સોમવાર, 20 જુલાઈ, 2026 ના રોજ શરૂ થયેલું સંસદનું ચોમાસું સત્ર, 2026 ગુરુવાર, 13 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ અનિશ્ચિત મુદત માટે સ્થગિત કરવામાં આવ્યું છે. આ સત્ર દરમિયાન 25 દિવસના સમયગાળામાં 19 બેઠકો યોજાઈ હતી.

સત્ર દરમિયાન લોકસભામાં 11 વિધેયક અને રાજ્યસભામાં 2 વિધેયક રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. લોકસભા દ્વારા 12 વિધેયક પસાર કરવામાં આવ્યા હતા અને રાજ્યસભા દ્વારા 12 વિધેયક પસાર કરવામાં આવ્યા હતા. સત્ર દરમિયાન સંસદના બંને ગૃહો દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા વિધેયકોની કુલ સંખ્યા 12 છે.

ચોમાસું સત્ર પહેલા રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા વટહુકમો, અર્થાત ધ સુપ્રીમ કોર્ટ (જજની સંખ્યા) સુધારા વટહુકમ, 2026 અને આવકવેરા (સુધારા) વટહુકમ, 2026 ની જોગવાઈઓને બદલીને અને તેનો સમાવેશ કરતા બે વિધેયકો પર બંને ગૃહો દ્વારા વિચારણા કરવામાં આવી હતી અને તેને પસાર કરવામાં આવ્યા હતા.

વર્ષ 2022-23 માટે વધારાની ગ્રાન્ટની માંગણીઓ હાથ ધરવામાં આવી હતી અને સંબંધિત વિનિયોગ વિધેયક (Appropriation Bill) 04.08.2026 ના રોજ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, વિચારણા કરવામાં આવી હતી અને પસાર કરવામાં આવ્યું હતું તથા 06.08.2026 ના રોજ રાજ્યસભા દ્વારા પરત કરવામાં આવ્યું હતું.

ફોરેન કન્ટ્રીબ્યુશન (રેગ્યુલેશન) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026 ને તપાસ અને અહેવાલ માટે ગૃહોની સંયુક્ત સમિતિને સોંપવામાં આવ્યું હતું.

જાહેર પરીક્ષાઓ સંબંધિત વિદ્યાર્થીઓની ચિંતાઓને તાત્કાલિક સંબોધવા માટે, જાહેર પરીક્ષા પદ્ધતિની અખંડિતતા અને વિશ્વસનીયતાને મજબૂત કરવાની એક મોટી પહેલ તરીકે 2024 ના મૂળ કાયદામાં સુધારો કરવા માટે પબ્લિક એક્ઝામિનેશન્સ (પ્રિવેન્શન ઓફ અનફેર મીન્સ) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026 રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ વિધેયક કાયદા હેઠળના ગુનાઓની ઝડપી તપાસ અને સમયબદ્ધ સુનાવણી સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે; રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના વહીવટીતંત્રોને સ્પેશિયલ ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટ નિયુક્ત કરવા અને સ્પેશિયલ પબ્લિક પ્રોસિક્યુટરની નિમણૂક કરવાની સત્તા આપે છે; બે મહિનામાં તપાસ અને ત્રણ મહિનામાં સુનાવણી પૂર્ણ કરવી ફરજિયાત બનાવે છે; જ્યાં જરૂર હોય ત્યાં તપાસ માટે સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સની રચના કરવા કેન્દ્ર સરકારને સક્ષમ બનાવે છે; ગુનાઓ માટે દંડમાં વધારો કરે છે; અને હાઇકોર્ટની ડિવિઝન બેંચ સમક્ષ સમયબદ્ધ અપીલ પદ્ધતિ પૂરી પાડે છે. આ વિધેયક સંસદના બંને ગૃહો દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યું હતું અને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા તેને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

સત્ર દરમિયાન બંને ગૃહો દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા કેટલાક અન્ય મુખ્ય વિધેયકો નીચે મુજબ છે:

