માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી અને યુરોપિયન કમિશનના પ્રમુખ શ્રીમતી ઉર્સુલા વૉન ડેર લેયને આજે યુરોપિયન નેતાઓની ભારત મુલાકાત દરમિયાન યોજાયેલી 16મી India-EU સમિટમાં ભારત-EU મુક્ત વેપાર કરાર (India-EU FTA) પૂર્ણ થવાની સંયુક્ત જાહેરાત કરી. આ જાહેરાત ભારત-EU આર્થિક સંબંધો અને મુખ્ય વૈશ્વિક ભાગીદારો સાથે વેપાર જોડાણમાં એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ છે.

આ FTA પૂર્ણ થવાથી ભારત અને EU ખુલ્લા બજારો, પૂર્વાનુમાન અને સમાવેશી વિકાસ માટે પ્રતિબદ્ધ વિશ્વસનીય ભાગીદારો તરીકે સ્થાપિત થાય છે.

આ FTA 2022માં વાટાઘાટો ફરી શરૂ થયા પછી સઘન વાટાઘાટોને અનુસરે છે. આજે FTA જાહેરાત ભારત અને EU વચ્ચે વર્ષોથી ચાલી રહેલા સતત સંવાદ અને સહયોગનું પરિણામ છે, જે સંતુલિત, આધુનિક અને નિયમો-આધારિત આર્થિક અને વેપાર ભાગીદારી પ્રદાન કરવા માટે રાજકીય ઇચ્છાશક્તિ અને સહિયારા દ્રષ્ટિકોણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

યુરોપિયન યુનિયન ભારતના સૌથી મોટા વેપારી ભાગીદારોમાંનું એક છે, જેમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં માલ અને સેવાઓમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર સતત વધી રહ્યો છે. 2024-25માં ભારતનો EU સાથે માલસામાનનો દ્વિપક્ષીય વેપાર ₹11.5 લાખ કરોડ (US $136.54 બિલિયન) સુધી પહોંચવાનો અંદાજ હતો, જેમાં નિકાસ ₹6.4 લાખ કરોડ (USD 75.85 બિલિયન) અને આયાત ₹5.1 લાખ કરોડ (USD 60.68 બિલિયન) થવાની ધારણા છે. 2024માં ભારત-EU સેવાઓ વેપાર ₹7.2 લાખ કરોડ (US$83.10 બિલિયન) સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે.

ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન ચોથા અને બીજા ક્રમના સૌથી મોટા અર્થતંત્રો છે, જે વૈશ્વિક GDPના 25% અને વૈશ્વિક વેપારના ત્રીજા ભાગનો હિસ્સો ધરાવે છે. આ બે મોટા, વૈવિધ્યસભર અને પૂરક અર્થતંત્રોના એકીકરણથી અભૂતપૂર્વ વેપાર અને રોકાણની તકો ઊભી થશે.

કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણ અને મજબૂત નેતૃત્વની પ્રશંસા કરી. તેમણે કહ્યું:

"ભારત-યુરોપિયન યુનિયન મુક્ત વેપાર કરાર પૂર્ણ થવો એ ભારતના આર્થિક જોડાણ અને વૈશ્વિક દૃષ્ટિકોણમાં એક મુખ્ય સીમાચિહ્નરૂપ છે. તે વિશ્વસનીય, પરસ્પર લાભદાયી અને સંતુલિત ભાગીદારી પ્રાપ્ત કરવાના ભારતના વિઝનને સમર્થન આપે છે.

આ ફક્ત એક સરળ વેપાર કરાર કરતાં વધુ છે; તે વ્યૂહાત્મક પરિમાણો અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ FTAsમાંની એક વ્યાપક ભાગીદારી છે. ભારતે EU ને 99%થી વધુ ભારતીય નિકાસ માટે વેપાર મૂલ્ય દ્વારા અભૂતપૂર્વ બજાર ઍક્સેસ પ્રાપ્ત કરી છે, જે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલને પણ મજબૂત બનાવે છે. માલ ઉપરાંત, તે સેવાઓમાં ઉચ્ચ-મૂલ્યની પ્રતિબદ્ધતાઓને અનલૉક કરે છે, જે એક વ્યાપક ગતિશીલતા માળખા દ્વારા પૂરક છે જે કુશળ ભારતીય વ્યાવસાયિકોની સરળ હિલચાલને સક્ષમ બનાવે છે.

