગ્રણી કેનેડિયન સંસ્થાઓના ઓફશોર કેમ્પસ સ્થાપવાની સુવિધા આપીને; ઉભરતી ટેકનોલોજીમાં સંશોધન ભાગીદારી મજબૂત કરીને; અને ઉચ્ચ શિક્ષણ પરના સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથને વધુ સહકાર આપવા માટે પુનર્જીવિત કરીને ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ વચ્ચે સહકાર ગાઢ બનાવવા સંમત થયા હતા.

નેતાઓએ ભારતના ઓલ ઇન્ડિયા કાઉન્સિલ ફોર ટેકનિકલ એજ્યુકેશન (AICTE) અને કેનેડાના MITACS વચ્ચે ગ્લોબલિંક રિસર્ચ ઇન્ટર્નશિપ પ્રોગ્રામ વિસ્તારવા માટેના સમજૂતી કરારને આવકાર્યો હતો, જે વાર્ષિક આશરે 300 ભારતીય અંડરગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓને કેનેડિયન યુનિવર્સિટીઓમાં સંશોધન પ્લેસમેન્ટ મેળવવા માટે સક્ષમ બનાવશે. તેઓએ નોંધ્યું હતું કે આ મુખ્ય પહેલ સંસ્થાકીય જોડાણોને મજબૂત કરશે, વિવિધ વિષયોમાં શૈક્ષણિક સહયોગ ગાઢ બનાવશે અને વ્યવહારુ સંશોધન અને વ્યાવસાયિક તાલીમ દ્વારા ભવિષ્ય માટે તૈયાર કૌશલ્યોનું નિર્માણ કરશે.

નેતાઓએ નવી સંયુક્ત ટેલેન્ટ અને ઇનોવેશન સ્ટ્રેટેજી (Joint Talent and Innovation Strategy) ને આવકારી હતી, જે સહિયારા અગ્રતા ક્ષેત્રોમાં કેનેડિયન સંશોધન અને નવીનતા ક્ષમતાને એમ્બેડ કરવા અને માળખાગત ગતિશીલતા, સંયુક્ત તાલીમ માર્ગો અને સંશોધન સહયોગ દ્વારા દ્વિપક્ષીય પ્રતિભા પ્રવાહને મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી વિકસિત કરવામાં આવી રહી છે.

નેતાઓએ નવીનતાને આગળ વધારવા, ક્ષમતા નિર્માણ કરવા અને સહિયારી ઈન્ડો-પેસિફિક પ્રાથમિકતાઓને સમર્થન આપવા માટે ઊંડી સંસ્થાકીય ભાગીદારી, સંશોધક ગતિશીલતા અને જ્ઞાનના આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. આ સંદર્ભમાં, તેઓએ કેનેડાના ઈન્ડો-પેસિફિક સ્કોલરશિપ એન્ડ ફેલોશિપ ફોર કેનેડિયન (IPSFC) પ્રોગ્રામને કેનેડિયન અને ભારતીય સંસ્થાઓ વચ્ચે શૈક્ષણિક અને સંશોધન જોડાણોને મજબૂત કરવા તરફના એક અર્થપૂર્ણ પગલા તરીકે આવકાર્યો હતો. તેઓએ નોંધ્યું હતું કે 11 કેનેડિયન પોસ્ટ-સેકન્ડરી સંસ્થાઓના 85 થી વધુ કેનેડિયન ગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધકો ક્લીન હાઇડ્રોજન, આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, વેપાર અને સપ્લાય ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતા અને ટકાઉ વિકાસ સહિતના અગ્રતા ક્ષેત્રોમાં અગ્રણી ભારતીય શિક્ષણવિદો સાથે સહયોગ કરવા માટે આ પ્રોગ્રામ હેઠળ ભારતની મુલાકાત લેશે. નેતાઓએ શિક્ષણ સંબંધિત ચોવીસ સમજૂતી કરારો (MOUs) ના નિષ્કર્ષને પણ આવકાર્યો હતો.

