আইডিবিআই বেংক লিমিটেড হৈছে ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক (আৰবিআই)ৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত এক তালিকাভুক্ত ব্যৱসায়িক বেংক। বেংকটোৰ দুৰ্বল বিত্তীয় স্থিতিৰ বাবে ইয়াত পুনৰ মূলধন যোগান ধৰাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল, যিটো প্ৰথমতে ভাৰত চৰকাৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় জীৱন বীমা নিগমে (এলআইচি) আগবঢ়াইছিল। ২০১৭ চনৰ ৫ মে’ত, ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে আইডিবিআই বেংকৰ নন-পাৰফৰ্মিং এছেট (এনপিএ) আৰু সন্মুখীন লোকচানৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি বেংকটোক 'তাৎক্ষণিক শুধৰণি মূলক কাৰ্যপন্থাৰ গাঁথনি' (পিচিএ)ৰ আওঁতালৈ অনাৰ লগতে কেইবাটাও প্ৰতিবন্ধকতা আৰোপ কৰে। পিছলৈ বেংকটোৰ বিত্তীয় স্বাস্থ্যৰ উন্নতি বিবেচনা কৰি ২০২১ চনৰ ১০ মাৰ্চৰ এক পত্ৰযোগে ৰিজাৰ্ভ বেংকে কিছুমান চৰ্ত আৰু নিৰন্তৰ নিৰীক্ষণৰ অধীনত আইডিবিআই বেংকৰ ওপৰত আৰোপ কৰা প্ৰতিবন্ধকতাসমূহ উঠাই লয়।

এই পটভূমিতেই অৰ্থনৈতিক পৰিক্ৰমা সম্পৰ্কীয় কেবিনেট কমিটীয়ে (চিচিইএ) আইডিবিআই বেংক লিমিটেডৰ কৌশলগত পুনৰগঠনত অনুমোদন জনায়। এই সিদ্ধান্ত অনুসৰি আইডিবিআই বেংক লিমিটেডৰ মুঠ ৬০.৭২% ইকুইটি অংশীদাৰিত্ব এজন কৌশলগত ক্ৰেতাক বিক্ৰী কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। ইয়াৰে ভাৰত চৰকাৰৰ অংশ হ’ব ৩০.৪৮% আৰু ভাৰতীয় জীৱন বীমা নিগমৰ অংশ হ’ব ৩০.২৪%; যাৰ ফলত ভাৰত চৰকাৰৰ হাতত ১৫% আৰু ভাৰতীয় জীৱন বীমা নিগমৰ হাতত ১৯% অৱশিষ্ট অংশীদাৰিত্ব থাকিব।

আন্তঃমন্ত্ৰালয় গোট (আইএমজি), বিনিয়োগ প্ৰত্যাহাৰ সম্পৰ্কীয় সচিবসকলৰ মূল গোট (চিজিডি) আৰু কেবিনেট মন্ত্ৰীসকলৰ এক ক্ষমতা প্ৰাপ্ত গোটক লৈ গঠিত বিকল্প ব্যৱস্থা (এএম)ৰে গঠিত এক বহুমুখী, সামূহিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা চলাই নিয়া দুটা পৰ্যায়ৰ প্ৰতিযোগিতামূলক নিবিদা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে অৰ্থনৈতিক পৰিক্ৰমা সম্পৰ্কীয় কেবিনেট কমিটীৰ এই সিদ্ধান্ত কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল।

