দেশখনে স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজহুৱা বিনিয়োগৰ জৰিয়তে উন্নত আৰু অধিক সুলভ সুবিধা প্ৰদান কৰি স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা বৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট উন্নতি সাধন কৰিছে, য’ত প্ৰতিৰোধমূলক আৰু নিৰাময়মূলক যত্ন, পুষ্টি, আৰু স্বাস্থ্য বীমাৰ সুবিধাও অন্তৰ্ভুক্ত। শিশু আৰু মাতৃৰ মৃত্যুৰ হাৰ হ্ৰাস পাইছে, প্ৰতিষেধক প্ৰদানৰ কভাৰেজ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে, আৰু প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যসেৱা সেৱাৰ সুবিধা উন্নত হৈছে। ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযান, আয়ুষ্মান ভাৰত, আৰু বিভিন্ন ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ কাৰ্যসূচীৰ দৰে পদক্ষেপে এই উন্নতিত অৰিহণা যোগাইছে।

কেন্দ্ৰীয় বিত্ত আৰু কৰ্পৰেট পৰিক্ৰমা বিভাগৰ মন্ত্ৰী শ্ৰীমতী নিৰ্মলা সীতাৰমণে সংসদত আজি সংসদত দাখিল কৰা অৰ্থনৈতিক জৰীপ ২০২৫-২৬ উপস্থাপন কৰি মানৱ পুঁজি আৰু অৰ্থনৈতিক উৎপাদনশীলতা শক্তিশালী কৰাৰ বাবে জনস্বাস্থ্য বৃদ্ধিৰ গুৰুত্বৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে।

উন্নত স্বাস্থ্য পৰিমাপসমূহ:

সমীক্ষাটোত নথিভুক্ত কৰা হৈছে যে ১৯৯০ চনৰ পৰা ভাৰতে মাতৃৰ মৃত্যুৰ হাৰ (এমএমআৰ) ৮৬ শতাংশ হ্ৰাস কৰিছে, যিটো বিশ্বৰ গড় ৪৮ শতাংশতকৈ বহু বেছি। একেদৰে ১৯৯০-২০২৩ চনৰ ভিতৰত বিশ্বজুৰি ৫৪ শতাংশৰ তুলনাত বিশ্বজুৰি ৬১ শতাংশ হ্ৰাস আৰু নৱজাতকৰ মৃত্যুৰ হাৰ (এনএমআৰ) ৭০ শতাংশ হ্ৰাস অতিক্ৰম কৰি পাঁচ বছৰৰ তলৰ শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ (ইউ৫এমআৰ) ৭৮ শতাংশ হ্ৰাস পোৱা গৈছে।

উল্লেখযোগ্য যে যোৱা দশকত শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ (আইএমআৰ) ৩৭ শতাংশতকৈ অধিক হ্ৰাস পাইছে, ২০১৩ চনত প্ৰতি হাজাৰ জীৱিত জন্মৰ ভিতৰত ৪০ৰ মৃত্যুৰ পৰা ২০২৩ চনত ২৫লৈ হ্ৰাস পাইছে।

উন্নত স্বাস্থ্যসেৱাৰ বাবে ডিজিটেল প্ৰযুক্তি: সমীক্ষাটোৱে স্বচ্ছতা বৃদ্ধি, খণ্ডিতকৰণ কম কৰা আৰু প্ৰৱেশ সম্প্ৰসাৰণ কৰা সংহত স্বাস্থ্যসেৱা আৰু বীমা ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিবলৈ ডিজিটেল প্ৰযুক্তি আৰু আইচিটি উদ্ভাৱনৰ ব্যৱহাৰৰ কথা আঙুলিয়াই দিয়ে। চিকিৎসালয় ব্যৱস্থাপনা তথ্য ব্যৱস্থা, আয়ুষ্মান ভাৰত ডিজিটেল মিছন (এবিডিএম), আৰু ই-সঞ্জীৱনীৰ দৰে পদক্ষেপে নাগৰিকসকলৰ ডিজিটেল স্বাস্থ্য সেৱাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰিছে, ডিজিটেল নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে, প্ৰমাণভিত্তিক নীতি নিৰ্ধাৰণ সক্ষম কৰিছে, আৰু চিকিৎসালয় পৰিচালনাৰ উন্নতি কৰিছে।