લોકો-થી-લોકો અને સાંસ્કૃતિક સહકાર

ભારત અને કેનેડા વચ્ચેના ઊંડા ઐતિહાસિક જોડાણો અને વાઇબ્રન્ટ લોકો-થી-લોકોના સંબંધોને ઓળખીને, નેતાઓએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સાંસ્કૃતિક સહકાર દ્વિપક્ષીય સંબંધોનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્તંભ છે. તેઓએ નોંધ્યું હતું કે સતત સાંસ્કૃતિક વિનિમય પરસ્પર સમજણને મજબૂત બનાવે છે, વિવિધતાની ઉજવણી કરે છે અને સમાજો વચ્ચે કાયમી જોડાણો બનાવે છે, જ્યારે સર્જનાત્મક અર્થતંત્રો અને નવીનતાને પણ ટેકો આપે છે. નેતાઓ સંમત થયા હતા કે સંસ્કૃતિ, વારસો અને સર્જનાત્મક ઉદ્યોગોમાં ગાઢ સહયોગ દ્વિપક્ષીય સંબંધોને વધુ સમૃદ્ધ બનાવશે અને સર્વસમાવેશક વિકાસ અને સહિયારી સમૃદ્ધિમાં અર્થપૂર્ણ યોગદાન આપશે.

નેતાઓએ સાંસ્કૃતિક સહકાર પરના સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાનું આવકાર્યું હતું, જે કળા, વારસો, ઓડિયોવિઝ્યુઅલ મીડિયા, સંગીત અને સર્જનાત્મક ઉદ્યોગોમાં વિસ્તૃત સહયોગ દ્વારા બંને દેશો વચ્ચે લોકો-થી-લોકોના સંબંધોને ગાઢ બનાવવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરે છે. તેઓ લક્ષિત પહેલો દ્વારા બંને દેશોની સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ અને સર્જકો વચ્ચે સહકાર મજબૂત કરવા સંમત થયા હતા.

નેતાઓએ સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્ર માટે અને આ ક્ષેત્રમાં સતત સાંસ્કૃતિક સંવાદ, સર્જનાત્મક ભાગીદારી અને પરસ્પર સમજણને સમર્થન આપવા માટે વર્ચ્યુઅલ અને ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સહિતની ઉભરતી ટેકનોલોજીની સંભાવનાઓ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

નેતાઓએ બંને દેશોમાં સ્વદેશી અને આદિવાસી સમુદાયોને સશક્ત બનાવવાના મહત્વની પુનઃપુષ્ટિ કરી અને તેમના સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસા, પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રણાલી અને રાષ્ટ્રીય વિકાસમાં કાયમી યોગદાનને માન્યતા આપી. તેઓએ ભારત ટ્રાયબલ ફેસ્ટિવલ (BTF) 2026 ને ઉદ્યોગસાહસિકતા, સાંસ્કૃતિક સંરક્ષણ અને ટકાઉ આજીવિકામાં વૈશ્વિક આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપવા માટેના એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મના ઉદાહરણ તરીકે આવકાર્યું. નેતાઓ વિવિધ સંસ્કૃતિઓ અને પરંપરાઓ પ્રત્યે પરસ્પર આદર પર આધારિત સર્વસમાવેશક વિકાસને મજબૂત કરવા અને લોકો-થી-લોકોના સંબંધોને મજબૂત કરવાના હેતુથી સાંસ્કૃતિક વિનિમય, કૌશલ્ય વિકાસ, પરંપરાગત જ્ઞાન અને સમુદાય-આધારિત ઉત્પાદનો માટે બજાર પહોંચ જેવા ક્ષેત્રોમાં સંવાદ અને સહયોગને પ્રોત્સાહિત કરવા સંમત થયા હતા.

નેતાઓએ તાજેતરના કેનેડા-ભારત ટ્રેક II વ્યૂહાત્મક સંવાદને આવકાર્યો હતો, જેણે રાજદ્વારી રીસેટને આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા, ઉભરતી ટેકનોલોજી, ઊર્જા સુરક્ષા અને લોકો-થી-લોકોના વિનિમય જેવા મુદ્દાઓ પર નક્કર સહકારમાં અનુવાદિત કરવાના માર્ગો શોધવા માટે નીતિ નિર્માતાઓ, નિષ્ણાતો, વ્યવસાયિક નેતાઓ અને નાગરિક સમાજને એકસાથે લાવ્યા હતા. તેઓએ નોંધ્યું હતું કે આ ઉચ્ચ સ્તરીય આદાનપ્રદાન સંસ્થાકીય જોડાણ, વિસ્તૃત ક્ષેત્રીય સહયોગ અને સહિયારા નીતિ સંવાદના સત્તાવાર સરકાર-થી-સરકાર પદ્ધતિઓના કાયમી પૂરક તરીકેના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. નેતાઓ સંમત થયા હતા કે ઔપચારિક અને ટ્રેક II પ્લેટફોર્મ્સ પર સતત સંવાદ પરસ્પર સમજણને ગાઢ બનાવવામાં, દ્વિપક્ષીય સહકારને મજબૂત કરવામાં અને બંને સમાજો માટે મૂર્ત લાભો પહોંચાડતી વ્યવહારુ, ભવિષ્યલક્ષી પહેલોની જાણ કરવામાં મદદ કરશે.

