ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಇಂದು ನವದೆಹಲಿಯ ರಾಯ್ ಪಿತೋರಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ಪಿಪ್ರಹ್ವಾ ಅವಶೇಷಗಳ "ದಿ ಲೈಟ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲೋಟಸ್: ರೆಲಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅವೇಕನ್ಡ್ ಒನ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬೃಹತ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಭೆಯನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು, "ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಯುವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿ ಇಂದು ಮರಳಿ ಬಂದಿದೆ," ಎಂದು ಹರ್ಷ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಇಂದಿನಿಂದ ಭಾರತದ ಜನತೆ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಈ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಈ ಮಂಗಳಕರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಶ್ರೀ ಮೋದಿ ಅವರು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಕೋರಿದರು. ಬೌದ್ಧ ಪರಂಪರೆಯ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾಚಾರ್ಯರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ ಅವರು, ಅವರ ಸಮ್ಮುಖವು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. 2026ರ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಮಂಗಳಕರ ಆಚರಣೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಆಶೀರ್ವಾದದೊಂದಿಗೆ, 2026ನೇ ವರ್ಷವು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಶಾಂತಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯದ ಹೊಸ ಯುಗವನ್ನು ತರಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಹಾರೈಸಿದರು.

ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿರುವ ಸ್ಥಳವು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಕಿಲಾ ರಾಯ್ ಪಿತೋರಾ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತದ ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸದ ಭೂಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಬಲಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ನಗರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಿದರು. ಇಂದು ಅದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನ ತಾವು ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇರುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಧನ್ಯರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಅವುಗಳ ಭಾರತದಿಂದ ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಮರಳುವಿಕೆ ಎರಡೂ ಸಹ ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಮಹತ್ವದ ಪಾಠಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು. ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೂ ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು, ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಅದೇ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಅವುಗಳನ್ನು ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದವು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಿದರು. ಯಾರು ಇವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರೋ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರಿಗೆ ಈ ಅವಶೇಷಗಳು ಕೇವಲ ಜೀವವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವರು ಬೆಟ್ಟು ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹರಾಜು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಈ ಅವಶೇಷಗಳು ನಮ್ಮ ಪೂಜ್ಯ ದೈವದ ಭಾಗ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಅವುಗಳ ಬಹಿರಂಗ ಹರಾಜಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾರತ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಗೋದ್ರೇಜ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು, ಅವರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳು ಅವರ ಕರ್ಮಭೂಮಿ, ಅವರ ಚಿಂತನಾ ಭೂಮಿ, ಅವರ ಮಹಾಬೋಧಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಹಾಪರಿನಿರ್ವಾಣ ಭೂಮಿಗೆ ಮರಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.

"ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅವರು ತೋರಿದ ಹಾದಿಯು ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು," ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ತಿಳಿಸಿದರು, ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವನೆಯು ಪದೇ ಪದೇ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದವೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಅಲೆಗಳು ಎದ್ದವು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದಾಗ, ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು ತಿಳಿಸಿದರು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಭಾವನೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1.75 ಕೋಟಿ ಜನರು ಅವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಗಂದನ್ ಮಠದ ಹೊರಗೆ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಕಾದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅನೇಕರು ಭಾರತದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಅವರು ಬುದ್ಧನ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ರಷ್ಯಾದ ಕಲ್ಮಿಕಿಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ 1.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರೇ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರೇ ಆಗಲಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನ ಗೌರವದಿಂದ ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು, ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸೇರಿದವನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವವನು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ತಾವು ಬಹಳ ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು, ತಮ್ಮ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ವಡನಗರವು ಬೌದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ನೀಡಿದ ಸಾರನಾಥವು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಿದರು. ತಾವು ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದಾಗಲೂ ಬೌದ್ಧ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಯಾತ್ರಿಕರಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಭಾಗ್ಯ ತಮಗೆ ದೊರೆತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ನೇಪಾಳದ ಲುಂಬಿನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಮಾಯಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, ಅದನ್ನು ಅಸಾಧಾರಣ ಅನುಭವ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು. ಜಪಾನ್‌ ನ ಟೋ-ಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕಿಂಕಾಕು-ಜಿಯಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧನ ಸಂದೇಶವು ಕಾಲದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಮಗೆ ಅನಿಸಿತು ಎಂದು ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದರು. ಚೀನಾದ ಕ್ಸಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೈತ್ಯ ವೈಲ್ಡ್ ಗೂಸ್ ಪಗೋಡಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಗಂದನ್ ಮಠಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಜನರ ಆಳವಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅನುರಾಧಾಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಜಯ ಶ್ರೀ ಮಹಾಬೋಧಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಭಿಕ್ಷು ಮಹಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಘಮಿತ್ರ ಅವರು ಬಿತ್ತಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ ಅನುಭವವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವಾಟ್ ಫೋ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರದ ಬುದ್ಧ ಟೂತ್ ರೆಲಿಕ್ ಟೆಂಪಲ್‌ ಗೆ ತಮ್ಮ ಭೇಟಿಗಳು ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಬೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿಸಿತು ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಹೇಳಿದರು.

ತಾವು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರೂ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಾವು ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷದ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದಿರುವುದಾಗಿ ಅವರು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಿದರು. ಅಣುಬಾಂಬ್‌ ನಿಂದ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡ ಹಿರೋಷಿಮಾ ನಗರದ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷವು ನಿಂತಾಗ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಆಳವಾದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಊಹಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು.

ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಈ ಹಂಚಿಕೆಯ ಪರಂಪರೆಯು ಭಾರತವು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಆಳವಾದ ಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು, ಭಾರತವು ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ಮೂಲಕ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. "ಭಾರತವು ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳ ಸಂರಕ್ಷಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅವರ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಜೀವಂತ ವಾಹಕವೂ ಆಗಿದೆ" ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಉದ್ಘರಿಸಿದರು. ಪಿಪ್ರಹ್ವಾ, ವೈಶಾಲಿ, ದೇವನಿ ಮೋರಿ ಮತ್ತು ನಾಗಾರ್ಜುನಕೊಂಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಅವಶೇಷಗಳು ಬುದ್ಧನ ಸಂದೇಶದ ಜೀವಂತ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು. ಭಾರತವು ಈ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಎರಡರ ಮೂಲಕವೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾಪಾಡಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.

ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬೌದ್ಧ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಭಾರತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಭೂಕಂಪವು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ತೂಪವೊಂದನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು ಎಂದು ಅವರು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಿದರು. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಬಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪದ ನಂತರ, ಹನ್ನೊಂದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಗೋಡಾಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಭಾರತ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಭಾರತದೊಳಗೂ ಸಹ ಬೌದ್ಧ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವಶೇಷಗಳ ಶೋಧ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ವಡನಗರವು ಬೌದ್ಧ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ತಾವು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾವಿರಾರು ಅವಶೇಷಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಸ್ಮರಿಸಿದರು. ಇಂದು ಸರ್ಕಾರವು ಅವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2500 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವ ಭವ್ಯವಾದ ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಬಾರಾಮುಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧ ತಾಣವೊಂದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಈಗ ವೇಗಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಹೇಳಿದರು.

ಕಳೆದ ಹತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಬೌದ್ಧ ತಾಣಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು, ಬೋಧಗಯಾದಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬೆಟ್ಟು ಮಾಡಿದರು. ಸಾರನಾಥದ ಧಮೇಕ್ ಸ್ತೂಪದಲ್ಲಿ 'ಲೈಟ್ ಅಂಡ್ ಸೌಂಡ್ ಶೋ' ಮತ್ತು ಬುದ್ಧ ಥೀಮ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರಾವಸ್ತಿ, ಕಪಿಲವಸ್ತು ಮತ್ತು ಕುಶಿನಗರದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ತೆಲಂಗಾಣದ ನಲ್ಗೊಂಡದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅನುಭವ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಸಾಂಚಿ, ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಿದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಬೌದ್ಧ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್' ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಆಳವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ತಿಳಿಸಿದರು.

