ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 'ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ – ਗਾਰੰਟੀ ਫ਼ਾਰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਐਂਡ ਆਜੀਵਿਕਾ ਮਿਸ਼ਨ (ਪੇਂਡੂ) ਐਕਟ, 2025' ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਅਧੀਨ 375 ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਨਵੀਂ ਸੂਚੀ ਪਿਛਲੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ 266 ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 41 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਥੀਮਾਂ (ਆਧਾਰਾਂ) ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮੁੜ-ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ — ਜਲ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਮੁੱਖ ਪੇਂਡੂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੇ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ।

ਨਵਾਂ ਢਾਂਚਾ ਸੰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਉਜਰਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਪੇਂਡੂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਮਾਪਣਯੋਗ ਵਿਕਾਸ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਵਿਕਸਿਤ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਯੋਜਨਾ' ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਮ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ 'ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਸਟੈਕ' ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਜਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ 128 ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

ਜਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਥੀਮ ਵਿੱਚ 128 ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੈੱਕ ਡੈਮ, ਗਲੀ ਪਲੱਗ, ਭੂਮੀਗਤ ਬੰਨ੍ਹ, ਰੀਚਾਰਜ ਸ਼ਾਫਟ, ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਖੂਹ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੰਡ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ, ਛਿੜਕਾਅ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਆਈਸ-ਸਟੂਪਾ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਉਪਰਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

111 ਮੁੱਖ ਪੇਂਡੂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਪੇਂਡੂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿੱਚ 111 ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਲਰ ਸਟ੍ਰੀਟ ਲਾਈਟਿੰਗ, ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਤੋਂ ਦੌਲਤ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਪਲਾਂਟ, ਸਲੇਟੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਯੂਨਿਟ, ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੈੱਡ, ਪੇਂਡੂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ, ਪਸ਼ੂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ, ਕਾਮਨ ਸਰਵਿਸ ਸੈਂਟਰ, ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਯੁਵਾ ਕੇਂਦਰ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਕਲਾਸਰੂਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਜਲ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਪਾਰਕਾਂ, ਫੁੱਟਪਾਥਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡ-ਪੱਧਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਲੜੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ 98 ਕੰਮ।

ਨਵਾਂ ਢਾਂਚਾ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 98 ਆਗਿਆਯੋਗ ਕੰਮ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਮੁੱਲ-ਜੋੜ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਸਫ਼ਾਈ, ਗਰੇਡਿੰਗ ਅਤੇ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਯੂਨਿਟ, ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਮਿੰਨੀ ਆਟਾ ਮਿੱਲਾਂ, ਮਾਰਕੀਟ ਯਾਰਡ, ਡੇਅਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਮਸ਼ਰੂਮ ਕਾਸ਼ਤ ਸ਼ੈੱਡ, ਰੇਸ਼ਮ ਪਾਲਣ ਸ਼ੈੱਡ, ਪੌਲੀ-ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਐਕੁਆਕਲਚਰ ਢਾਂਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਹ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐੱਸ ਅੱਚ ਜੀ ਵਰਕਸ਼ੈੱਡ,ਐੱਸ ਐੱਚ ਈ ਮਾਰਟ ਅਤੇ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ-ਕਮ-ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੁੱਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੰਮਾਂ ਦਾ 26 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਹ 1.1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ।

ਆਫ਼ਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ-ਅਨੁਕੂਲ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 38 ਕਾਰਜ।

ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਪੇਂਡੂ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਅਤਿ-ਕਠਿਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 38 ਕਾਰਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਰਾਹਤ ਸ਼ਰਨਗਾਹਾਂ, ਬਚਾਅ ਕੰਧਾਂ, ਬੰਨ੍ਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ, ਹੜ੍ਹ-ਰੋਕੂ ਕਾਰਜ, ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਂਡੂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਉਪਾਅ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਾਇਰ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ 'ਫਿਊਲ-ਬਫਰ ਜ਼ੋਨ' (ਅੱਗ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹਾਂ, ਚੱਕਰਵਾਤਾਂ, ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ, ਸੋਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਅਤਿ-ਕਠਿਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

ਕਿਸਾਨਾਂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ

ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁੱਲ 181 ਕਾਰਜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 52 ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਲਾਭਪਾਤਰੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਰਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਜ਼ਮੀਨ, ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

107 ਕਾਰਜ 'ਅੰਤਯੋਦਿਆ'  ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 68 ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਲਾਭਪਾਤਰੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਰਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਸਫ਼ਾਈ-ਵਿਵਸਥਾ, ਊਰਜਾ, ਸਿੰਚਾਈ, ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸ਼ਰਨਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸੰਪਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ 'ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ' ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 36 ਕਾਰਜ ਅਤੇ 'ਯੁਵਾ ਸ਼ਕਤੀ' ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 36 ਕਾਰਜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ, ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਐੱਸ ਐੱਚ ਜੀ-s ਅਤੇ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਯੁਵਾ ਕੇਂਦਰ, ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉੱਦਮ-ਸਬੰਧਿਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਤਿਆਰ ਪੇਂਡੂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਨਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਯਾਂਗਜਨਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਕੀਤੀ।

ਵਿਕਾਸ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ।

ਵੀਬੀ-ਜੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਵਿਕਾਸ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਵਿਕਾਸ ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਸਟੈਕ ਰਾਹੀਂ ਡਿਜੀਟਲ ਟਰੈਕਿੰਗ ਵਿਧੀ ਕੇਂਦਰ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਨਵਰਜੈਂਸ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾਏਗੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੁਹਰਾਈ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵਾਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਟਿਕਾਊ ਪੇਂਡੂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਜਲਵਾਯੂ ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਭਾਰਤ @2047 ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

***********

ਪੀ ਯੂ