ભારત, તેના યુવાન અને ગતિશીલ કાર્યબળ અને સૌથી ઝડપથી વિકસતા મુખ્ય અર્થતંત્રોમાંના એક સાથે,નોકરીઓનું સર્જન કરવા, નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા, તમામ ક્ષેત્રોમાં તકો ખોલવા અને વૈશ્વિક મંચ પર તેની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે આ FTAનો ઉપયોગ કરવા માટે તૈયાર છે."યુવા અને ગતિશીલ કાર્યબળ અને સૌથી ઝડપથી વિકસતા મુખ્ય અર્થતંત્રોમાંના એક, ભારત, આ FTAનો ઉપયોગ રોજગારીનું સર્જન કરવા, નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા, વિવિધ ક્ષેત્રોમાં તકો ખોલવા અને વૈશ્વિક સ્તરે તેની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે કરવા માટે તૈયાર છે.

ભારત-EU વેપાર કરાર પરંપરાગત ક્ષેત્રો જેમ કે માલ, સેવાઓ, વેપાર ઉપાયો, મૂળના નિયમો, રિવાજો અને વેપાર સુવિધા, તેમજ SMEs અને ડિજિટલ વેપાર જેવા ઉભરતા ક્ષેત્રોને આવરી લે છે.

ભારત-EU FTA તેના શ્રમ-સઘન ક્ષેત્રો જેમ કે કાપડ, વસ્ત્રો, ચામડું, ફૂટવેર, દરિયાઈ ઉત્પાદનો, રત્નો અને ઝવેરાત, હસ્તકલા, એન્જિનિયરિંગ માલ અને ઓટોમોબાઈલને નિર્ણાયક પ્રોત્સાહન આપે છે, જે કરારના અમલમાં પ્રવેશ સાથે લગભગ 33 અબજ ડોલરની નિકાસ પર 10% સુધીનો ટેરિફ ઘટાડીને શૂન્ય કરે છે. સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા ઉપરાંત તે કામદારો, કારીગરો, મહિલાઓ, યુવાનો અને MSMEને સશક્ત બનાવે છે, જ્યારે ભારતીય વ્યવસાયોને વૈશ્વિક મૂલ્ય શૃંખલાઓમાં વધુ ઊંડાણપૂર્વક એકીકૃત કરે છે અને વૈશ્વિક વેપારમાં મુખ્ય ખેલાડી અને સપ્લાયર તરીકે ભારતની ભૂમિકાને મજબૂત બનાવે છે.

ઓટોમોબાઇલ્સ પર, કેલિબ્રેટેડ અને કાળજીપૂર્વક તૈયાર કરાયેલ ક્વોટા આધારિત ઓટો ઉદારીકરણ પેકેજ ફક્ત EU ઓટો ઉત્પાદકોને ઊંચા ભાવ બેન્ડમાં ભારતમાં તેમના મોડેલો રજૂ કરવાની મંજૂરી આપશે નહીં, પરંતુ ભવિષ્યમાં મેક ઇન ઇન્ડિયા અને ભારતમાંથી નિકાસ માટેની શક્યતાઓ પણ ખોલશે. ભારતીય ગ્રાહકોને ઉચ્ચ તકનીકી ઉત્પાદનો અને વધુ સ્પર્ધાનો લાભ મળશે. EU બજારમાં પારસ્પરિક બજાર ઍક્સેસ ભારતમાં બનેલા ઓટોમોબાઇલ્સ માટે EU બજાર સુધી પહોંચવાની તકો પણ ખોલશે.