সকলো আগ্ৰহী পক্ষৰ পৰা 'আগ্ৰহৰ প্ৰকাশ' (ইঅ’আই) আহ্বান কৰি ২০২২ চনৰ ৭ অক্টোবৰত 'প্ৰাৰম্ভিক তথ্য স্মাৰক' (পিআইএম) জাৰি কৰা হৈছিল। কেৱল ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ দ্বাৰা ‘উপযুক্ত আৰু যোগ্য’ বিবেচিত হোৱা আৰু গৃহ মন্ত্ৰালয়ৰ পৰা নিৰাপত্তা অনুমতি লাভ কৰা পক্ষসমূহেহে নিবিদা পৰ্যায়ত অংশগ্ৰহণ কৰে, যাৰ বাবে অৰ্হতাপ্ৰাপ্ত আগ্ৰহী পক্ষসমূহৰ (কিউআইপি) পৰা কাৰিকৰী আৰু বিত্তীয় নিবিদা আহ্বান কৰিবলৈ অনুৰোধ প্ৰস্তাৱ (আৰএফপি) জাৰি কৰা হৈছিল। প্ৰথমতে আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰা পাঁচটা পক্ষৰ ভিতৰত চাৰিটা পক্ষ নিৰ্ধাৰিত অৰ্হতাৰ মাপকাঠি আৰু যোগ্যতাৰ চৰ্ত অনুসৰি যোগ্য বিবেচিত হৈছিল। ইয়াৰে দুটা পক্ষই অৱশেষত নিজৰ কাৰিকৰী-বিত্তীয় নিবিদা দাখিল কৰে আৰু এই লেনদেনৰ বাবে অৰ্হতাপ্ৰাপ্ত নিবিদাপ্ৰাৰ্থী (কিউবি) হৈ পৰে।

বিনিয়োগ প্ৰত্যাহাৰ সম্পৰ্কীয় সচিবসকলৰ মূল গোটৰ দ্বাৰা ব্যাপক মূল্যাংকনৰ পিছত আৰু বিকল্প ব্যৱস্থাৰ পৰামৰ্শসমূহ বিবেচনা কৰি, ১৪/১০/২০২৬ তাৰিখে অনুষ্ঠিত বৈঠকখনত অৰ্থনৈতিক পৰিক্ৰমা সম্পৰ্কীয় কেবিনেট কমিটীয়ে মেচাৰ্ছ ১০৯৫৫২৩০ কানাডা ইনকৰ্পৰেটেড (মূল প্ৰতিষ্ঠান মেচাৰ্ছ ফেয়াৰফেক্স ফাইনেঞ্চিয়েল হোল্ডিংছ লিমিটেড)ক আইডিবিআই বেংক লিমিটেডৰ ৬০.৭২% অংশীদাৰিত্ব (য’ত ভাৰত চৰকাৰৰ ৩০.৪৮% আৰু ভাৰতীয় জীৱন বীমা নিগমৰ ৩০.২৪% ইকুইটি অংশীদাৰিত্ব অন্তৰ্ভুক্ত) ক্ৰয়ৰ বাবে ৫২,৮৭৮.০৮০৬১৮১ কোটি টকাৰ (আখৰতঃ বায়ন্ন হাজাৰ আঠ শ আঠসত্তৰ দশমিক আঠ লাখ ছয় হাজাৰ এশ একাশী টকা) ক্ৰয় মূল্যত কৌশলগত ক্ৰেতা হিচাপে অনুমোদন জনায়।

এনেধৰণৰ লেনদেনত নিবিদাৰ বাবে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত কোনো মানদণ্ড নাথাকে। নিবিদাতাসকলে নিজেই মূল্যাংকন কৰাৰ লগতে গোপনীয়ভাৱে ছীল কৰা খামৰ জৰিয়তে নিজৰ নিবিদা দাখিল কৰে। সমসাময়িকভাৱে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ এক নিৰপেক্ষ মূল্যাংকন কৰিবলৈ স্বতন্ত্ৰ সংস্থা নিয়োগ কৰা হয়, যিবোৰক দাখিল কৰা নিবিদাসমূহৰ যুক্তিসংগততা পৰীক্ষা কৰাৰ তুলনা-সূচক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

