પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના 'સહકાર સે સમૃદ્ધિ' ના વિઝન દ્વારા માર્ગદર્શિત અને કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહના નેતૃત્વ હેઠળ, સહકાર મંત્રાલય પારદર્શક, જવાબદાર, નાણાકીય રીતે મજબૂત અને વ્યાવસાયિક રીતે સંચાલિત સહકારી ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન આપવાનું ચાલુ રાખે છે. તેના અનુસંધાનમાં, સહકાર મંત્રાલયે મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓ (MSCS) માં પારદર્શિતા, જવાબદેહી, નાણાકીય શિસ્ત અને સુશાસનને મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી મલ્ટી-સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ સોસાયટીઝ (ઓડિટર્સ રિપોર્ટ) ઓર્ડર, 2026 (MSCARO, 2026) ને ફરજિયાત બનાવ્યો છે. આ ફરજિયાત ફ્રેમવર્ક સહકારી સભ્યોના હિતોનું રક્ષણ કરવાની સાથે સાથે વધુ પારદર્શક, વ્યાવસાયિક રીતે સંચાલિત અને જવાબદાર સહકારી ઇકોસિસ્ટમના નિર્માણ તરફ વધુ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું દર્શાવે છે.

મલ્ટી-સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ સોસાયટીઝ (એમેન્ડમેન્ટ) એક્ટ, 2023 એ કલમ 73(6) હેઠળ, કેન્દ્ર સરકારને મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓ માટે ઓડિટિંગ અને એકાઉન્ટિંગ ધોરણો નિર્ધારિત કરવાની સત્તા આપી હતી. આ જોગવાઈને અનુલક્ષીને, સહકાર મંત્રાલયે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI), ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ ઓફ ઈન્ડિયા (ICAI), કમ્પ્ટોલર એન્ડ ઓડિટર જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા (CAG) અને મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓ પાસેથી મળેલા સૂચનોના આધારે MSCARO, 2026 ઘડ્યું છે.

કોર્પોરેટ ક્ષેત્રને લાગુ પડતા કંપનીઝ (ઓડિટર્સ રિપોર્ટ) ઓર્ડર (CARO) ના મોડેલ પર આધારિત, MSCARO નો ઉદ્દેશ્ય મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓમાં વૈધાનિક ઓડિટ રિપોર્ટિંગ માટે એકસમાન, સંરચિત અને જોખમ-આધારિત ફ્રેમવર્ક સ્થાપિત કરવાનો છે. ફરજિયાત ફ્રેમવર્ક હેઠળ, ઓડિટરોએ સંબંધિત ટિપ્પણીઓ સાથે સ્પષ્ટ હા/ના પ્રતિભાવો પૂરા પાડતા પ્રમાણભૂત ફોર્મેટ દ્વારા મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય, વહીવટી, શાસન અને વૈધાનિક પાલનના પરિમાણો પર રિપોર્ટ કરવાની જરૂર પડશે. આનાથી ઓડિટ રિપોર્ટિંગમાં સાતત્ય વધશે, અનિયમિતતાઓની ઓળખ સુગમ બનશે અને નિયમનકારી દેખરેખ મજબૂત થશે.

ફરજિયાત ફ્રેમવર્કનું એક મુખ્ય પાસું જોખમ-આધારિત નિયમનકારી દેખરેખની રજૂઆત છે, જે સેન્ટ્રલ રજિસ્ટ્રાર ઓફ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝ (CRCS) ને ઓડિટ અવલોકનોના આધારે ઉચ્ચ નાણાકીય અથવા શાસન સંબંધી જોખમો દર્શાવતી સોસાયટીઓને ઓળખવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. આનાથી વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત નિરીક્ષણો, તપાસ અને નિયમનકારી હસ્તક્ષેપો સુગમ બનશે, જેથી દેખરેખની અસરકારકતામાં સુધારો થશે અને સમયસર સુધારાત્મક પગલાં સુનિશ્ચિત થશે.

આ ફરજિયાત ફ્રેમવર્ક નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ્સ (NPAs), બાકી લોન, તરલતાની સ્થિતિ, ડિપોઝિટ્સ, એડવાન્સિસ, પુનઃચુકવણીમાં ડિફોલ્ટ અને ધિરાણના પદ્ધતિસરના રિપોર્ટિંગ દ્વારા નાણાકીય તણાવની વહેલી ઓળખને પણ સુગમ બનાવશે. આવા ખુલાસાઓ ઉભરતી નાણાકીય નબળાઈઓને ઓળખવામાં મદદ કરશે અને તે વધુ ગંભીર નાણાકીય અથવા ઓપરેશનલ ચિંતાઓમાં પરિણમે તે પહેલાં સમયસર ઉપાયાત્મક પગલાં લેવા માટે સક્ષમ બનાવશે.