ભારત-યુરોપિયન યુનિયન FTA હેઠળ ભારતના કૃષિ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ક્ષેત્રો પરિવર્તનશીલ પ્રોત્સાહન માટે તૈયાર છે, જે ભારતીય ખેડૂતો અને કૃષિ સાહસો માટે સમાન રમતનું ક્ષેત્ર બનાવશે. ચા, કોફી, મસાલા, તાજા ફળો અને શાકભાજી અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ જેવી મુખ્ય ચીજવસ્તુઓ સ્પર્ધાત્મકતામાં વધારો કરશે, ગ્રામીણ આજીવિકાને મજબૂત બનાવશે, સમાવિષ્ટ વિકાસને પ્રોત્સાહન આપશે અને વિશ્વસનીય વૈશ્વિક સપ્લાયર તરીકે ભારતની સ્થિતિને મજબૂત બનાવશે. ભારતે ડેરી, અનાજ, મરઘાં, સોયાખોળ, ફળો અને શાકભાજી સહિતના સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોનું સમજદારીપૂર્વક રક્ષણ કર્યું છે, નિકાસ વૃદ્ધિને સ્થાનિક પ્રાથમિકતાઓ સાથે સંતુલિત કરી છે.

ટેરિફ ઉદારીકરણ ઉપરાંત, FTA મજબૂત નિયમનકારી સહયોગ, વધુ પારદર્શિતા અને સુવ્યવસ્થિત કસ્ટમ્સ, સેનિટરી અને ફાયટોસેનિટરી (SPS) પ્રક્રિયાઓ અને વેપાર શાખાઓમાં ટેકનિકલ અવરોધો દ્વારા બિન-ટેરિફ અવરોધોનો સામનો કરવા માટે પગલાં પૂરા પાડે છે.

CBAM જોગવાઈઓ દ્વારા પ્રતિબદ્ધતાઓ સુરક્ષિત કરવામાં આવી છે જેમાં નિયમન હેઠળ ત્રીજા દેશોને આપવામાં આવેલી સુગમતા, કાર્બન કિંમતોની માન્યતા પર ટેકનિકલ સહયોગમાં વધારો, ચકાસણીકર્તાઓની માન્યતા તેમજ ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન ઘટાડવા અને ઉભરતી કાર્બન આવશ્યકતાઓનું પાલન કરવા માટે નાણાકીય સહાય અને લક્ષિત સમર્થનનો સમાવેશ થાય છે.

બંને અર્થતંત્રોનો મુખ્ય અને ઝડપથી વિકસતો ભાગ હોવાથી, સેવાઓ ભવિષ્યમાં વધુ વેપાર કરશે. બજાર ઍક્સેસની ખાતરી, ભેદભાવ વિનાની સારવાર, ડિજિટલી વિતરિત સેવાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું, ગતિશીલતાની સરળતા ભારતની સેવાઓ નિકાસને વેગ આપશે.

FTA ભારતીય શક્તિના મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં EU તરફથી વિસ્તૃત અને વ્યાપારી રીતે મહત્વપૂર્ણ પ્રતિબદ્ધતાઓ સુરક્ષિત કરે છે, જેમાં IT અને IT-સક્ષમ સેવાઓ, વ્યાવસાયિક સેવાઓ, શિક્ષણ, નાણાકીય સેવાઓ, પ્રવાસન, બાંધકામ અને અન્ય વ્યવસાયિક ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે.

EUના 144 પેટા ક્ષેત્રો (જેમાં IT/ ITeS , વ્યાવસાયિક સેવાઓ, અન્ય વ્યાપાર સેવાઓ અને શિક્ષણ સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે) સુધી ભારતની અનુમાનિત પહોંચ ભારતીય સેવા પ્રદાતાઓને પ્રોત્સાહન આપશે અને તેમને EUના ગ્રાહકોને સ્પર્ધાત્મક વિશ્વ કક્ષાની ભારતીય સેવાઓ પૂરી પાડવા સક્ષમ બનાવશે જ્યારે ભારત દ્વારા ઓફર કરાયેલા 102 પેટા ક્ષેત્રોમાં EUની પહોંચ EUમાંથી ભારતમાં ઉચ્ચ તકનીકી સેવાઓ અને રોકાણ લાવશે જેના પરિણામે પરસ્પર ફાયદાકારક વ્યવસ્થા થશે.