এই লেনদেনৰ অধীনত ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত প্ৰাৰম্ভিক নিবিদাসমূহ আহ্বান কৰা হৈছিল। তুলনাৰ বাবে সেই সময়ত প্ৰতিটো শ্বেয়াৰৰ সংৰক্ষিত মূল্য ৯৪.৪২ টকা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল, যিটো প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষভাৱে প্ৰভাৱিত বজাৰ মূল্যৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। ০৭.১০.২০২২ তাৰিখে প্ৰাৰম্ভিক তথ্য স্মাৰক বা আগ্ৰহৰ প্ৰকাশ জাৰি কৰাৰ পূৰ্বে অন্তিম ব্যৱসায়িক দিনটোত আইডিবিআই ষ্টকৰ প্ৰভাৱহীন মূল মূল্য প্ৰতিটো শ্বেয়াৰত ৪২.৪০ টকা হোৱাৰ বাহিৰে, অ-প্ৰভাৱিত প্ৰকৃত অৱস্থাটো সেই সময়ত দৃশ্যমান নাছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে, ০৮.০১.২০২৬ তাৰিখে প্ৰাৰম্ভিক নিবিদা আহ্বান কৰাৰ ঠিক পূৰ্বৰ অন্তিম ব্যৱসায়িক দিনটোত প্ৰভাৱিত মূল্য আছিল প্ৰতিটো শ্বেয়াৰত ১০৮.১২ টকা। প্ৰাৰম্ভিক নিবিদাসমূহ সেই সময়ত স্থিৰ কৰা সংৰক্ষিত মূল্যতকৈ কম আছিল, সেয়েহে সেইবোৰ অনুমোদন কৰা নহ’ল। যেতিয়া জানিব পৰা গ’ল যে প্ৰাৰম্ভিক নিবিদাসমূহ সফল হোৱা নাই, তেতিয়া প্ৰভাৱিত শ্বেয়াৰ বজাৰৰ মূল্য নিজেই সংশোধন হ’ল আৰু নিৰ্ধাৰিত নিবিদা মূল্য প্ৰতি শ্বেয়াৰত ৭৫ টকাতকৈ যথেষ্ট তললৈ অৱনমিত হৈ পৰিল।

পৰৱৰ্তী সময়ত, সামূহিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী ব্যৱস্থাক অৰ্পণ কৰা ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰি আৰু লেনদেনৰ মূল্য যিমান পাৰি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে ২০২৬-২৭ বিত্তীয় বৰ্ষত অৰ্হতাপ্ৰাপ্ত নিবিদাতাসকলৰ পৰা তেওঁলোকৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ প্ৰস্তাৱ প্ৰতিফলিত কৰা ছীল কৰা নিবিদা আহ্বান কৰা হয়। ১৮.০৫.২০২৬ তাৰিখে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ প্ৰস্তাৱৰ নিবিদা আহ্বান কৰাৰ পূৰ্বৰ অন্তিম ব্যৱসায়িক দিনটোত আইডিবিআইৰ ষ্টক মূল্য আছিল প্ৰতিটো শ্বেয়াৰত ৭০.৩৮ টকা।

কম পৰিমাণে ব্যৱসায় হোৱা আইডিবিআইৰ ষ্টক বজাৰৰ মূল্য অস্থিৰ হৈয়েই থাকিল আৰু মূল্যাংকনৰ সমগ্ৰ সময়ছোৱাত প্ৰতিটো শ্বেয়াৰত ১১৮.৩৮ টকাৰ পৰা ৬১.০১ টকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰিত নিবিদা মূল্যৰ ওপৰতো আৰু তলতো উঠা-নমা কৰি থাকিল। ফলত শ্বেয়াৰ বজাৰৰ মূল্য অগ্ৰাহ্য কৰা হ’ল, কাৰণ ই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰকৃত বা অন্তৰ্নিহিত মূল্যৰ সৈতে মূল্যাংকনটোক অমিল কৰাৰ প্ৰৱণতা দেখুৱাইছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, 'বজাৰ গুণক পদ্ধতি'ৰ দ্বাৰা কৰা 'আপেক্ষিক মূল্যাংকন'— যিয়ে এই সমস্যা দূৰ কৰে, সেই অনুসৰি ২০২৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অন্ত পৰা সকলো ৰাজহুৱা খণ্ডৰ বেংকৰ বন্ধ হ'বলগীয়া হিচাপ-নিকাচৰ আধাৰত প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰকৃত বজাৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। তদুপৰি, 'সম্পত্তি মূল্যাংকন পদ্ধতি', যিয়ে দায়বদ্ধতাৰ লগতে ভূমি আৰু সম্পত্তিকে ধৰি মূৰ্ত আৰু অমূৰ্ত দুয়োবিধ সম্পত্তিকে বিবেচনা কৰে, আইডিবিআই বেংক লিমিটেডৰ ৩১ মাৰ্চ ২০২৬ তাৰিখৰ নিৰীক্ষিত হিচাপ অনুসৰি প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰকৃত সম্পত্তিৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

