શિક્ષણ મંત્રાલયે આજે ઇન્ડિયા AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ 2026 ના ભાગ રૂપે નવી દિલ્હીમાં ભારત મંડપમ ખાતે “શિક્ષણ મંત્રાલય – ભારતમાં AI ની સીમાઓને આગળ વધારવી” (Ministry of Education – Pushing the Frontier of AI in India) શીર્ષક હેઠળ એક વિશેષ સત્રનું આયોજન કર્યું હતું.

આ સત્રમાં કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી શ્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન ઉપસ્થિત રહ્યા હતા અને શિક્ષણ અને કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યોગ સાહસિકતા રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) શ્રી જયંત ચૌધરી પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

શાળા શિક્ષણ અને સાક્ષરતા વિભાગના સચિવ શ્રી સંજય કુમાર; ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગ (DoHE) ના સચિવ ડૉ. વિનીત જોશી; IIT મદ્રાસના પ્રોફેસર વી. કામકોટી; શિક્ષણ નેતાઓ, સંશોધકો અને શિક્ષણમાં AI નો ઉપયોગ કરતા અગ્રણી સ્ટાર્ટઅપ્સના સ્થાપકો સહિતના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ આ સત્રમાં ભાગ લીધો હતો.

આ પ્રસંગે બોલતા, શ્રી પ્રધાને આ સમિટને ભારતમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના વિકાસને પ્રદર્શિત કરવા અને વેગ આપવા માટે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા પરિકલ્પિત એક પથપ્રદર્શક પહેલ ગણાવી હતી.

ભારતની ઝડપી તકનીકી પ્રગતિ પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી પ્રધાને જણાવ્યું હતું કે વિશ્વ વધુને વધુ ભારત તરફ જોઈ રહ્યું છે કારણ કે રાષ્ટ્ર નોંધપાત્ર ગતિએ AI ને અપનાવી રહ્યું છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ભારતને વૈશ્વિક જ્ઞાન મહાસત્તા બનવા તરફ દોરી જવામાં AI પરિવર્તનકારી ભૂમિકા ભજવશે અને વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝનમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપશે.

યુવા સંશોધકોની ભૂમિકા પર ભાર મૂકતા, મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે ભારતીય યુવાનો અગાઉની પેઢીઓ કરતા અલગ રીતે વિચારી રહ્યા છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે "શિક્ષણમાં AI અને AI માં શિક્ષણ એકબીજા સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા છે," અને વિદ્યાર્થીઓ તથા યુવા વ્યાવસાયિકોને શિક્ષિત કરવા, અપનાવવા, સશક્ત કરવા અને પથપ્રદર્શક પહેલ કરવા માટે AI નો ઉપયોગ કરવા આહવાન કર્યું હતું. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે આવા પ્રયાસો ભારતને વિકસતા વૈશ્વિક AI લેન્ડસ્કેપમાં અગ્રણી શક્તિ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરશે.

શ્રી જયંત ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે #IndiaAIImpactSummit2026 માં થયેલ વિચાર-વિમર્શ આંતરદૃષ્ટિપૂર્ણ હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, માનનીય શિક્ષણ મંત્રી શ્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનની હાજરીમાં, શિક્ષણવિદો અને ઉદ્યોગ જગતના પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિત્વોએ પાયાના શિક્ષણ, કૌશલ્ય, સંશોધન અને વૈશ્વિક નેતૃત્વમાં AI ના સંરચિત એકીકરણ પર ચર્ચા કરી હતી, જે વિકસિત ભારત 2047 વિઝન સાથે સંરેખિત છે.

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે શિક્ષણ મંત્રાલય અને સ્કિલ ઇન્ડિયા પેવેલિયનની પણ મુલાકાત લીધી હતી, જે વ્યવહારુ, સ્કેલેબલ અને ઇન્ડિયા-ફર્સ્ટ AI સોલ્યુશન્સ પ્રદર્શિત કરે છે જે નીતિ વિષયક વિઝનને ગ્રાઉન્ડ ઇમ્પેક્ટ (સ્થળ પરની અસર) માં અનુવાદિત કરે છે.

