કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં 7 વ્યૂહાત્મક અને ફ્રન્ટિયર ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આજે સંસદમાં કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 રજૂ કરતી વખતે, કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું હતું કે,  સૂચિત હસ્તક્ષેપ બજેટમાં ‘પ્રથમ કર્તવ્ય’ હેઠળના છ ક્ષેત્રોનો ભાગ છે.

ભારતને વૈશ્વિક બાયોફાર્મા ઉત્પાદન હબ તરીકે વિકસાવવા માટે, બજેટ આગામી 5 વર્ષમાં ₹10,000 કરોડના ખર્ચ સાથે બાયોફાર્મા શક્તિ (Biopharma SHAKTI) ની દરખાસ્ત કરે છે. આ બાયોલોજિક્સ અને બાયોસિમિલર્સના ઘરેલું ઉત્પાદન માટે ઇકોસિસ્ટમ બનાવશે. બજેટમાં કલ્પના કરવામાં આવેલી વ્યૂહરચનામાં 3 નવી નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફાર્માસ્યુટિકલ એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ (NIPER) અને અસ્તિત્વમાં રહેલી 7 સંસ્થાઓના અપગ્રેડેશન સાથે બાયોફાર્મા-કેન્દ્રિત નેટવર્કનો સમાવેશ થશે. તે 1000 થી વધુ માન્યતા પ્રાપ્ત ભારતીય ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સ સાઇટ્સનું નેટવર્ક પણ બનાવશે. કેન્દ્રીય બજેટ વૈશ્વિક ધોરણો અને મંજૂરીની સમયરેખા પૂરી કરવા માટે સમર્પિત વૈજ્ઞાનિક સમીક્ષા કેડર અને નિષ્ણાતો દ્વારા સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઈઝેશનને મજબૂત કરવાની દરખાસ્ત કરે છે.

ભારતની સેમિકન્ડક્ટર સેક્ટરની ક્ષમતાઓને વિસ્તારવા અને ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM) 1.0 પર આગળ વધવા માટે, કેન્દ્રીય બજેટ સાધનસામગ્રી અને મટિરિયલના ઉત્પાદન કરવા, ફૂલ-સ્ટેક ભારતીય IP ડિઝાઇન કરવા અને સપ્લાય ચેઈનને મજબૂત કરવા માટે ISM 2.0 શરૂ કરવાની દરખાસ્ત કરે છે. શ્રીમતી સીતારમણે કહ્યું કે, “ટેકનોલોજી અને કુશળ કાર્યબળ વિકસાવવા માટે ઉદ્યોગ-આધારિત સંશોધન અને તાલીમ કેન્દ્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે”.

એપ્રિલ 2025 માં શરૂ કરવામાં આવેલી ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમમાં ₹22,919 કરોડનો ખર્ચ છે. કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 આ ગતિનો લાભ લેવા માટે ખર્ચ વધારીને ₹40,000 કરોડ કરવાની દરખાસ્ત કરે છે.

રેર અર્થ પરમેનન્ટ મેગ્નેટ (Rare Earth Permanent Magnets) ની યોજના પર, કેન્દ્રીય બજેટ ઓડિશા, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુના ખનિજ સમૃદ્ધ રાજ્યોને ખાણકામ, પ્રોસેસિંગ, સંશોધન અને ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સમર્પિત રેર અર્થ કોરિડોર સ્થાપવા માટે ટેકો આપવાની દરખાસ્ત કરે છે.

ઘરેલું રાસાયણિક ઉત્પાદન વધારવા અને આયાત-નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે, કેન્દ્રીય મંત્રીએ ક્લસ્ટર-આધારિત પ્લગ-એન્ડ-પ્લે મોડલ પર, ચેલેન્જ રૂટ દ્વારા 3 સમર્પિત કેમિકલ પાર્ક સ્થાપવામાં રાજ્યોને મદદ કરવા માટેની યોજના શરૂ કરવાની દરખાસ્ત કરી હતી.