નેતાઓએ બંને દેશો વચ્ચે નાગરિક ઉડ્ડયન (civil aviation) ના ક્ષેત્રમાં સહયોગના મજબૂત ઇતિહાસ અને આર્થિક વિકાસ, કનેક્ટિવિટી અને લોકો-થી-લોકોના વિનિમયમાં તેના નોંધપાત્ર યોગદાનને માન્યતા આપી. તેઓએ બંને દેશોમાં સલામત, સુરક્ષિત, ટકાઉ અને સ્થિતિસ્થાપક ઉડ્ડયન ઇકોસિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નાગરિક ઉડ્ડયન સહકાર પરના તેમના સંયુક્ત સમજૂતી કરારને નવીકરણ કરવા માટે સતત કામ દ્વારા આ સહયોગને ગાઢ બનાવવાની તેમની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી.

એક ભવિષ્ય (ONE FUTURE)

વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી સંરચના (Science and Technology Architecture)

ટેકનોલોજી અને નવીનતા એ આર્થિક વિકાસ, સ્પર્ધાત્મકતા અને સામાજિક સ્થિતિસ્થાપકતાના કેન્દ્રીય ડ્રાઇવરો છે તે ઓળખીને, નેતાઓએ ભારત-કેનેડા વચ્ચે વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને નવીનતામાં સહકારને ગાઢ બનાવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. આ સંપાત એવી સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓને પુનર્જીવિત કરવાની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડે છે જે મહત્વાકાંક્ષાને સંકલિત, પરિણામલક્ષી સહયોગમાં અનુવાદિત કરી શકે. સંયુક્ત વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી સહકાર સમિતિ (JSTCC) નું પુનઃ લોન્ચિંગ એ નિર્ણાયક અને ઉભરતી ટેકનોલોજીમાં સહકાર વધારવા, સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા, ક્લીન ટેક અને ઊર્જા નવીનતાને વેગ આપવા અને સંશોધન ભાગીદારીના વિસ્તરણ માટે નવીકરણ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડતું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

અવકાશ સહકાર (Space Cooperation)

નેતાઓએ સંબંધિત એજન્સીઓ અને ખાનગી ક્ષેત્રો દ્વારા અવકાશ સહકાર પર વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની તાકીદ અને પરસ્પર લાભ વિશે ચર્ચા કરી. 1996 માં અવકાશ સહકાર પર સમજૂતી કરાર પર પ્રથમ વખત હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા ત્યારથી 30 વર્ષોમાં કેનેડિયન સ્પેસ એજન્સી (CSA) અને ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) વચ્ચે નિર્મિત વિશ્વાસના આધારે, અવકાશ એજન્સીઓ અને તેમની રાષ્ટ્રીય વ્યવસાય અને સંશોધન ઇકો-સિસ્ટમ્સ ઉભરતી તકોને ઝડપથી અને સંયુક્ત રીતે અનુસરવા માટે સક્ષમ છે.