છેલ્લા એક દાયકામાં, શિક્ષણ મંત્રાલયે રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ, નીતિગત માળખા, સંસ્થાકીય સુધારાઓ અને શાળા શિક્ષણ, ઉચ્ચ શિક્ષણ, કૌશલ્ય અને અદ્યતન સંશોધન અને નવીનતા ઇકોસિસ્ટમમાં ફેલાયેલી મોટા પાયે ક્ષમતા-નિર્માણની પહેલો દ્વારા AI-સક્ષમ શિક્ષણ માટે ઉત્તરોત્તર પાયો નાખ્યો છે.

ગયા વર્ષની બજેટ જાહેરાતને પગલે, સરકારે IIT મદ્રાસ ખાતે શિક્ષણ માટે AI માં સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સની સ્થાપના કરી હતી. મંત્રાલયે શિક્ષણમાં AI એકીકરણ માટેનો રોડમેપ તૈયાર કરવા માટે શિક્ષણવિદો, ઉદ્યોગ જગત, નાગરિક સમાજ અને સરકારી સંસ્થાઓ સાથે વ્યાપક પરામર્શ પણ હાથ ધર્યો હતો. તાજેતરમાં, મંત્રીએ શિક્ષણ ક્ષેત્રના AI સ્ટાર્ટઅપ સ્થાપકો સાથે ચર્ચા કરી હતી અને બે દિવસીય “ભારત બોધન AI કોન્ક્લેવ 2026” (Bharat Bodhan AI Conclave 2026) ની અધ્યક્ષતા કરી હતી, જે જવાબદાર AI-સંચાલિત પરિવર્તનને આગળ વધારવા માટે મુખ્ય હિતધારકોને એકસાથે લાવ્યા હતા.

સમિટમાં આ સત્ર દ્વારા સાર્વજનિક ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ, શિક્ષક તાલીમ કાર્યક્રમો, અભ્યાસક્રમ એકીકરણ અને ઉદ્યોગ અને સ્ટાર્ટઅપ્સ સાથે ગાઢ સહયોગનો ઉપયોગ કરીને ભારતની નીતિગત વિઝનથી મોટા પાયે અમલીકરણ તરફના સંક્રમણ પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો.

પેનલમાં શૈક્ષણિક જગત, ઉદ્યોગ અને રોકાણ ઇકોસિસ્ટમના પ્રતિષ્ઠિત અગ્રણીઓ સામેલ હતા:

• ડૉ. શ્રીધર વેમ્બુ, સ્થાપક અને CEO, Zoho Corporation
• ડૉ. વિભુ મિત્તલ, ટેકનોલોજિસ્ટ અને ઇનોવેશન લીડર, Inflection
• શ્રી રાજન આનંદન, મેનેજિંગ ડિરેક્ટર, Peak XV Partners
• પ્રો. મનિન્દ્ર અગ્રવાલ, ડાયરેક્ટર, IIT કાનપુર
• પ્રો. વી. કામાકોટી, ડાયરેક્ટર, IIT મદ્રાસ
• પ્રો. સુનિતા સારાવગી, IIT બોમ્બે

સત્રનું સંચાલન IIT જમ્મુના ડાયરેક્ટર પ્રો. મનોજ એસ. ગૌર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. ચર્ચામાં ગવર્નન્સ ફ્રેમવર્ક, નેશનલ લર્નિંગ પ્લેટફોર્મ્સ, સ્વદેશી AI ઇનોવેશન અને ફ્રન્ટિયર AI મોડલ્સનું જવાબદારીપૂર્વક અમલીકરણ કેવી રીતે ભારતમાં શિક્ષણના પરિણામોને નવો આકાર આપવા માટે એકત્ર થઈ રહ્યા છે તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. છૂટાછવાયા પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સને બદલે પ્રણાલીગત હસ્તક્ષેપ પર ભાર મૂકતા, સત્રમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે કેવી રીતે નીતિ, સંસ્થાઓ અને ટેકનોલોજીને ટકાઉ, દેશવ્યાપી અસર માટે સંરેખિત કરવામાં આવી રહી છે.

આ સત્રનો ઉદ્દેશ્ય ભારતના શિક્ષણમાં રાષ્ટ્રીય AI રોડમેપ પર વિચાર-મંથન કરવાનો અને ઉદ્યોગ-શિક્ષણ-સરકાર વચ્ચેના સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવાનો હતો.

SM/NP/GP/JD