તેમના બજેટ સંબોધનમાં, શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું હતું કે કેપિટલ ગુડ્સ  ક્ષમતા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદકતા અને ગુણવત્તા નક્કી કરે છે. આ ક્ષમતા બનાવવા માટે, કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં CPSEs દ્વારા 2 સ્થળોએ હાઇ-ટેક ટૂલ રૂમ સ્થાપવાની દરખાસ્ત છે જે ડિજિટલી સક્ષમ ઓટોમેટેડ સર્વિસ બ્યુરો તરીકે કામ કરશે જે સ્થાનિક રીતે મોટા પાયે અને ઓછા ખર્ચે ઉચ્ચ ચોકસાઇવાળા ઘટકોની ડિઝાઇન, પરીક્ષણ અને ઉત્પાદન કરશે. હાઇ-વેલ્યુ અને ટેકનોલોજીકલ રીતે અદ્યતન બાંધકામ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાધનો (CIE) ના ઘરેલું ઉત્પાદનને મજબૂત કરવા માટે એક યોજના શરૂ કરવામાં આવશે. આ બહુમાળી એપાર્ટમેન્ટમાં લિફ્ટ, નાના-મોટા અગ્નિશામક સાધનોથી લઈને મેટ્રો અને ઊંચાઈવાળા રસ્તાઓ બનાવવા માટેના ટનલ-બોરિંગ સાધનો સુધીના હોઈ શકે છે. બજેટમાં 5 વર્ષના સમયગાળામાં ₹10,000 કરોડની બજેટરી ફાળવણી સાથે વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક કન્ટેનર ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે કન્ટેનર મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમની પણ દરખાસ્ત છે.

શ્રમ-સઘન ટેક્સટાઇલ સેક્ટર માટે, તે 5 પેટા-ભાગો સાથેના એક સંકલિત કાર્યક્રમની દરખાસ્ત કરે છે; પ્રથમ, રેશમ, ઊન અને શણ જેવા કુદરતી રેસા, માનવ નિર્મિત રેસા અને નવા યુગના રેસામાં આત્મનિર્ભરતા માટે ‘નેશનલ ફાઈબર સ્કીમ’; બીજું, મશીનરી માટે મૂડી સહાય, ટેકનોલોજી અપગ્રેડેશન અને કોમન ટેસ્ટિંગ તથા સર્ટિફિકેશન સેન્ટર્સ સાથે પરંપરાગત ક્લસ્ટરોને આધુનિક બનાવવા માટે ‘ટેક્સટાઇલ એક્સપાન્શન એન્ડ એમ્પ્લોયમેન્ટ સ્કીમ’; ત્રીજું, હાલની યોજનાઓને એકીકૃત અને મજબૂત કરવા અને વણકરો તથા કારીગરો માટે લક્ષિત ટેકો સુનિશ્ચિત કરવા માટે ‘નેશનલ હેન્ડલૂમ એન્ડ હેન્ડીક્રાફ્ટ પ્રોગ્રામ’; ચોથું, વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક અને ટકાઉ કાપડ અને વસ્ત્રોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘ટેક્સ-ઇકો ઇનિશિયેટિવ’; પાંચમું, ઉદ્યોગ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના સહયોગ દ્વારા ટેક્સટાઇલ કૌશલ્ય ઇકોસિસ્ટમને આધુનિક અને અપગ્રેડ કરવા માટે ‘સમર્થ 2.0’.

ટેકનિકલ ટેક્સટાઇલ્સમાં મૂલ્યવૃદ્ધિ લાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, કેન્દ્રીય બજેટ ચેલેન્જ મોડમાં મેગા ટેક્સટાઇલ પાર્ક સ્થાપવાની દરખાસ્ત કરે છે.

વધુમાં કેન્દ્રીય બજેટ ખાદી, હેન્ડલૂમ અને હસ્તકલાને મજબૂત કરવા માટે ‘મહાત્મા ગાંધી ગ્રામ સ્વરાજ’ પહેલ શરૂ કરવાની દરખાસ્ત કરે છે. આ વૈશ્વિક બજાર જોડાણ અને બ્રાન્ડિંગમાં મદદ કરશે. બજેટ સ્પષ્ટ કરે છે કે તે તાલીમ, કૌશલ્ય, પ્રક્રિયાની ગુણવત્તા અને ઉત્પાદનને સુવ્યવસ્થિત કરશે અને સમર્થન આપશે. આનાથી આપણા વણકરો, ગ્રામીણ ઉદ્યોગો, વન ડિસ્ટ્રિક્ટ - વન પ્રોડક્ટ (ODOP) પહેલ અને ગ્રામીણ યુવાનોને ફાયદો થશે, તેમ બજેટમાં ઉમેરવામાં આવ્યું છે.

બજેટની રજૂઆત દરમિયાન, શ્રીમતી સીતારમણે કહ્યું કે ભારત ઉચ્ચ ગુણવત્તાના, પોસાય તેવા રમતગમતના સાધનો માટે વૈશ્વિક હબ તરીકે ઉભરી આવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ પ્રયાસમાં, બજેટ રમતગમતના સાધનો માટે સમર્પિત પહેલની દરખાસ્ત કરે છે જે સાધનસામગ્રીની ડિઝાઇન તેમજ મટિરિયલ સાયન્સમાં ઉત્પાદન, સંશોધન અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપશે.

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com