সেই অনুসৰি, ওপৰত ব্যাখ্যা কৰা ধৰণে দুটা স্বতন্ত্ৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি দুটা পেছাদাৰী মূল্যাংকন সংস্থাৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰকৃত মূল্যাংকন কৰা হৈছিল। এই প্ৰকৃত মূল্যাংকনসমূহৰ গড় আছিল প্ৰতিটো শ্বেয়াৰত ৭৫.৯৯ টকা, যিয়ে অৰ্হতাপ্ৰাপ্ত নিবিদাসমূহৰ মূল্যাংকনৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত মূল্য হিচাপে কাম কৰিছিল। যিহেতু জয়ী হোৱা সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ প্ৰস্তাৱৰ নিবিদা মূল্য প্ৰতি শ্বেয়াৰত ৮১ টকা আছিল, যিটো নিৰ্ধাৰিত মূল্যৰ লগতে দুয়োটা স্বতন্ত্ৰ মূল্যাংকন সংস্থাৰ আনুমানিক প্ৰকৃত মূল্যতকৈয়ো বেছি আছিল, সেয়েহে ইয়াক যুক্তিসংগত বুলি গণ্য কৰি অনুমোদন জনোৱা হ’ল।

সফল নিবিদাদাতাজনে 'আগ্ৰহৰ প্ৰকাশ' পৰ্যায়ত কৰা 'উপযুক্ত আৰু যোগ্য' মূল্যাংকন অনুসৰি ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ওচৰত নিজৰ যোগ্যতা বা পৰিচয় প্ৰস্তুত কৰিব লাগিব আৰু তাত উল্লেখিত নিয়ন্ত্ৰণমূলক চৰ্তসমূহ পালনৰ বাবে নিজৰ কাৰ্যপন্থা দাখিল কৰিব লাগিব। এয়া সম্পূৰ্ণ হ’লে ই আমাৰ অৰ্থনীতিৰ বিত্তীয় খণ্ডত এতিয়ালৈকে হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যক্ষ বৈদেশিক বিনিয়োগ হ’ব।

তদুপৰি অৰ্থনৈতিক পৰিক্ৰমা সম্পৰ্কীয় কেবিনেট কমিটীয়ে বিকল্প ব্যৱস্থাক মানক কাৰ্যপ্ৰণালী অনুসৰি মুকলি বজাৰৰ জৰিয়তে ভাৰত চৰকাৰৰ অৱশিষ্ট অংশীদাৰিত্বৰ (আইডিবিআই বেংক লিমিটেডৰ মুঠ অংশীদাৰিত্বৰ ১৫%) কম অংশ বিক্ৰীৰ প্রক্রিয়া আৰম্ভ কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছে। ভাৰতীয় জীৱন বীমা নিগমে ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰকসকলৰ নিৰ্দেশনা পালন নিশ্চিত কৰাৰ লগতে নিজৰ অভ্যন্তৰীণ প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰি নিজৰ অৱশিষ্ট অংশীদাৰিত্ব পৰিচালনা কৰিবলৈ মুক্ত হ’ব।

FAQs ইয়াত পঢ়ক: https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2323320&v=7®=48&lang=2

***

KT/AD/DB