આ ભાગીદારી સંયુક્ત પ્રોજેક્ટ્સને કાર્યરત કરવા અને વાતાવરણીય વિજ્ઞાન, સ્પેસ રોબોટિક્સ અને માનવ અવકાશ ઉડ્ડયન સાથે સંકળાયેલ અવકાશ સંશોધન અને ક્વોન્ટમ કમ્યુનિકેશન તકનીકો સહિતના નવા અને ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં તકનીકી સહયોગની સુવિધા માટે MOU હેઠળ એક મહત્વાકાંક્ષી અમલીકરણ વ્યવસ્થા (Implementation Arrangement) દ્વારા સંચાલિત થશે, જે તેમની એજન્સીઓ વચ્ચે ઉન્નત ક્ષમતા-નિર્માણ અને જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન દ્વારા સમર્થિત હશે. વધુ વ્યાપક રીતે, તેઓએ તેમની રાષ્ટ્રીય અવકાશ ઇકોસિસ્ટમમાં જોડાણો મજબૂત કરવાના મહત્વની પુષ્ટિ કરી, પૂરક શક્તિઓનો લાભ લેવા, નવીનતા લાવવા અને સહિયારા વિકાસ લક્ષ્યોમાં યોગદાન આપવા માટે સરકારી સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, શિક્ષણવિદો અને સંશોધન સંસ્થાઓ વચ્ચે ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરી.

ડિજિટલ અને AI સહકાર

અવકાશ સહકાર પર નિર્માણ કરતા, ભારત અને કેનેડા અવકાશ અને એરોસ્પેસ તકનીકોમાં AI ને એકીકૃત કરવા માટે સંયુક્ત પહેલોની શોધખોળ કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. અવકાશ એપ્લિકેશન્સ અને પૃથ્વી અવલોકન માટે આ AI સાધનોના સહ-વિકાસ દ્વારા, બંને દેશો નવીનતાને આગળ વધારશે અને તેમની તકનીકી સાર્વભૌમત્વને મજબૂત કરશે.

નેતાઓએ બંને દેશોના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં આધુનિક, વિશ્વસનીય આરોગ્ય સંભાળ પહોંચાડવા માટે ડિસ્ટન્સ મેડિસિનની નિદાન ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવા માટે AI આધારિત સાધનો પર સહયોગ શોધવા સંમતિ આપી હતી.

ઉદ્યોગ અને શિક્ષણવિદોની ભાગીદારીના મૂલ્યને ઓળખીને, બંને પક્ષો સરહદ પારની વર્ક-ઇન્ટિગ્રેટેલ લર્નિંગ તકોનો કાર્યક્રમ સ્થાપિત કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે જે ભારતીય ઇજનેરો અને સંશોધકોને કેનેડાની વિશ્વ-સ્તરની AI સંશોધન સંસ્થાઓમાં વ્યવહારુ અનુભવ મેળવવા માટે સક્ષમ બનાવશે અને કેનેડિયન ઇજનેરોને ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇકોસિસ્ટમના મોટા પાયે જમાવટમાં ભારતની કુશળતાનો લાભ મળશે.

વધતી જતી ઊર્જા માંગ અને રિન્યુએબલ ઊર્જાની વિસ્તરતી ભૂમિકાના સંદર્ભમાં સ્થિતિસ્થાપક ઇલેક્ટ્રિક ગ્રીડ સિસ્ટમ્સના વધતા મહત્વને ઓળખીને, બંને પક્ષોએ ઊર્જાના ઉછાળાની આગાહી કરવા માટે AI અલ્ગોરિધમ્સના વિકાસ પર નોલેજ-શેરિંગ દ્વારા સહકાર મજબૂત કરવા અને બંને દેશોમાં વિશ્વસનીય, કાર્યક્ષમ અને આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક પાવર સિસ્ટમ્સને ટેકો આપવા માટે વિવિધ આબોહવા પરિસ્થિતિઓમાં બેટરી સ્ટોરેજને વધુ સારી રીતે સંચાલિત કરવા સંમતિ આપી હતી.

