પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે નવી દિલ્હીના રાય પિથોરા કલ્ચરલ કોમ્પ્લેક્સ ખાતે ભગવાન બુદ્ધ સાથે સંબંધિત પવિત્ર પિપ્રહવા અવશેષોના ભવ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રદર્શન, જેનું શીર્ષક “ધ લાઈટ એન્ડ ધ લોટસ: રેલિક્સ ઓફ ધ અવેકન્ડ વન” છે, તેનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ પ્રસંગે ઉપસ્થિત જનમેદનીને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે એકસો પચ્ચીસ વર્ષની રાહ જોયા બાદ ભારતનો વારસો પરત આવ્યો છે, ભારતની વિરાસત પાછી આવી છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે આજથી ભારતના લોકો ભગવાન બુદ્ધના આ પવિત્ર અવશેષોના દર્શન કરી શકશે અને તેમના આશીર્વાદ મેળવી શકશે. શ્રી મોદીએ આ પવિત્ર અવશેષોના આગમન પ્રસંગે ઉપસ્થિત તમામ મહેમાનોનું સ્વાગત અને અભિવાદન કર્યું હતું. તેમણે નોંધ્યું હતું કે બૌદ્ધ પરંપરા સાથે સંકળાયેલા સાધુઓ અને ધર્મ આચાર્યો પણ ઉપસ્થિત છે અને તેમની પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તેમની ઉપસ્થિતિ આ કાર્યક્રમને નવી ઊર્જા આપી રહી છે. પ્રધાનમંત્રીએ રેખાંકિત કર્યું કે 2026 ના પ્રારંભમાં જ આ શુભ ઉજવણી અત્યંત પ્રેરણાદાયી છે. તેમણે ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી કે ભગવાન બુદ્ધના આશીર્વાદથી વર્ષ 2026 વિશ્વ માટે શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને સંવાદિતાના નવા યુગની શરૂઆત કરે.

પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે જ્યાં આ પ્રદર્શન ગોઠવવામાં આવ્યું છે તે સ્થળ પોતે જ ખાસ છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે કિલ્લા રાય પિથોરાનું સ્થળ ભારતના ગૌરવશાળી ઇતિહાસની ભૂમિ છે, જ્યાં લગભગ એક હજાર વર્ષ પહેલાં ભૂતપૂર્વ શાસકોએ મજબૂત અને સુરક્ષિત દિવાલોથી ઘેરાયેલું શહેર સ્થાપ્યું હતું. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે આજે તે જ ઐતિહાસિક શહેર સંકુલમાં ઇતિહાસનું એક આધ્યાત્મિક અને પવિત્ર પ્રકરણ ઉમેરાઈ રહ્યું છે. શ્રી મોદીએ જણાવ્યું કે અહીં આવતા પહેલા તેમણે આ ઐતિહાસિક પ્રદર્શનનું વિગતવાર અવલોકન કર્યું હતું. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આપણી વચ્ચે ભગવાન બુદ્ધના પવિત્ર અવશેષો હોવા એ દરેકને ધન્ય બનાવે છે. તેમણે નોંધ્યું કે ભારતમાંથી તેમનું પ્રસ્થાન અને આખરે તેમનું પરત આવવું એ બંને પોતાની રીતે મહત્વના પાઠ છે. ગુલામી માત્ર રાજકીય અને આર્થિક જ નથી હોતી, પરંતુ તે આપણા વારસાને પણ નષ્ટ કરે છે તે પાઠ પર ભાર મૂકતા શ્રી મોદીએ નોંધ્યું કે ભગવાન બુદ્ધના પવિત્ર અવશેષો સાથે પણ એવું જ થયું હતું, જેમને ગુલામીના સમયગાળા દરમિયાન લઈ જવામાં આવ્યા હતા અને લગભગ એકસો પચ્ચીસ વર્ષ સુધી દેશની બહાર રહ્યા હતા. તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે જેઓ તેમને લઈ ગયા અને તેમના વંશજો માટે આ અવશેષો માત્ર નિર્જીવ પ્રાચીન વસ્તુઓ હતા. તેમણે ઉમેર્યું કે આથી જ તેમણે આ પવિત્ર અવશેષોને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં હરાજી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. જોકે, પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત માટે આ અવશેષો આપણા પૂજનીય દેવતાનો એક ભાગ છે, આપણી સભ્યતાનો અવિભાજ્ય હિસ્સો છે. તેમણે જાહેર કર્યું કે ભારતે નક્કી કર્યું છે કે તેમની જાહેર હરાજી થવા દેવામાં આવશે નહીં. શ્રી મોદીએ ગોદરેજ ગ્રુપનો આભાર વ્યક્ત કરતા નોંધ્યું હતું કે તેમના સહયોગથી ભગવાન બુદ્ધ સાથે જોડાયેલા આ પવિત્ર અવશેષો તેમની કર્મભૂમિ, તેમની ચિંતન ભૂમિ, તેમની મહાબોધિ ભૂમિ અને તેમની મહાપરિનિર્વાણ ભૂમિ પર પાછા ફર્યા છે.