নতুন যুগৰ স্বাস্থ্যজনিত চিন্তা:

মেদবহুলতাঃ মেদবহুলতা আতংকজনক হাৰত বৃদ্ধি পাইছে আৰু আজি ভাৰতত জনস্বাস্থ্যৰ এক বৃহৎ প্ৰত্যাহ্বান। অস্বাস্থ্যকৰ খাদ্য, বহি থকা জীৱনশৈলীকে ধৰি জীৱনশৈলীৰ পৰিৱৰ্তন, আল্ট্ৰা-প্ৰচেছড খাদ্য (ইউপিএফ)ৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ই সকলো বয়সৰ লোকক প্ৰভাৱিত কৰিছে আৰু ডায়েবেটিছ, হৃদৰোগ, উচ্চ ৰক্তচাপৰ দৰে এনচিডিৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিছে।

২০১৯-২১ বৰ্ষৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল স্বাস্থ্য সমীক্ষাত ২৪ শতাংশ ভাৰতীয় মহিলা আৰু ২৩ শতাংশ ভাৰতীয় পুৰুষৰ ওজন বেছি বা মেদবহুল। ইয়াতকৈও অধিক চিন্তনীয় কথাটো হ’ল পাঁচ বছৰৰ তলৰ শিশুৰ মাজত অতিৰিক্ত ওজনৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ ২০১৫-১৬ চনত ২.১ শতাংশৰ পৰা ২০১৯-২১ চনত ৩.৪ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

মেদবহুলতাক জনস্বাস্থ্যৰ এক জটিল চিন্তা হিচাপে স্বীকৃতি দি চৰকাৰে স্বাস্থ্য, পুষ্টি, শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপ, খাদ্য সুৰক্ষা, আৰু জীৱনশৈলীৰ পৰিৱৰ্তনক একত্ৰিত কৰা এক সামগ্ৰিক পদ্ধতিৰ হস্তক্ষেপ আৰম্ভ কৰিছে। কিছুমান উদাহৰণ হ’ল পোষন অভিযান আৰু পোষন ২.০, ফিট ইণ্ডিয়া মুভমেণ্ট, খেলো ইণ্ডিয়া, ইট ৰাইট ইণ্ডিয়া, দেশব্যাপী সজাগতা অভিযান – ‘আজ ছে থোড়া কাম। ইয়াৰ উপৰিও এফএছএছএআইয়ে ‘মেদবহুলতা বন্ধ আৰু মেদবহুলতাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ- মেদবহুলতা বন্ধ কৰিবলৈ সজাগতা পদক্ষেপ’ আৰম্ভ কৰিছে।

আল্ট্ৰা-প্ৰচেছড ফুড (ইউপিএফ)-এ দীৰ্ঘদিনীয়া খাদ্যৰ ধৰণক স্থানচ্যুত কৰি ৰাখিছে, খাদ্যৰ মানদণ্ড বেয়া কৰি তুলিছে আৰু একাধিক দীৰ্ঘদিনীয়া ৰোগৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত। খাদ্য সংস্কাৰক কেনেকৈ জনস্বাস্থ্যৰ অগ্ৰাধিকাৰ হিচাপে গণ্য কৰা উচিত সেই বিষয়ে সমীক্ষাটোত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইউপিএফৰ বিক্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতবৰ্ষ অন্যতম দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বজাৰ। ২০০৯ চনৰ পৰা ২০২৩ চনলৈকে ই ১৫০ শতাংশতকৈ অধিক বৃদ্ধি পাইছে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে স্থানীয়ভাৱে উৎপাদিত খাদ্য, পৰম্পৰাগত খাদ্য জনপ্ৰিয় কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে আয়ুষৰ দৰে পৰম্পৰাগত পদ্ধতি (যেনে, যোগৰ প্ৰচাৰ) ব্যৱহাৰ কৰা।

