કસ્ટમ્સ અને સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ માટેની બજેટ દરખાસ્તોનો ઉદ્દેશ્ય ટેરિફ માળખાને વધુ સરળ બનાવવાનો, સ્થાનિક ઉત્પાદનને ટેકો આપવાનો, નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાનો અને ડ્યુટીમાં રહેલી વિસંગતતા (ઇન્વર્ઝન) ને સુધારવાનો છે, તેમ કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે આજે સંસદમાં કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 રજૂ કરતી વખતે જણાવ્યું હતું.

લાંબા સમયથી ચાલી આવતી કસ્ટમ્સ ડ્યુટી મુક્તિઓને દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને આગળ ધપાવતા, બજેટ એવી વસ્તુઓ પરની અમુક મુક્તિઓ હટાવવાની દરખાસ્ત કરે છે જેનું ભારતમાં ઉત્પાદન થઈ રહ્યું છે અથવા જ્યાં આયાત નહિવત છે. તેવી જ રીતે, ચોક્કસ વસ્તુ પર લાગુ પડતા ડ્યુટીના દરને નક્કી કરવાની પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવા માટે, બજેટ વિવિધ કસ્ટમ્સ નોટિફિકેશનમાં રહેલા અમુક અસરકારક દરોને ટેરિફ શિડ્યુલમાં જ સામેલ કરવાની દરખાસ્ત કરે છે.

નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે, નાણા મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે નિકાસ માટે સીફૂડ ઉત્પાદનોના પ્રોસેસિંગ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સ્પષ્ટ ઇનપુટ્સની ડ્યુટી-ફ્રી આયાતની મર્યાદાને પાછલા વર્ષના નિકાસ ટર્નઓવરના FOB મૂલ્યના વર્તમાન 1 ટકાથી વધારીને 3 ટકા કરવાની ભલામણ કરી છે. બજેટમાં ચોક્કસ ઇનપુટ્સની ડ્યુટી-ફ્રી આયાતની મંજૂરી આપવાની પણ દરખાસ્ત છે, જે હાલમાં લેધર અથવા સિન્થેટિક ફૂટવેરની નિકાસ માટે ઉપલબ્ધ છે, તેને શૂ અપર (Shoe Uppers) ની નિકાસ માટે પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. નાણા મંત્રીએ લેધર અથવા ટેક્સટાઇલ ગાર્મેન્ટ્સ, લેધર અથવા સિન્થેટિક ફૂટવેર અને અન્ય લેધર ઉત્પાદનોના નિકાસકારો માટે અંતિમ ઉત્પાદનની નિકાસ માટેનો સમયગાળો અસ્તિત્વમાં રહેલા 6 મહિનાથી વધારીને 1 વર્ષ કરવાની પણ દરખાસ્ત કરી છે.

બજેટમાં ઊર્જા સંક્રમણ અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઘણી દરખાસ્તો છે. પ્રથમ, બજેટ બેટરી માટે લિથિયમ-આયન સેલ્સના ઉત્પાદન માટે વપરાતા કેપિટલ ગુડ્સ (મૂડીગત માલ) ને આપવામાં આવેલી બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી મુક્તિને બેટરી ઊર્જા સંગ્રહ પ્રણાલીઓ (battery energy storage systems) માટે લિથિયમ-આયન સેલ્સના ઉત્પાદન માટે વપરાતા સાધનો સુધી વિસ્તૃત કરવાની દરખાસ્ત કરે છે. સૌર ઊર્જાના સંદર્ભમાં, નાણા મંત્રીએ સોલર ગ્લાસના ઉત્પાદનમાં ઉપયોગ માટે સોડિયમ એન્ટિમોનેટની આયાત પર બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવાની દરખાસ્ત કરી છે.

પરમાણુ ઊર્જા ક્ષેત્રને વેગ આપતા, શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે ન્યુક્લિયર પાવર પ્રોજેક્ટ્સ માટે જરૂરી માલસામાનની આયાત પર અસ્તિત્વમાં રહેલી બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી મુક્તિને વર્ષ 2035 સુધી લંબાવવાની અને તેની ક્ષમતાને ધ્યાનમાં લીધા વિના તમામ પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ માટે તેનો વિસ્તાર કરવાની ભલામણ કરી છે. બજેટમાં ભારતમાં જટિલ ખનિજો (critical minerals) ના પ્રોસેસિંગ માટે જરૂરી મૂડીગત માલની આયાત પર બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી મુક્તિ આપવાની દરખાસ્ત પણ છે. CNG માં બાયોગેસના મિશ્રણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, બજેટ બાયોગેસ મિશ્રિત CNG પર ચૂકવવાપાત્ર સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ ડ્યુટીની ગણતરી કરતી વખતે બાયોગેસના સમગ્ર મૂલ્યને બાકાત રાખવાની દરખાસ્ત કરે છે.

નાણા મંત્રીએ નાગરિક, તાલીમ અને અન્ય વિમાનોના ઉત્પાદન માટે જરૂરી ઘટકો અને ભાગો પર બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિની દરખાસ્ત પણ કરી છે. બજેટમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રના એકમો દ્વારા જાળવણી, સમારકામ અથવા ઓવરહોલ (MRO) જરૂરિયાતોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા વિમાનના ભાગોના ઉત્પાદન માટે આયાત કરવામાં આવતા કાચા માલ પર બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવાની દરખાસ્ત પણ છે.

કન્ઝ્યુમર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રમાં મૂલ્યવૃદ્ધિને વધુ ઊંડી બનાવવા માટે, બજેટ માઇક્રોવેવ ઓવનના ઉત્પાદનમાં વપરાતા સ્પષ્ટ ભાગો પર બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવાની દરખાસ્ત કરે છે.

બજેટ વૈશ્વિક વેપારમાં અવરોધોને કારણે સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન્સ (SEZs) માં ઉત્પાદન એકમો દ્વારા ક્ષમતાઓના ઉપયોગ અંગે ઊભી થતી ચિંતાઓને સંબોધિત કરે છે. આ માટે, નાણા મંત્રીએ વિશેષ એક વખતના પગલા તરીકે SEZs માં પાત્ર ઉત્પાદન એકમો દ્વારા ડોમેસ્ટિક ટેરિફ એરિયા (DTA) માં ડ્યુટીના રાહત દરે વેચાણની સુવિધા આપવાની દરખાસ્ત કરી છે. આવા વેચાણનો જથ્થો તેમની નિકાસના નિર્ધારિત પ્રમાણ સુધી મર્યાદિત રહેશે. શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે DTA માં કાર્યરત એકમો માટે સમાન તકો સુનિશ્ચિત કરતી વખતે આ પગલાંને કાર્યરત કરવા માટે જરૂરી નિયમનકારી ફેરફારો કરવામાં આવશે.

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com