"ભગવાન બુદ્ધનું જ્ઞાન અને તેમણે બતાવેલો માર્ગ સમગ્ર માનવતાનો છે", તેમ પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું અને હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં આ લાગણીનો વારંવાર અનુભવ થયો છે. તેમણે નોંધ્યું કે તાજેતરના મહિનાઓમાં ભગવાન બુદ્ધના પવિત્ર અવશેષોએ જ્યાં પણ પ્રવાસ કર્યો ત્યાં શ્રદ્ધા અને ભક્તિના મોજા ઉછળ્યા હતા. શ્રી મોદીએ જણાવ્યું કે થાઈલેન્ડમાં, જ્યાં આવા પવિત્ર અવશેષો અલગ-અલગ સ્થળોએ રાખવામાં આવ્યા હતા, ત્યાં એક મહિના કરતા પણ ઓછા સમયમાં ચાલીસ લાખથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન માટે આવ્યા હતા. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે વિયેતનામમાં જનતાની લાગણી એટલી પ્રબળ હતી કે પ્રદર્શનનો સમયગાળો લંબાવવો પડ્યો હતો અને નવ શહેરોમાં લગભગ 1.75 કરોડ લોકોએ અવશેષોને અંજલિ આપી હતી. તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે મંગોલિયામાં ગંદન મઠની બહાર હજારો લોકો કલાકો સુધી રાહ જોતા હતા, અને ઘણા લોકો ભારતીય પ્રતિનિધિઓને માત્ર એટલા માટે સ્પર્શ કરવા માંગતા હતા કારણ કે તેઓ બુદ્ધની ભૂમિમાંથી આવ્યા હતા. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે રશિયાના કાલ્મીકિયા પ્રદેશમાં માત્ર એક સપ્તાહમાં 1.5 લાખથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓએ પવિત્ર અવશેષોના દર્શન કર્યા, જે સ્થાનિક વસ્તીના અડધાથી વધુ ભાગ બરાબર છે. વિવિધ દેશોના આ કાર્યક્રમોમાં ભલે સામાન્ય નાગરિકો હોય કે સરકારના વડાઓ, તમામ સમાન આદર સાથે એક થયા હોવાનું જણાવતા શ્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું કે ભગવાન બુદ્ધ દરેકના છે અને સૌને જોડે છે.

