প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ ‘সহকাৰ ছে সমৃদ্ধি’ৰ দৃষ্টিভংগীৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ আৰু কেন্দ্ৰীয় গৃহ তথা সমবায় মন্ত্ৰী শ্ৰী অমিত শ্বাহৰ নেতৃত্বত সমবায় মন্ত্ৰালয়ে এটা স্বচ্ছ, জবাবদিহিতা সম্পন্ন, বিত্তীয়ভাৱে সবল আৰু পেছাদাৰীভাৱে পৰিচালিত সমবায় খণ্ডক উৎসাহিত কৰি আহিছে। এই দৃষ্টিভংগীক আগুৱাই নিবলৈ সমবায় মন্ত্ৰালয়ে বহু-ৰাজ্যিক সমবায় সমিতিসমূহত (এমএছচিএছ) স্বচ্ছতা, জবাবদিহিতা, বিত্তীয় অনুশাসন আৰু সু-শাসন শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্যৰে ‘বহু-ৰাজ্যিক সমবায় সমিতি (অডিটৰ প্ৰতিবেদন) আদেশ, ২০২৬’ (এমএছচিএআৰডি-২০২৬) জাৰি কৰিছে। এই নিৰ্ধাৰিত কাঠামোগত ব্যৱস্থাই সমবায় সদস্যসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে অধিক স্বচ্ছ, পেছাদাৰীভাৱে পৰিচালিত আৰু জবাবদিহিতা সম্পন্ন সমবায় পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ গঢ়ি তোলাৰ দিশত আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ চিহ্নিত কৰিছে।

বহু-ৰাজ্যিক সমবায় সমিতি (সংশোধনী) আইন, ২০২৩ৰ ৭৩(৬) ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক বহু-ৰাজ্যিক সমবায় সমিতিসমূহৰ বাবে অডিট আৰু একাউণ্টিং মানদণ্ড নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই ব্যৱস্থাৰ অনুসৰণ কৰি সমবায় মন্ত্ৰালয়ে ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক (আৰবিআই), ইনষ্টিটিউট অৱ চাৰ্টাৰ্ড একাউণ্টেণ্টছ অৱ ইণ্ডিয়া (আইচিএআই),ভাৰতৰ গাণনিক আৰু মহালেখা পৰীক্ষক (কেগ)ৰ লগতে বহু-ৰাজ্যিক সমবায় সমিতিসমূহৰ পৰা প্ৰাপ্ত পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত এমএছচিএআৰডি-২০২৬ প্ৰস্তুত কৰিছে।

সমবায় খণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য ‘কোম্পানীজ (অডিটৰ্ছ ৰিপৰ্ট) অৰ্ডাৰ’ (চিএআৰঅ’)ৰ আদৰ্শ অনুসৰি, এমএছচিএআৰঅই বহু-ৰাজ্যিক সমবায় সমিতিসমূহত বিধিগত অডিট প্ৰতিবেদনৰ বাবে এক একেধৰণৰ, শৃংখলাবদ্ধ আৰু ক্ষতিশংকাভিত্তিক কাঠামো প্ৰতিষ্ঠা কৰিব বিচাৰে। নিৰ্ধাৰিত কাঠামোৰ অধীনত অডিটৰসকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ বিত্তীয়, প্ৰশাসনিক, শাসনসংক্ৰান্তীয় আৰু বিধিগত অনুসৰণৰ পেৰামিটাৰসমূহৰ ওপৰত প্ৰাসংগিক মন্তব্যৰ সৈতে স্পষ্ট ‘হয়/নহয়’ উত্তৰ প্ৰদান কৰা এক মানসম্পন্ন ফৰ্মেটৰ জৰিয়তে প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিব লাগিব। ইয়াৰ দ্বাৰা অডিট প্ৰতিবেদনৰ সামঞ্জস্য বৃদ্ধি পাব, অনিয়মসমূহ চিনাক্তকৰণত সুবিধা হ’ব আৰু নিয়ন্ত্ৰণমূলক তদাৰক শক্তিশালী হ’ব।