"ಭಾರತದ ಪ್ರಯತ್ನವು ಬೌದ್ಧ ಪರಂಪರೆಯು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಲುಪುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ," ಎಂದು ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಜಾಗತಿಕ ಬೌದ್ಧ ಶೃಂಗಸಭೆ ಮತ್ತು ವೈಶಾಖ ಹಾಗೂ ಆಷಾಢ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂತಹ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇದೇ ಆಲೋಚನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಿದರು. ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಅಭಿಧಮ್ಮ, ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಬೋಧನೆಗಳು ಮೂಲತಃ ಪಾಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಾಲಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಭಾರತವು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲಿ ಭಾಷೆಗೆ 'ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ'ಯ (Classical Language) ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಧಮ್ಮವನ್ನು ಅದರ ಮೂಲ ಸತ್ವದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಲು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಬೌದ್ಧ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು.

ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಈ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳು ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಯುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಅವು ದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿವೆ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಈ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು, ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಆಲೋಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅವರು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಜನರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಯುವ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುತ್ರ-ಪುತ್ರಿಯರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ನಮ್ಮ ಗತಕಾಲದ ವೈಭವವನ್ನು ನಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಕನಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಉತ್ತಮ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಜನರು ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೋರುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶುಭ ಹಾರೈಸಿದರು.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಗಜೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಶೇಖಾವತ್, ಶ್ರೀ ಕಿರಣ್ ರಿಜಿಜು, ಶ್ರೀ ರಾಮದಾಸ್ ಅಠಾವಳೆ, ಶ್ರೀ ರಾವ್ ಇಂದರ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್, ದೆಹಲಿಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಶ್ರೀ ವಿನಯ್ ಸಕ್ಸೇನಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಗಣ್ಯರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು.

ಹಿನ್ನೆಲೆ

ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಪಿಪ್ರಹ್ವಾ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು, ನವದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಇಂಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿರುವ ಪಿಪ್ರಹ್ವಾದ ಅಧಿಕೃತ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಂದೇ ಕಡೆ ತರುತ್ತದೆ.

1898ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಪಿಪ್ರಹ್ವಾ ಅವಶೇಷಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪುರಾತತ್ವ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವು ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಅವಶೇಷಗಳ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುರಾವೆಗಳು ಪಿಪ್ರಹ್ವಾ ತಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಪಿಲವಸ್ತುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನು ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಕಳೆದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಬೋಧನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ನವೀನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ಈ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮರಳಿ ತರಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವಿಷಯಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತ ಮಾದರಿಯಿದ್ದು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಮರಳಿ ತಂದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಪ್ರಹ್ವಾ ಮರುಭೇಟಿ, ಬುದ್ಧನ ಜೀವನದ ಚಿತ್ರಣಗಳು (Vignettes of the Life of Buddha), ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಸಿಗದ ಅದೃಶ್ಯ ಸತ್ವ: ಬೌದ್ಧ ಬೋಧನೆಗಳ ಸೌಂದರ್ಯದ ಭಾಷೆ, ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Expansion of Buddhist Art and Ideals Beyond Borders), ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಮರಳುವಿಕೆ: ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನ ಸೇರಿವೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಪ್ರದರ್ಶನವು ತಲ್ಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗಳು, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳು (interpretive projections) ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಮಗ್ರ ಆಡಿಯೋ-ದೃಶ್ಯ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂಶಗಳು ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನ, ಪಿಪ್ರಹ್ವಾ ಅವಶೇಷಗಳ ಶೋಧನೆ, ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಅವುಗಳ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

*****