પોતાને ખૂબ નસીબદાર ગણાવતા, કારણ કે ભગવાન બુદ્ધે તેમના જીવનમાં ઊંડું સ્થાન મેળવ્યું છે, પ્રધાનમંત્રીએ યાદ કર્યું કે તેમનું જન્મસ્થળ વડનગર બૌદ્ધ શિક્ષણનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતું, અને સારનાથ જ્યાં ભગવાન બુદ્ધે તેમનો પ્રથમ ઉપદેશ આપ્યો હતો તે તેમની કર્મભૂમિ છે. તેમણે શેર કર્યું કે સરકારી જવાબદારીઓથી દૂર હોવા છતાં તેમણે બૌદ્ધ સ્થળોની યાત્રા કરી હતી અને પ્રધાનમંત્રી તરીકે તેમને વિશ્વભરના બૌદ્ધ તીર્થસ્થાનોની મુલાકાત લેવાનો લહાવો મળ્યો છે. તેમણે નેપાળના લુમ્બિનીમાં પવિત્ર માયા દેવી મંદિર ખાતે પ્રણામ કર્યા હોવાનું યાદ કર્યું અને તેને અસાધારણ અનુભવ ગણાવ્યો. શ્રી મોદીએ પ્રતિબિંબિત કર્યું કે જાપાનમાં તો-જી મંદિર અને કિન્કાકુ-જીમાં તેમણે અનુભવ્યું કે બુદ્ધનો સંદેશ સમયની સીમાઓથી પર છે. તેમણે ચીનના શિયાનમાં જાયન્ટ વાઈલ્ડ ગૂઝ પેગોડાની મુલાકાત લેવાનો ઉલ્લેખ કર્યો, જ્યાંથી બૌદ્ધ શાસ્ત્રો સમગ્ર એશિયામાં ફેલાયા હતા અને જ્યાં ભારતની ભૂમિકા આજે પણ યાદ કરવામાં આવે છે. તેમણે મંગોલિયામાં ગંદન મઠની મુલાકાતને યાદ કરી, જ્યાં તેમણે બુદ્ધના વારસા સાથે લોકોનો ઊંડો ભાવનાત્મક જોડાણ જોયું હતું. તેમણે જણાવ્યું કે શ્રીલંકાના અનુરાધાપુરામાં જય શ્રી મહાબોધિ જોવી એ સમ્રાટ અશોક, ભિખ્ખુ મહિન્દ અને સંઘમિત્રા દ્વારા વાવવામાં આવેલી પરંપરા સાથે જોડાવાનો અનુભવ હતો. પ્રધાનમંત્રીએ ઉમેર્યું કે થાઈલેન્ડમાં વોટ ફો અને સિંગાપોરમાં બુદ્ધ ટૂથ રેલિક ટેમ્પલની તેમની મુલાકાતોએ ભગવાન બુદ્ધના ઉપદેશોની અસર વિશેની તેમની સમજને વધુ ઊંડી બનાવી છે.

પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે તેઓ જ્યાં પણ પ્રવાસ કરે છે ત્યાં તેમણે ભગવાન બુદ્ધના વારસાનું પ્રતીક પાછું લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે ચીન, જાપાન, કોરિયા અને મંગોલિયામાં તેઓ બોધિ વૃક્ષના રોપાઓ લઈ ગયા હતા. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે જ્યારે પરમાણુ બોમ્બથી તબાહ થયેલા હિરોશિમા શહેરના બોટનિકલ ગાર્ડનમાં બોધિ વૃક્ષ ઉભું હોય ત્યારે માનવતા માટેના ગહન સંદેશની કલ્પના કરી શકાય છે.

ભગવાન બુદ્ધનો આ સહિયારો વારસો એ પુરાવો છે કે ભારત માત્ર રાજકારણ, મુત્સદ્દીગીરી અને અર્થતંત્ર દ્વારા જ નહીં પરંતુ વધુ ઊંડા બંધનો દ્વારા જોડાયેલું છે તે વાત પર ભાર મૂકતા શ્રી મોદીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત મન અને લાગણીઓ દ્વારા, શ્રદ્ધા અને આધ્યાત્મિકતા દ્વારા જોડાયેલું છે. પ્રધાનમંત્રીએ ઉદગાર વ્યક્ત કર્યો કે, “ભારત માત્ર ભગવાન બુદ્ધના પવિત્ર અવશેષોનું રક્ષક જ નથી પરંતુ તેમની પરંપરાનું જીવંત વાહક પણ છે.” તેમણે નોંધ્યું કે પિપ્રહવા, વૈશાલી, દેવની મોરી અને નાગાર્જુનકોંડામાં મળી આવેલા ભગવાન બુદ્ધના અવશેષો બુદ્ધના સંદેશની જીવંત હાજરી છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતે આ અવશેષોને વિજ્ઞાન અને આધ્યાત્મિકતા એમ બંને રીતે દરેક સ્વરૂપમાં સાચવી રાખ્યા છે.

પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે ભારતે વિશ્વભરમાં બૌદ્ધ હેરિટેજ સાઇટ્સના વિકાસમાં યોગદાન આપવા માટે સતત પ્રયાસો કર્યા છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે જ્યારે નેપાળમાં વિનાશક ભૂકંપે પ્રાચીન સ્તૂપને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું, ત્યારે ભારતે તેના પુનઃનિર્માણ માટે સહયોગ આપ્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું કે મ્યાનમારના બાગાનમાં ભૂકંપ પછી ભારતે અગિયારથી વધુ પેગોડાના સંરક્ષણનું કામ હાથ ધર્યું હતું. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આવા અનેક ઉદાહરણો છે. તેમણે જણાવ્યું કે ભારતની અંદર પણ બૌદ્ધ પરંપરા સાથે જોડાયેલા સ્થળો અને અવશેષોની શોધ અને સંરક્ષણ સતત આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે યાદ કર્યું કે ગુજરાતમાં તેમનું જન્મસ્થળ વડનગર બૌદ્ધ પરંપરાનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતું અને તેમના મુખ્યમંત્રી તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન ત્યાં બૌદ્ધ ધર્મ સાથે જોડાયેલા હજારો અવશેષો મળી આવ્યા હતા. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે આજે સરકાર તેમના સંરક્ષણ અને વર્તમાન પેઢીને તેમની સાથે જોડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો કે ત્યાં એક ભવ્ય એક્સપિરિયન્શિયલ મ્યુઝિયમ બનાવવામાં આવ્યું છે, જે લગભગ 2500 વર્ષના ઇતિહાસનો અનુભવ આપે છે. પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે માત્ર થોડા મહિના પહેલા જ જમ્મુ અને કાશ્મીરના બારામુલ્લામાં બૌદ્ધ યુગનું એક મોટું બૌદ્ધ સ્થળ મળી આવ્યું હતું અને તેના સંરક્ષણ કાર્યને હવે વેગ આપવામાં આવી રહ્યો છે.

છેલ્લા દસથી અગિયાર વર્ષમાં ભારતે બૌદ્ધ સ્થળોને આધુનિકતા સાથે જોડવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો છે તે વાત પર ભાર મૂકતા શ્રી મોદીએ ધ્યાન દોર્યું કે બોધ ગયામાં એક કન્વેન્શન સેન્ટર અને મેડિટેશન અને એક્સપિરિયન્સ સેન્ટરની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. સારનાથમાં ધામેક સ્તૂપ ખાતે લાઇટ એન્ડ સાઉન્ડ શો અને બુદ્ધ થીમ પાર્ક બનાવવામાં આવ્યો છે. તેમણે નોંધ્યું કે શ્રાવસ્તી, કપિલવસ્તુ અને કુશીનગરમાં આધુનિક સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે તેલંગાણાના નલગોંડામાં ડિજિટલ એક્સપિરિયન્સ સેન્ટરની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે સાંચી, નાગાર્જુન સાગર અને અમરાવતીમાં શ્રદ્ધાળુઓ માટે નવી સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવી છે. પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આજે દેશમાં ભારતના તમામ બૌદ્ધ તીર્થસ્થાનો વચ્ચે બહેતર જોડાણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે બૌદ્ધ સર્કિટ બનાવવામાં આવી રહી છે, જેનાથી વિશ્વભરના ભક્તો અને શ્રદ્ધાળુઓને શ્રદ્ધા અને આધ્યાત્મિકતાનો ઊંડો અનુભવ મળશે.

શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “ભારતનો પ્રયાસ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે બૌદ્ધ વારસો કુદરતી રીતે ભાવિ પેઢીઓ સુધી પહોંચે.” તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે ગ્લોબલ બુદ્ધિસ્ટ સમિટ અને વૈશાખ તથા અષાઢ પૂર્ણિમા જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય ઇવેન્ટ્સ આ વિચારથી જ પ્રેરિત છે. તેમણે નોંધ્યું કે ભગવાન બુદ્ધના અભિધમ્મ, તેમના શબ્દો અને તેમના ઉપદેશો મૂળરૂપે પાલી ભાષામાં હતા અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારત પાલીને સામાન્ય લોકો માટે સુલભ બનાવવા માટે પ્રયત્નશીલ છે. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે આ કારણોસર જ પાલીને શાસ્ત્રીય ભાષાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે, જે ધમ્મને તેના મૂળ સારમાં સમજવા અને સમજાવવાનું સરળ બનાવશે અને બૌદ્ધ પરંપરા સાથે જોડાયેલા સંશોધનને પણ મજબૂત બનાવશે.

પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભગવાન બુદ્ધના જીવન દર્શને સીમાઓ અને ભૌગોલિક પ્રદેશોને વટાવીને વિશ્વને એક નવો માર્ગ બતાવ્યો છે. તેમણે ભગવાન બુદ્ધના ઉપદેશોની કેટલીક પંક્તિઓ ટાંકી હતી. ભગવાન બુદ્ધના "અત્ત દીપો ભવ" (પોતાના દીપક પોતે બનો) ના કાલાતીત સંદેશમાં સ્વાભિમાન અને આત્મનિર્ભરતા રહેલી છે તે વાત પર ભાર મૂકતા શ્રી મોદીએ વિચારો અને કરુણા દ્વારા વૈશ્વિક કલ્યાણને અપનાવીને સંઘર્ષ પર એકતાના ભારતના દર્શન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે 21મી સદીમાં ભારત વિવાદો હોય ત્યાં સંવાદ અને શાંતિને પ્રોત્સાહન આપીને યોગદાન આપે છે, જ્યારે માનવતાના દુશ્મનો સામે શક્તિ બતાવે છે. 'સર્વજન હિતાય, સર્વજન સુખાય' માટે પ્રતિબદ્ધ રહીને તેમણે આશા વ્યક્ત કરી કે પ્રદર્શનમાં આવનારા મુલાકાતીઓ આ સ્થાયી પ્રેરણા સાથે જોડાશે.

શ્રી મોદીએ વધુમાં નોંધ્યું કે ભગવાન બુદ્ધના આ પવિત્ર અવશેષો ભારતનો વારસો છે અને એક સદીની રાહ જોયા બાદ તેઓ દેશમાં પાછા ફર્યા છે. તેમણે દેશભરના લોકોને આ પવિત્ર અવશેષોના સાક્ષી બનવા, ભગવાન બુદ્ધના વિચારો સાથે જોડાવા અને ઓછામાં ઓછી એક વાર મુલાકાત લેવા અનુરોધ કર્યો હતો. તેમણે શાળાના વિદ્યાર્થીઓ, કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ, યુવા સાથીઓ અને દીકરા-દીકરીઓને ચોક્કસપણે આ પ્રદર્શન જોવા માટે અપીલ કરી હતી. પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ પ્રદર્શન આપણા ભૂતકાળના ગૌરવને ભવિષ્યના સપનાઓ સાથે જોડવાનું એક ઉત્તમ માધ્યમ છે. તેમણે દેશભરના લોકોને આ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેવા વિનંતી કરીને અને આ અપીલ સાથે કાર્યક્રમની સફળતા માટે સૌને શુભેચ્છાઓ આપી હતી.

આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય મંત્રીઓ શ્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવત, શ્રી કિરેન રિજિજુ, શ્રી રામદાસ આઠવલે, શ્રી રાવ ઈન્દ્રજીત સિંહ, દિલ્હીના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર શ્રી વિનય સક્સેના સહિત અન્ય મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

પૃષ્ઠભૂમિ (Background)

આ પ્રદર્શનમાં પ્રથમ વખત, એક સદી કરતા વધુ સમય પછી પરત લાવવામાં આવેલા પિપ્રહવા અવશેષોને રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય, નવી દિલ્હી અને ભારતીય સંગ્રહાલય, કોલકાતાના સંગ્રહમાં સચવાયેલા પિપ્રહવાના અધિકૃત અવશેષો અને પુરાતત્વીય સામગ્રી સાથે એકસાથે લાવવામાં આવ્યા છે.

1898 માં શોધાયેલા પિપ્રહવા અવશેષો પ્રારંભિક બૌદ્ધ ધર્મના પુરાતત્વીય અભ્યાસમાં કેન્દ્રસ્થાન ધરાવે છે. આ ભગવાન બુદ્ધ સાથે સીધા જોડાયેલા પ્રારંભિક અને સૌથી ઐતિહાસિક રીતે નોંધપાત્ર અવશેષોમાંના છે. પુરાતત્વીય પુરાવા પિપ્રહવા સ્થળને પ્રાચીન કપિલવસ્તુ સાથે જોડે છે, જે ભગવાન બુદ્ધે સંન્યાસ લેતા પહેલા તેમનું પ્રારંભિક જીવન વિતાવ્યું હતું તે સ્થળ તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખાય છે.

આ પ્રદર્શન ભગવાન બુદ્ધના ઉપદેશો સાથે ભારતના ઊંડા અને સતત સભ્યતાના જોડાણને રેખાંકિત કરે છે અને ભારતના સમૃદ્ધ આધ્યાત્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાને જાળવવાની પ્રધાનમંત્રીની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ અવશેષોનું તાજેતરનું પરત આવવું સતત સરકારી પ્રયાસો, સંસ્થાકીય સહકાર અને નવીન જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી દ્વારા હાંસલ કરવામાં આવ્યું છે.

પ્રદર્શન વિષયવાર ગોઠવવામાં આવ્યું છે. તેના કેન્દ્રમાં સાંચી સ્તૂપથી પ્રેરિત પુનઃનિર્મિત અર્થઘટન મોડેલ છે, જે રાષ્ટ્રીય સંગ્રહમાંથી અધિકૃત અવશેષો અને પરત લાવવામાં આવેલા રત્નોને એકસાથે લાવે છે. અન્ય વિભાગોમાં પિપ્રહવા રીવિઝિટેડ, બુદ્ધના જીવનની વિગતો (Vignettes), મૂર્ત સંસ્કારોમાં અમૂર્ત: બૌદ્ધ ઉપદેશોની સૌંદર્યલક્ષી ભાષા, સરહદોની બહાર બૌદ્ધ કલા અને આદર્શોનો વિસ્તાર, અને સાંસ્કૃતિક કલાકૃતિઓનું પરત આવવું: સતત પ્રયાસનો સમાવેશ થાય છે.

જાહેર સમજ વધારવા માટે, પ્રદર્શનને વ્યાપક ઓડિયો-વિઝ્યુઅલ ઘટક દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે, જેમાં ઇમર્સિવ ફિલ્મો, ડિજિટલ પુનઃનિર્માણ, અર્થઘટનાત્મક પ્રોજેક્શન અને મલ્ટીમીડિયા પ્રસ્તુતિઓ સામેલ છે. આ તત્વો ભગવાન બુદ્ધના જીવન, પિપ્રહવા અવશેષોની શોધ, વિવિધ પ્રદેશોમાં તેમની અવરજવર અને તેમની સાથે જોડાયેલી કલાત્મક પરંપરાઓ વિશે સુલભ આંતરદૃષ્ટિ પૂરી પાડે છે.

SM/JY/GP/JD