નેતાઓએ ઓસ્ટ્રેલિયા–કેનેડા–ભારત ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન (ACITI) ભાગીદારી હેઠળની પ્રગતિને આવકારી હતી અને નવી દિલ્હીમાં AI સમિટના માર્જિન પર ત્રણેય દેશોના AI મંત્રીઓની તાજેતરની બેઠકની નોંધ લીધી હતી. તેઓ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ડિજિટલ તકનીકોમાં વ્યવહારુ ત્રિપક્ષીય સહકારને આગળ વધારવા માટે સંયુક્ત કાર્ય યોજના વિકસાવવા સંમત થયા હતા અને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ, હાઇ-પરફોર્મન્સ કમ્પ્યુટિંગ, ઇન્ટરનેટ-ઓફ-થિંગ્સ (IoT), સાયબર સુરક્ષા અને સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ્સમાં ઊંડા સહયોગની સંભાવના પર ભાર મૂક્યો હતો. નેતાઓ વધુમાં AI સાર્વભૌમત્વ, સર્વસમાવેશકતા, પહોંચ અને વિશ્વસનીયતાને આગળ વધારવા માટે નીતિ અને નિયમનકારી આદાનપ્રદાન મજબૂત કરવા; AI અપનાવવા અને સંબંધિત વ્યવસાય-થી-વ્યવસાય ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવા; અને વિશ્વસનીય નવીનતા ઇકોસિસ્ટમ્સને પ્રોત્સાહન આપવા અને મૂર્ત પરિણામો આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે કૌશલ્ય વિકાસ, તાલીમ અને નોલેજ -શેરિંગ દ્વારા સંયુક્ત ક્ષમતા-નિર્માણને આગળ વધારવા માટે સંમત થયા હતા. નેતાઓએ ટેકનોલોજી અને નવીનતામાં સહકાર પર ત્રિપક્ષીય ઓસ્ટ્રેલિયા-કેનેડા-ભારત MOU પર હસ્તાક્ષર દ્વારા આ કાર્યના કોડિફિકેશનને આવકાર્યું હતું.

આ સહિયારા વિઝનને નક્કર પરિણામોમાં અનુવાદિત કરવા માટે, નેતાઓ નવીકરણ ભારત-કેનેડા વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની રચના કરવા બે પાયાના સ્તરો (foundational layers) ની આસપાસ સંમત થયા હતા.

પાયાનું સ્તર - 1: સુરક્ષા અને સંરક્ષણ સહકાર (Security and Defence Cooperation)

સુરક્ષા સહકાર (Security Cooperation)

નેતાઓએ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારોના સ્તરે બોલાવવામાં આવેલા નિયમિત દ્વિપક્ષીય સુરક્ષા સંવાદ હેઠળ થયેલી પ્રગતિ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને કાયદા અમલીકરણ અગ્રતા પર વિસ્તૃત સહકારને માર્ગદર્શન આપવા માટે સહિયારી કાર્ય યોજના પ્રત્યેની સંમતિને આવકારી હતી. બહુવિધતાવાદી લોકશાહી તરીકે, તેઓ હિંસક ઉગ્રવાદ, આતંકવાદ, સંગઠિત અપરાધ, જેમાં માદક દ્રવ્યો અને ફેન્ટાનીલ પ્રિકર્સર્સનો ગેરકાયદે પ્રવાહ, સાયબર ક્રાઈમ, જબરન વસૂલાત (extortion), નાણાકીય છેતરપિંડી, માનવ તસ્કરી અને સંબંધિત ગુનાહિત નેટવર્ક્સને લગતા મુદ્દોઓને ઉકેલવા માટે સહયોગ ગાઢ બનાવવા સંમત થયા હતા. નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય સંચારને સુવ્યવસ્થિત કરવા અને સમયસર માહિતીના આદાનપ્રદાનને સક્ષમ કરવા માટે સુરક્ષા અને કાયદા અમલીકરણ સંપર્ક પદ્ધતિઓ (liaison mechanisms) ની સ્થાપનાને સમર્થન આપ્યું હતું અને સ્થાનિક કાયદાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓ સાથે સુસંગત સાયબર સુરક્ષા અને ઇમિગ્રેશન અમલીકરણ પર સહકાર મજબૂત કરવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી. તેઓએ આતંકવાદ વિરોધી સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથની આગામી બેઠક વહેલી તકે બોલાવવાની અપીલ પણ કરી હતી.

સંરક્ષણ સહકાર (Defence Cooperation)

નેતાઓ વ્યવહારુ લશ્કરી સહકાર વધારવાના મૂલ્યને ઓળખે છે અને સહકારી પ્રવૃત્તિઓ, સંયુક્ત તાલીમની તકો અને વ્યવસાયિક લશ્કરી વિનિમય દ્વારા સંરક્ષણ સંબંધોને ગાઢ બનાવવાની તકોને આવકારે છે. નેતાઓએ સંરક્ષણ સામગ્રી સહકાર, સપ્લાય ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતા અને તાલીમ અને કવાયત જેવા ક્ષેત્રોમાં નવી દરિયાઈ સુરક્ષા ભાગીદારી (Maritime Security Partnership) ને આવકારી હતી.