ডিজিটেল নিচা: এই সমীক্ষাটোৱে শিশুৰ মাজত ডিজিটেল নিচাৰ ক্ৰমবৰ্ধমান সমস্যাৰ ওপৰত দৃষ্টি দিয়ে। ডিজিটেল নিচাই বিক্ষিপ্ততা, ‘টোপনি ক্ষতি’, আৰু মনোযোগ হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে শৈক্ষিক প্ৰদৰ্শন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ উৎপাদনশীলতাক নেতিবাচকভাৱে প্ৰভাৱিত কৰে। ই সামাজিক পুঁজিকো খহাই পেলায়। এই সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবে চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা ব্যৱস্থাসমূহ এই সমীক্ষাত লক্ষ্য কৰা হৈছে। বিদ্যালয় আৰু স্কুল বাছত নিৰাপদ ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত চিবিএছইয়ে গাইডলাইন জাৰি কৰিছে। শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ৰ প্ৰজ্ঞাতা কাঠামোৱে পৰ্দাৰ সময়ৰ প্ৰতি মনোযোগ দি ডিজিটেল শিক্ষা পৰিকল্পনাক পথ প্ৰদৰ্শন কৰে। একে সময়তে ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু অধিকাৰ সুৰক্ষা আয়োগে পৰ্দাৰ সময়সীমা আৰু অনলাইন সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিছে।

মানসিক স্বাস্থ্য সংকটঃ ডিজিটেল নিচাৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত যুৱক-যুৱতীসকলৰ অৱনমিত মানসিক স্বাস্থ্য। ১৫-২৪ বছৰ বয়সৰ লোকৰ মাজত ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ আসক্তিৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বেছি আৰু একাধিক ভাৰতীয় আৰু বিশ্বব্যাপী অধ্যয়নে ইয়াক নিশ্চিত কৰিছে। ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ আসক্তিৰ সৈতে উদ্বেগ, হতাশা, কম আত্মসন্মান, আৰু চাইবাৰ বুলিং মানসিক চাপৰ প্ৰবল সম্পৰ্ক আছে। ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলক জুৰুলা কৰা আন বিষয়সমূহৰ ভিতৰত আছে নিৰন্তৰ স্ক্ৰলিং, সামাজিক তুলনা আৰু গেমিং বিকাৰ। এইবোৰৰ ফলত টোপনিৰ বিঘিনি, আক্ৰমণাত্মকতা, সামাজিকভাৱে আঁতৰি যোৱা, আৰু হতাশাৰ সৃষ্টি হয়, কিশোৰ-কিশোৰী জনসংখ্যা বিশেষভাৱে এইক্ষেত্ৰত প্ৰভাৱিত।

সেয়েহে, জৰীপটোৱে লক্ষ্য কৰিছে, চৰকাৰে এই সমস্যাটোৰ সমাধানৰ দিশত কেনেকৈ একাধিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০২২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত MoHFW-এ আৰম্ভ কৰা টেলি-মানস (ৰাজ্যসমূহৰ মাজত টেলি মানসিক স্বাস্থ্য সহায় আৰু নেটৱৰ্কিং)-এ সকলো ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলতে ২৪/৭ টোল-ফ্ৰী মানসিক স্বাস্থ্য হেল্পলাইন (১৪৪১৬) প্ৰদান কৰে, যিয়ে ফোন কৰাসকলক প্ৰশিক্ষিত পেছাদাৰীসকলৰ সৈতে বিনামূলীয়াকৈ সংযোগ কৰে। ২০২৪ চনত মুকলি কৰা টেলি-মেনাছ এপে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ আৰু অধিক সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। এই সেৱা আৰম্ভ হোৱাৰ পিছৰে পৰা ৩২ লাখৰো অধিক ফোন আহিছে, যিয়ে ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা আৰু প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত কৰিছে। বেংগালুৰুৰ নিমহান্সত থকা এছএইচইউটি (প্ৰযুক্তিৰ স্বাস্থ্যসন্মত ব্যৱহাৰৰ বাবে সেৱা) ক্লিনিকে কিশোৰ-কিশোৰী আৰু যুৱ প্ৰাপ্তবয়স্কসকলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি অত্যধিক আৰু বাধ্যতামূলক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰৰ বাবে বিশেষ যত্ন প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰিও ই অভিভাৱকসকলৰ বাবে বিনামূলীয়া অনলাইন অধিবেশন অনুষ্ঠিত কৰে যাতে সুস্থ পৰ্দা-সময়ৰ পদ্ধতিসমূহ সমৰ্থন কৰিব পাৰে। অনলাইন গেমিং (নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ২০২৫, যুৱক-যুৱতীসকলৰ মাজত ডিজিটেল নিচা আৰু আৰ্থিক ক্ষতিৰ সমাধানৰ বাবে এক ডাঙৰ পদক্ষেপক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