MSCARO, 2026નો બીજો એક મહત્વપૂર્ણ ઉદ્દેશ્ય સભ્યોના ભંડોળ અને નાણાકીય હિતોના રક્ષણને મજબૂત કરવાનો છે. ફરજિયાત ઓડિટ આવશ્યકતાઓ રોકાણો, ભંડોળના ઉપયોગ, શેર મૂડી, સભ્યપદના રેકોર્ડ્સ અને સંબંધિત વૈધાનિક મંજૂરીઓની સ્વતંત્ર ચકાસણીને સક્ષમ બનાવશે. નાણાકીય વ્યવહારો અને સહકારી સંસાધનોના ઉપયોગની વધુ સઘન તપાસને પ્રોત્સાહન આપીને, આ ફ્રેમવર્ક નાણાકીય અખંડિતતા અને સહકારી સંસ્થાઓમાં સભ્યોના વિશ્વાસને પુનઃપોષિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

સુશાસન અને સંસ્થાકીય જવાબદેહીને વધુ મજબૂત કરવા માટે, આ ઓર્ડર ડિરેક્ટર્સ બોર્ડની રચના, ડિરેક્ટરોની પાત્રતા અને અયોગ્યતા, વાર્ષિક સાધારણ સભાઓ (AGMs) અને બોર્ડ બેઠકોનું આયોજન, વૈધાનિક સમિતિઓની રચના અને કામગીરી, અને સંબંધિત-પક્ષ વ્યવહારોને લગતા પાલનની નિયમિત તપાસની જોગવાઈ કરે છે. આ જોગવાઈઓનો ઉદ્દેશ્ય મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓમાં પારદર્શક નિર્ણયો લેવાની પ્રક્રિયા, લોકશાહી કામગીરી અને વૈધાનિક જરૂરિયાતોનું પાલન કરવાનું પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.

MSARO સીઆરસીએસ (CRCS) પોર્ટલ સાથે પ્રમાણભૂત ઓડિટ માહિતીના એકીકરણ દ્વારા ટેકનોલોજી-સક્ષમ નિયમનકારી દેખરેખ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આવું એકીકરણ સ્વચાલિત તપાસ, નિયમનકારી ડેશબોર્ડ્સ, રિસ્ક સ્કોરિંગ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ-આધારિત એનાલિટિક્સને સુગમ બનાવી શકે છે, જે વધુ કાર્યક્ષમ દેખરેખ, પાલનમાં રહી ગયેલી ખામીઓની ઓળખ અને પુરાવા-આધારિત નિયમનકારી હસ્તક્ષેપોને સક્ષમ બનાવે છે.

આ ફ્રેમવર્ક જ્યાં પણ લાગુ પડતું હોય ત્યાં સાયબર સુરક્ષા અને એન્ટી-મની લોન્ડરિંગ પાલનની ઓડિટ-સ્તરની ચકાસણી માટે વધુ જોગવાઈ પૂરી પાડે છે. આમાં સાયબર સુરક્ષા ઉપાયોની તપાસ, શંકાસ્પદ વ્યવહારોનું રિપોર્ટિંગ, ગ્રાહક ઓળખની જરૂરિયાતો અને પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ (PMLA) હેઠળ નામાંકિત નિયામકો અને પ્રિન્સિપાલ ઓફિસર્સની નિમણૂક સંબંધિત પાલનની ચકાસણીનો સમાવેશ થાય છે. આ પગલાંથી નાણાકીય અનિયમિતતાઓ, સાયબર જોખમો અને અન્ય પાલન-સંબંધિત નબળાઈઓ સામે સંસ્થાકીય સુરક્ષા મજબૂત થવાની અપેક્ષા છે.

સહકારી સંસ્થાઓને તેમની આંતરિક સિસ્ટમ્સ અને પ્રક્રિયાઓને અપગ્રેડ કરવા માટે પૂરતો સમય આપવાની જરૂરિયાતને સ્વીકારીને, મંત્રાલયે MSCARO, 2026 ના તબક્કાવાર અમલીકરણને ફરજિયાત બનાવ્યું છે. લાંબા ગાળાનો ઉદ્દેશ્ય સંબંધિત નાણાકીય પરિમાણોમાં ₹50 કરોડની નિર્ધારિત મર્યાદા વટાવતી મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓ સુધી આ ફ્રેમવર્કનો વિસ્તાર કરવાનો છે. પ્રારંભિક તબક્કો ₹1,000 કરોડની મર્યાદા વટાવતી મોટી સોસાયટીઓને આવરી લેશે, જેનાથી નાની સંસ્થાઓને ઉન્નત રિપોર્ટિંગ જરૂરિયાતો માટે તૈયારી કરવા વધારાનો સમય મળશે.

MSCARO, 2026 જોખમ-આધારિત દેખરેખ અને ટેકનોલોજી-સંચાલિત મોનિટરિંગ સાથે પ્રમાણભૂત વૈધાનિક ઓડિટ રિપોર્ટિંગને જોડીને વધુ પારદર્શક, વ્યાવસાયિક રીતે સંચાલિત અને જવાબદાર સહકારી ઇકોસિસ્ટમ તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું રજૂ કરે છે, આ પહેલ સંસ્થાકીય વિશ્વસનીયતા મજબૂત કરવા, સભ્યોના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને 'સહકાર સે સમૃદ્ધિ' ના વિઝનને આગળ ધપાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com