બંને દેશો ભારત-કેનેડા સંરક્ષણ સંવાદને સંસ્થાકીય બનાવવા સંમત થયા છે જે સંબંધિત સંરક્ષણ નીતિઓ, પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક સુરક્ષા વિકાસ અને વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણ પર વિચારોનું આદાનપ્રદાન કરશે જેથી વધુ સંરક્ષણ સહયોગ માટેની તકો ઓળખી શકાય.

આ સંદર્ભમાં, તેઓએ કેનેડા દ્વારા ભારતમાં ડિફેન્સ એટેચ (Defence Attaché) ની નિમણૂક અને ભારતના વોશિંગ્ટન ડી.સી. સ્થિત ડિફેન્સ એટેચને કેનેડામાં સમવર્તી માન્યતા (concurrent accreditation) આપવાને સંસ્થાકીય જોડાણોને મજબૂત કરવા તરફના મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે આવકાર્યા હતા.

બહુપક્ષીય અને ઈન્ડો-પેસિફિક જોડાણ (Multilateral and Indo-Pacific Engagement)

બંને દેશો પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક મંચોની શ્રેણીમાં સહકાર ગાઢ બનાવવા સંમત થયા હતા. આ જોડાણો સંકલનને મજબૂત કરશે અને વધુને વધુ જટિલ વ્યૂહાત્મક વાતાવરણમાં પ્રાથમિકતાઓની સહિયારી સમજને પ્રોત્સાહન આપશે.

નેતાઓ સંમત થયા હતા કે ઈન્ડો-પેસિફિક વધતા વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક મહત્વના ક્ષેત્રનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને મુક્ત, ખુલ્લા, સર્વસમાવેશક અને સ્થિતિસ્થાપક ઈન્ડો-પેસિફિક પ્રત્યેની તેમની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી. તેઓએ સમગ્ર પ્રદેશમાં ટકાઉ વિકાસ, દરિયાઈ સુરક્ષા અને સલામતી, આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા, કનેક્ટિવિટી અને ક્ષમતા-નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વ્યવહારુ સહકારના મૂલ્ય પર ભાર મૂક્યો હતો. નેતાઓએ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ, ડિજિટલ સમાવેશ, આપત્તિ સજ્જતા અને લોકો-કેન્દ્રી વૃદ્ધિને ટેકો આપવા માટે પૂરક શક્તિઓનો લાભ લઈને પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક સંસ્થાઓ અને ભાગીદારી દ્વારા સંકલન મજબૂત કરવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી, જ્યારે સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાનો આદર કરતા નિયમો-આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાને આગળ વધારવામાં આવે છે.

નેતાઓએ હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્ર માટે ભારતના વિઝન અને કેનેડાની ઈન્ડો-પેસિફિક વ્યૂહરચના વચ્ચે વધતી જતી સમાનતાની નોંધ લીધી હતી, જે સ્થિતિસ્થાપક, ટકાઉ વિકાસ, કનેક્ટિવિટી અને સર્વસમાવેશક વૃદ્ધિમાં સહિયારા હિતો પર આધારિત છે. ભારતે હિંદ મહાસાગર રિમ એસોસિએશન (IORA) માં ડાયલોગ પાર્ટનર તરીકે જોડાવા માટે કેનેડાના રસને આવકાર્યો હતો, દરિયાઈ શાસન (maritime governance), આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા, બ્લુ ઇકોનોમી અને ક્ષમતા-નિર્માણમાં કેનેડાની કુશળતા દ્વારા લાવી શકાય તેવા મૂલ્યને ઓળખ્યું હતું. નેતાઓ આપત્તિ સજ્જતા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ, ડિજિટલ સમાવેશ અને લોકો-કેન્દ્રી વૃદ્ધિને ટેકો આપતી વ્યવહારુ પહેલો દ્વારા હિંદ મહાસાગરમાં સહકાર મજબૂત કરવા સંમત થયા હતા, અને મુક્ત, ખુલ્લા, સર્વસમાવેશક અને સ્થિતિસ્થાપક ઈન્ડો-પેસિફિકને આગળ વધારવા માટે પ્રાદેશિક ભાગીદારો સાથે મળીને કામ કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાની પુષ્ટિ કરી હતી.