ગતિશીલતા પર India-EU FTA બંને દિશામાં ટૂંકા ગાળાના, કામચલાઉ અને વ્યવસાયિક મુસાફરીને આવરી લેતા વ્યવસાયિક ગતિશીલતા માટે એક સુવિધાજનક અને અનુમાનિત માળખું પૂરું પાડે છે. આ વ્યાવસાયિકોને વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે બે અર્થતંત્રો વચ્ચે મુસાફરી કરવા સક્ષમ બનાવે છે. EU અને ભારત ઇન્ટ્રા-કોર્પોરેટ ટ્રાન્સફરી (ICT) અને વ્યવસાયિક મુલાકાતીઓ માટે એકબીજાને ગતિશીલતા પ્રતિબદ્ધતાઓ પૂરી પાડી રહ્યા છે, સાથે સાથે ICTના આશ્રિતો અને પરિવારના સભ્યો માટે પ્રવેશ અને કાર્યકારી અધિકારો પણ પૂરા પાડી રહ્યા છે. EU એ કોન્ટ્રાક્ટ્યુઅલ સર્વિસ સપ્લાયર્સ (CSS) માટે 37 ક્ષેત્રો/પેટા-ક્ષેત્રો અને સ્વતંત્ર વ્યાવસાયિકો (IP) માટે 17 ક્ષેત્રો/પેટા-ક્ષેત્રોમાં પ્રતિબદ્ધતાઓ પણ ઓફર કરી છે, જેમાંથી ઘણા ભારતના રસના ક્ષેત્રો છે, જેમાં વ્યાવસાયિક સેવાઓ, કમ્પ્યુટર અને સંબંધિત સેવાઓ, સંશોધન અને વિકાસ સેવાઓ અને શિક્ષણ સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે.

ભારતે પાંચ વર્ષના ક્ષિતિજ માટે સામાજિક સુરક્ષા કરારો પર રચનાત્મક રીતે જોડાવા માટે એક માળખું પણ સુરક્ષિત કર્યું, જેમાં વિદ્યાર્થીઓની ગતિશીલતા અને અભ્યાસ પછીની કાર્ય તકોને ટેકો આપતું માળખું પણ સામેલ હતું.

વધુમાં, ભારતે ભારતીય પરંપરાગત દવાના પ્રેક્ટિશનરોને EU સભ્ય દેશોમાં ઘરના માલિકી હેઠળ કામ કરવાની સુવિધા પણ સુરક્ષિત કરી છે જ્યાં પરંપરાગત તબીબી પદ્ધતિઓનું નિયમન થતું નથી.

નાણાકીય સેવાઓમાં FTA નવીનતાને આગળ વધારવા અને ક્રોસ-બોર્ડર ઇલેક્ટ્રોનિક ચુકવણીઓ સુરક્ષિત કરવા માટે સહયોગને પ્રોત્સાહન આપે છે, જ્યારે ભારતને ઘણા મુખ્ય EU સભ્ય દેશોમાં બજાર ઍક્સેસ પ્રદાન કરે છે. આ જોગવાઈઓ નાણાકીય એકીકરણને વધુ ગાઢ બનાવવાની અને નાણાકીય સેવાઓ વેપારના વિકાસને ટેકો આપવાની અપેક્ષા રાખે છે.

આ પ્રતિબદ્ધતાઓ માત્ર ઉચ્ચ-મૂલ્યની રોજગારીની તકો જ નહીં પરંતુ પ્રતિભા, નવીનતા અને ટકાઉ આર્થિક વિકાસ માટે વૈશ્વિક કેન્દ્ર તરીકે ભારતની સ્થિતિને પણ મજબૂત બનાવે છે.