নিৰ্ধাৰিত কাঠামোৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ’ল ক্ষতিশংকাভিত্তিক নিয়ন্ত্ৰণমূলক তদাৰকৰ প্ৰৱৰ্তন, যাৰ জৰিয়তে কেন্দ্ৰীয় সমবায় সমিতি পঞ্জীয়ক (চিআৰচিএছ)ক অডিটৰ পৰ্যৱেক্ষষণৰ ভিত্তিত উচ্চ বিত্তীয় বা শাসনসংক্ৰান্তীয় ভাবুকি থকা সমিতিসমূহ চিনাক্ত কৰাত সক্ষম কৰি তোলা হ’ব। ইয়াৰ দ্বাৰা অধিক কেন্দ্ৰীভূত পৰিদৰ্শন, অনুসন্ধান আৰু নিয়ন্ত্ৰণমূলক হস্তক্ষেপ সহজ হ’ব, যাৰ ফলত তদাৰকৰ কাৰ্যকৰীতা বৃদ্ধি পাব আৰু সময়োপযোগী সংশোধনমূলক ব্যৱস্থা নিশ্চিত কৰিব পৰা যাব।

এই নিৰ্ধাৰিত কাঠামোৱে নন-পাৰফৰ্মিং এছেট (এনপিএ), বাকী থকা ঋণ, তাৰল্য অৱস্থা, জমা, আগধন, পৰিশোধৰ খেলিমেলি আৰু ঋণ লোৱাৰ ব্যৱস্থাৰ নিয়মীয়া প্ৰতিবেদনৰ জৰিয়তে বিত্তীয় অস্থিৰতা সোনকালে চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰিব। এনে প্ৰকাশসমূহে উদীয়মান বিত্তীয় দুৰ্বলতাসমূহ চিনাক্ত কৰাত আৰু সেইবোৰ অধিক গম্ভীৰ বিত্তীয় বা কাৰ্যকৰী সমস্যাত পৰিণত হোৱাৰ পূৰ্বেই সময়োপযোগী প্ৰতিকাৰমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাত সহায় কৰিব।

এমএছচিএআৰডি-২০২৬-ৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্দেশ্য হৈছে সদস্যসকলৰ পুঁজি আৰু বিত্তীয় স্বাৰ্থৰ সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰা। নিৰ্ধাৰিত অডিট চৰ্তসমূহে বিনিয়োগ, পুঁজিৰ ব্যৱহাৰ, অংশীদাৰী মূলধন, সদস্যপদৰ ৰেকৰ্ড আৰু প্ৰাসংগিক বিধিগত অনুমোদনসমূহৰ স্বাধীন পৰীক্ষণ সম্ভৱ কৰি তুলিব। বিত্তীয় লেনদেন আৰু সমবায় সম্পদৰ বিতৰণৰ ওপৰত অধিক তদাৰক প্ৰসাৰিত কৰি, এই কাঠামোৱে সমবায় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ প্ৰতি বিত্তীয় স্বচ্ছতা আৰু সদস্যসকলৰ বিশ্বাস সুদৃঢ় কৰিব।

সু-শাসন আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক জবাবদিহিতা অধিক শক্তিশালী কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই আদেশে সঞ্চালক মণ্ডলীৰ গঠন, সঞ্চালকসকলৰ যোগ্যতা আৰু অযোগ্যতা, বাৰ্ষিক সাধাৰণ সভা আৰু বৰ্ডৰ বৈঠকসমূহৰ পৰিচালনা, বিধিগত কমিটিসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্যকলাপ, তথা সম্পৰ্কীয় পক্ষৰ লেনদেন সম্পৰ্কীয় অনুসৰণৰ নিয়মীয়া পৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। এই ব্যৱস্থাসমূহৰ লক্ষ্য হৈছে বহু-ৰাজ্যিক সমবায় সমিতিসমূহত স্বচ্ছ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ, গণতান্ত্ৰিক কাৰ্যপদ্ধতি আৰু বিধিগত চৰ্তসমূহ পালন কৰাত উৎসাহিত কৰা।