પાયાનું સ્તર - 2: વ્યાપાર ભાગીદારીને આગળ વધારવી (Advancing Trade Partnership)

વેપાર અને રોકાણ પર મંત્રી સ્તરનો સંવાદ (Ministerial Dialogue on Trade and Investment)

નેતાઓએ નોંધ્યું હતું કે વેપાર અને રોકાણ પર નવીકરણ મંત્રી સ્તરના સંવાદે દ્વિપક્ષીય વેપાર અને રોકાણ સંબંધોને પુનર્જીવિત કરવા અને સહકાર માટે ભવિષ્યલક્ષી એજન્ડા નક્કી કરવાના ઉદ્દેશ્યથી જોડાણના એક નવા તબક્કાને ચિહ્નિત કર્યો છે, જે સહિયારા લોકશાહી મૂલ્યો અને વધતી જતી આર્થિક પૂરકતામાં સમાવાયેલ છે.

CEPA અને વેપાર સંરચના

નેતાઓએ મહત્વાકાંક્ષી અને પરસ્પર ફાયદાકારક વ્યાપારી આર્થિક ભાગીદારી કરાર (CEPA) તરફ ચર્ચાઓ ફરી શરૂ કરીને દ્વિપક્ષીય આર્થિક જોડાણને મજબૂત કરવાની તેમની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરી. નેતાઓએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે વ્યાપક વેપાર માળખું ભાગીદારી માટે ટકાઉ આર્થિક એન્કર તરીકે કામ કરશે અને 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને CAD 70 બિલિયન / INR 4.65 લાખ કરોડ સુધી વિસ્તારવાની સહિયારી આકાંક્ષાને સમર્થન આપશે. તેઓએ CEPA વાટાઘાટો માટેના સંદર્ભની શરતો (Terms of Reference) ને અંતિમ રૂપ આપવા અને તેના પર હસ્તાક્ષર કરવા અને ઔપચારિક વાટાઘાટોના પ્રારંભને આવકાર્યો હતો અને 2026 ના અંત સુધીમાં વાટાઘાટો પૂર્ણ કરવાની તેમની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી.

વ્યાપારી વેગ

વિકસતા વૈશ્વિક આર્થિક લેન્ડસ્કેપને સ્વીકારીને, બંને પક્ષોએ સ્થિતિસ્થાપક, વિશ્વસનીય અને અનુમાનિત વ્યાપારી સંબંધોના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો જે સપ્લાય ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતા વધારે છે, બાહ્ય નબળાઈઓને ઘટાડે છે, એકબીજાની સંવેદનશીલતાઓને સમાવે છે અને અગ્રતા ક્ષેત્રોમાં પરસ્પર ફાયદાકારક સહકારને પ્રોત્સાહન આપે છે. તેઓએ વધુમાં તેમની અર્થવ્યવસ્થાઓના ઊંડા થતા એકીકરણને માન્યતા આપી, જે ભારતમાં કાર્યરત કેનેડિયન કંપનીઓ અને કેનેડામાં કાર્યરત ભારતીય કંપનીઓ દ્વારા કાર્યરત નોંધપાત્ર કાર્યબળમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે, જે નોંધપાત્ર દ્વિપક્ષીય વ્યાપારી હાજરી દર્શાવે છે જે પહેલેથી જ ભાગીદારીને મજબૂત બનાવે છે.

દ્વિપક્ષીય વેપાર અને રોકાણ સંબંધોમાં વધુ વ્યાપારી વેગ લાવવા માટે, નેતાઓએ વ્યવસાયિક પ્રતિનિધિમંડળો સાથે કેનેડાની બે મુલાકાત અને ભારતની બે મુલાકાત સહિત ચાર પારસ્પરિક મંત્રી-સ્તરના વેપાર અને રોકાણ જોડાણોના કાર્યક્રમને આવકાર્યો હતો. તેઓએ નોંધ્યું હતું કે આ આદાનપ્રદાન નવી વ્યાપારી તકોને અનલૉક કરવામાં, ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારીને ગાઢ બનાવવામાં અને બંને દેશોની અર્થવ્યવસ્થાઓને વધુ એકીકૃત કરવામાં મદદ કરશે.