তথ্যৰ গুৰুত্বক স্বীকাৰ কৰি নিমহান্সৰ নেতৃত্বত আৰু এমএইচএফডব্লিউৰ নিৰ্দেশত আগন্তুক দ্বিতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য জৰীপ (এনএমএইচএছ)য়ে ভাৰতীয় প্ৰেক্ষাপটত মানসিক স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ বিষয়ে অভিজ্ঞতাভিত্তিক আৰু কাৰ্য্যকৰী অন্তৰ্দৃষ্টিৰ সৃষ্টি কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।

অৰ্থনৈতিক জৰীপে ডিজিটেল স্থানৰ বিকল্প প্ৰদান কৰিবলৈ বিশেষকৈ চহৰীয়া বস্তি আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলত অফলাইন যুৱ কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ডিজিটেল প্ৰৱেশ সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰিব নোৱাৰি বুলি স্বীকাৰ কৰি বিদ্যালয় বা অনুৰূপ প্ৰতিষ্ঠানে আয়োজন কৰা মডাৰেটেড অনলাইন নিৰাপদ স্থানৰ পৰামৰ্শও দিয়া হৈছে। ডিজিটেল অভ্যাস গঢ় দিয়াত বিদ্যালয়সমূহে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে আৰু সেয়েহে, তেওঁলোকে পৰ্দাৰ সময়ৰ সাক্ষৰতা, চাইবাৰ সুৰক্ষা, আৰু মানসিক স্বাস্থ্য সজাগতা সামৰি লোৱা ডিজিটেল সুস্থতা পাঠ্যক্ৰম প্ৰৱৰ্তন কৰিব লাগে।

এআইৰ ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰযুক্তি-চালিত জৰীপ: সমীক্ষাটোৱে ইউডিআইএছই+, এআইএছইএই, এবিডিএমৰ দৰে প্লেটফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰযুক্তি-চালিত জৰীপৰ ভূমিকাক আলোকপাত কৰে আৰু নগৰীয়া বস্তিত মেদবহুলতাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বা পেৰি-আৰ্বান বিদ্যালয়ত বৃদ্ধি পোৱা ডিজিটেল নিচা আদি ‘স্বাস্থ্য হটস্পট’ চিনাক্তকৰণত এআই সঁজুলিৰ সংহতিৰ ভূমিকাক আলোকপাত কৰে। ডায়েবেটিছৰ দৰে দীৰ্ঘদিনীয়া অৱস্থাসমূহ ফলপ্ৰসূভাৱে পৰিচালনা কৰিবলৈ, ক’ভিড-১৯কে ধৰি সংক্ৰামক ৰোগসমূহ নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ, আৰু মাতৃ আৰু শিশুৰ স্বাস্থ্যৰ ফলাফল বৃদ্ধি কৰিবলৈ মোবাইল এপ, এআই চেটবট (আশাবট), আৰু ডিজিটেল ডেচব’ৰ্ড (যেনে আশা কিৰানাৰ এম-কেট আৰু আশা ডিজিটেল হেল্থ)ৰ দৰে প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বই ভাৰতত ফ্ৰণ্টলাইন কৰ্মী নেতৃত্বাধীন পদক্ষেপ বিকশিত কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।

বিশেষকৈ চিডি আৰু এনচিডিৰ দুগুণ বোজা, ডিজিটেল নিচা বৃদ্ধি, মানসিক স্বাস্থ্যজনিত সমস্যা, দুৰ্বল পুষ্টি, আৰু মেদবহুলতা বৃদ্ধি আদি আন্তঃসংলগ্ন নতুন উদীয়মান বিষয়সমূহৰ সমাধানৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ স্বাস্থ্য খণ্ডত অটল মনোযোগৰ প্ৰয়োজন। উন্নত ভৱিষ্যত নিশ্চিত কৰিবলৈ শাৰীৰিক আৰু মানসিক স্বাস্থ্যকে ধৰি এক সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগীৰ অতি প্ৰয়োজনীয়।

*****

SR/BJK/AA