চিআৰচিএছ পৰ্টেলৰ সৈতে মানসম্পন্ন অডিট তথ্যৰ সংহতকৰণৰ জৰিয়তে এমএছচিএআৰঅই প্ৰযুক্তি-সক্ষম নিয়ন্ত্ৰণমূলক তদাৰকৰো কল্পনা কৰিছে। এনে সংহতকৰণে স্বয়ংক্ৰিয় পৰীক্ষা, নিয়ন্ত্ৰণমূলক ডাৰ্চবোৰ্ড, ভাবুকি স্ক’ৰিং আৰু কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাভিত্তিক বিশ্লেষণেৰে অধিক কাৰ্যকৰী নিৰীক্ষণ, অনুসৰণৰ আসোঁৱাহ চিনাক্তকৰণ আৰু প্ৰমাণ-ভিত্তিক নিয়ন্ত্ৰণমূলক হস্তক্ষেপ সহজ কৰি তুলিব পাৰে।

এই কাঠামোৱে প্ৰযোজ্য হোৱা সাপেক্ষে চাইবাৰ সুৰক্ষা আৰু ধন সৰবৰাহ প্ৰতিৰোধ অনুসৰণৰ অডিট পৰ্যায়ৰ পৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থাও প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত চাইবাৰ সুৰক্ষাৰ সুৰক্ষাকৱচ পৰীক্ষা, সন্দেহজনক লেনদেনৰ প্ৰতিবেদন, গ্ৰাহক চিনাক্তকৰণৰ চৰ্ত আৰু ধন সৰবৰাহ প্ৰতিৰোধ আইন (পিএমএলএ)ৰ অধীনত মনোনীত সঞ্চালক আৰু প্ৰধান বিষয়া নিয়োগ সম্পৰ্কীয় অনুসৰণ অন্তৰ্ভুক্ত আছে। বিত্তীয় অনিয়ম, চাইবাৰ ভাবুকি আৰু অন্যান্য অনুসৰণ-সংক্ৰান্তীয় দুৰ্বলতাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিষ্ঠানিক সুৰক্ষাকৱচ শক্তিশালী কৰিব বুলি এই ব্যৱস্থাসমূহৰ পৰা আশা কৰা হৈছে।

সমবায় প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিজৰ আভ্যন্তৰীণ পদ্ধতি আৰু প্ৰক্ৰিয়াসমূহ উন্নীত কৰাৰ বাবে পৰ্যাপ্ত সময় প্ৰদানৰ প্ৰয়োজনীয়তাকে উপলব্ধি কৰি মন্ত্ৰালয়ে এমএছচিএআৰডি-২০২৬-ৰ পৰ্যায়ক্ৰমে ৰূপায়ণৰ নিৰ্দেশনা দিছে। দীৰ্ঘম্যাদী উদ্দেশ্য হ’ল প্ৰাসংগিক বিত্তীয় পেৰামিটাৰত নিৰ্ধাৰিত ৫০ কোটি টকাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা বহু-ৰাজ্যিক সমবায় সমিতিসমূহলৈ এই কাঠামো সম্প্ৰসাৰিত কৰা। প্ৰথম পৰ্যায়ত ১,০০০ কোটি টকাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা বৃহৎ সমিতিসমূহ সামৰি লোৱা হ’ব, যাৰ ফলত সৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বৰ্ধিত প্ৰতিবেদনৰ চৰ্তসমূহৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ অতিৰিক্ত সময় লাভ কৰিব।

মানসম্পন্ন বিধিগত অডিট প্ৰতিবেদনক ক্ষতিশংকাভিত্তিক তদাৰক আৰু প্ৰযুক্তি-চালিত নিৰীক্ষণৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি এমএছচিএআৰডি-২০২৬-এ অধিক স্বচ্ছ, পেছাদাৰীভাৱে পৰিচালিত আৰু জবাবদিহিতা সম্পন্ন সমবায় পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ দিশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই পদক্ষেপে প্ৰতিষ্ঠানিক বিশ্বাসযোগ্যতা শক্তিশালী কৰা, সদস্যসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰা আৰু ‘সহকাৰ ছে সমৃদ্ধি’ৰ দৃষ্টিভংগীক আগুৱাই নিয়াৰ লক্ষ্য ৰাখিছে।

***

AK/DB