ભારત-કેનેડા CEO ફોરમ

નેતાઓએ ખાનગી ક્ષેત્રના જોડાણને ગાઢ બનાવવા અને અગ્રતા ક્ષેત્રોમાં વ્યવહારુ સહકારને આગળ વધારવા માટે મુખ્ય પ્લેટફોર્મ તરીકે ભારત-કેનેડા CEO ફોરમના પુનર્ગઠનને આવકાર્યું હતું. તેઓએ બંને દેશોના વ્યવસાયિક નેતાઓને વેપાર, રોકાણ, નવીનતા અને સપ્લાય ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતામાં નવી તકો ઓળખવા અને CEPA વાટાઘાટો અને વ્યાપક આર્થિક ઉદ્દેશ્યોને ટેકો આપવા માટે પગલાં લઈ શકાય તેવી ભલામણો પ્રદાન કરવા માટે ફોરમનો લાભ લેવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. નેતાઓ સંમત થયા હતા કે દ્વિપક્ષીય આર્થિક સહકારને આગલા સ્તર પર લઈ જવા અને બંને દેશોના વ્યવસાયો અને નાગરિકો માટે મૂર્ત લાભો પ્રદાન કરવા માટે ઉદ્યોગ, સરકાર અને નાણાકીય સંસ્થાઓ વચ્ચે મજબૂત સહયોગ આવશ્યક રહેશે.

નાણામંત્રીઓનો આર્થિક સંવાદ

નેતાઓએ નાણામંત્રીઓના આર્થિક અને નાણાકીય સંવાદના પ્રારંભને આવકાર્યો હતો જે ચૂકવણીના આધુનિકીકરણ, નાણાકીય સ્થિરતા, ફિનટેક નવીનતા અને મૂડી બજારના વિકાસ જેવા મુદ્દાઓ પર નાણા અધિકારીઓને એકસાથે લાવશે. પ્રારંભિક અગ્રતા તરીકે, આમાં તાત્કાલિક ચૂકવણીના ભવિષ્ય પર સહયોગનો સમાવેશ થશે અને સરહદ પારના રેમિટન્સ અને મર્ચન્ટ પેમેન્ટ્સ પરની તકો શોધવામાં આવશે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) અને પેમેન્ટ્સ કેનેડાને બંને દેશોમાં પ્રવાસન, શિક્ષણ, રેમિટન્સ અને SMEs (લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો) માટે વૃદ્ધિને ટેકો આપવા સાથે દ્વિપક્ષીય વેપારને વેગ આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે ભાગ લેવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવશે. તેઓએ જણાવ્યું હતું કે ઉદ્ઘાટન નાણામંત્રી આર્થિક સંવાદ 2026 માં પરસ્પર સંમતિ સાથેના સમયે આયોજિત કરવામાં આવશે.

નિષ્કર્ષ

પ્રધાનમંત્રી કાર્નીએ ભારત સરકાર અને ભારતના લોકોનો તેમની ઉષ્માભરી મહેમાનગતિ માટે નિષ્ઠાપૂર્વક આભાર વ્યક્ત કર્યો અને આ વ્યાપક ભાગીદારીને આગળ વધારવા માટે કેનેડાની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરી.

બંને નેતાઓએ સતત ઉચ્ચ સ્તરીય જોડાણને આવકાર્યું અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે આ સંયુક્ત નિવેદનમાં દર્શાવેલ પહેલ ભારત-કેનેડા ભાગીદારીને વધુ ઊંડી બનાવશે, પરસ્પર વિશ્વાસ મજબૂત કરશે અને બંને દેશો અને તેમના લોકો માટે મૂર્ત, લાંબા ગાળાના લાભો પહોંચાડશે.

તેઓએ પુષ્ટિ કરી કે મજબૂત ભારત-કેનેડા ભાગીદારી પ્રાદેશિક સ્થિરતા, વૈશ્વિક સ્થિતિસ્થાપકતા અને સહિયારી સમૃદ્ધિમાં પણ હકારાત્મક યોગદાન આપશે, જે વધુ સર્વસમાવેશક, ટકાઉ અને સુરક્ષિત ભવિષ્યના નિર્માણ માટેની તેમની સમાન પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

SM/DK/JD