FTA કોપીરાઇટ, ટ્રેડમાર્ક્સ, ડિઝાઇન, વેપાર રહસ્યો, છોડની જાતો, IPRના અમલીકરણ સંબંધિત TRIPS હેઠળ પૂરા પાડવામાં આવેલ બૌદ્ધિક સંપદા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવે છે, દોહા ઘોષણાને સમર્થન આપે છે અને ડિજિટલ લાઇબ્રેરી ખાસ કરીને ભારત દ્વારા શરૂ કરાયેલ ટ્રેડિશનલ નોલેજ ડિજિટલ લાઇબ્રેરી (TKDL) પ્રોજેક્ટના મહત્વને ઓળખે છે,

FTAથી આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ક્લીન ટેક્નોલોજી અને સેમિકન્ડક્ટર જેવા મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં સહયોગની સુવિધા મળશે તેવી અપેક્ષા છે, જે ભારતની ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિને ટેકો આપશે.

FTAથી વેપારમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે, નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા વધશે અને ભારતીય વ્યવસાયોને યુરોપિયન અને વૈશ્વિક મૂલ્ય શૃંખલાઓમાં વધુ ઊંડાણપૂર્વક એકીકૃત કરવામાં આવશે તેવી અપેક્ષા છે.

ભારત-EU FTA ભારત અને 27-સભ્ય EU બ્લોક વચ્ચે દ્વિપક્ષીય આર્થિક જોડાણ, વેપારને મજબૂત બનાવવા અને વ્યૂહાત્મક સહયોગમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ કરે છે. વેપાર પર મૂકવામાં આવેલા બહુવિધ ઉદ્દેશ્યો, વેપારની ગતિશીલ પ્રકૃતિ, ઝડપથી વિકસતી તકનીકો અને વધતી જતી નિયમનકારી જટિલતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, આ કરાર ભવિષ્યમાં ઉદ્ભવતા નવા, અચાનક પડકારોનો સામનો કરવા માટે બહુવિધ સમીક્ષા, પરામર્શ અને પ્રતિભાવ પદ્ધતિઓનો સમાવેશ કરે છે. આ કરાર બંને પક્ષો માટે લાભ પહોંચાડવા માટે મજબૂત સંચાલન અને વિશ્વાસ પર આધાર રાખે છે.

EU ભારતનો 22મો FTA ભાગીદાર બન્યો. સરકારે 2014થી મોરેશિયસ, UAE, UK, EFTA, ઓમાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે વેપાર કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે અને ન્યુઝીલેન્ડ સાથે વેપાર કરારની જાહેરાત કરી છે. 2025માં ભારતે ઓમાન અને યુકે સાથે વેપાર કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા અને ન્યુઝીલેન્ડ સાથે વેપાર કરાર પૂર્ણ કરવાની જાહેરાત કરી.

ભારત-EU વેપાર કરાર, યુકે સાથે ભારતના FTA અને EFTA સાથે, ભારતીય વ્યવસાયો, નિકાસકારો અને ઉદ્યોગસાહસિકો માટે સમગ્ર યુરોપિયન બજારને અસરકારક રીતે ખોલે છે.

વાણિજ્યને પ્રોત્સાહન આપવા ઉપરાંત, તે સહિયારા મૂલ્યોને મજબૂત બનાવે છે, નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપે છે અને MSME, મહિલાઓ અને કુશળ વ્યાવસાયિકોથી લઈને ખેડૂતો અને નિકાસકારો સુધીના ક્ષેત્રો અને હિસ્સેદારોમાં તકોનું સર્જન કરે છે. " વિકસિત ભારત 2047" ના ભારતના વિઝન સાથે સંકલિત, FTA ભારતને વૈશ્વિક મંચ પર ગતિશીલ, વિશ્વસનીય અને ભવિષ્યલક્ષી ભાગીદાર તરીકે સ્થાન આપે છે, જે બંને પ્રદેશો માટે સમાવિષ્ટ, સ્થિતિસ્થાપક અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર વિકાસનો પાયો નાખે છે.

SM/BS/GP/JD