• પ્રિવેન્શન ઓફ ઇન્સલ્ટ્સ ટુ નેશનલ ઓનર (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026: આ વિધેયક 1971 ના કાયદામાં સુધારો કરીને રાષ્ટ્રીય ગીત તરીકે સન્માનિત 'વંદે માતરમ' ને 'પ્રિવેન્શન ઓફ ઇન્સલ્ટ્સ ટુ નેશનલ ઓનર એક્ટ, 1971' ની કલમ 3 ની મર્યાદામાં લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે અને વંદે માતરમ ગાવું અટકાવવા અથવા તેના ગાયનમાં રોકાયેલી કોઈપણ સભામાં વિક્ષેપ પાડવાને ગુનો બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે, જેથી રાષ્ટ્રીય ગીતને કાયદાકીય સંરક્ષણ મળે અને આ કાયદા હેઠળ આવા કૃત્યોને શિક્ષાપાત્ર બનાવી શકાય.
• રજિસ્ટ્રેશન ઓફ બર્થ્સ એન્ડ ડેથ્સ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026: આ વિધેયક 1969 ના મૂળ કાયદામાં સુધારો કરીને સુવ્યવસ્થિત ચકાસણી પદ્ધતિ સૂચવીને જન્મ અને મૃત્યુની મોડી નોંધણી માટેની જોગવાઈઓને વધુ કડક બનાવવા માગે છે. વિધેયક સક્ષમ એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટની મંજૂરીથી જ એક વર્ષ પછી અને બે વર્ષ સુધીની નોંધણી પૂરી પાડે છે, અને બે વર્ષ પછી માત્ર ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટની મંજૂરીથી જ નોંધણીની જોગવાઈ કરે છે.
• માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ ડેવલપમેન્ટ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026: આ વિધેયક MSMEs ની મફત અને સ્વૈચ્છિક નોંધણી માટે રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડવા અને ધિરાણ સુધીની પહોંચમાં સુધારો કરીને, સૂક્ષ્મ અને નાના સાહસોના વિલંબિત ચુકવણીના વિવાદોનો ઝડપી ઉકેલ સુનિશ્ચિત કરીને, સરળતાથી વ્યાપાર કરવાને પ્રોત્સાહન આપીને, અને પ્રથમ પ્રસંગે ચેતવણીનો સમાવેશ કરીને દોષિત-આધારિત દંડને બદલે ક્રમબદ્ધ દંડ દ્વારા અમુક જોગવાઈઓના ઉલ્લંઘન અંગેના ગુનાઓને અપરાધમુક્ત બનાવી MSME ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા માટે 2006 ના કાયદામાં સુધારો કરવા માગે છે.
• બેંકર્સ બુક્સ એવિડન્સ બિલ, 2026: આ વિધેયક "બેંકર્સ બુક્સ" ની વ્યાખ્યાના વ્યાપને વિસ્તારવા માટે બેંકો દ્વારા રાખવામાં આવતા તમામ સ્વરૂપોના રેકોર્ડ્સ, ભૌતિક, ઇલેક્ટ્રોનિક, ડિજિટલ, વર્ચ્યુઅલ, ક્લાઉડ-આધારિત કે અન્ય કોઈપણ સ્વરૂપમાં હોય, તેનો સમાવેશ કરવા માગે છે, જેથી વ્યાપક, ટેકનોલોજી-તટસ્થ અને ભવિષ્ય માટે સક્ષમ કાયદાકીય માળખું પૂરું પાડી શકાય. તે પ્રમાણપત્રોનું માનકીકરણ કરે છે અને મેન્યુઅલ, ડિજિટલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક પ્રમાણીકરણને માન્યતા આપે છે, જ્યારે ઇલેક્ટ્રોનિક રેકોર્ડ્સને ભૌતિક કે ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે રજૂ કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. તે કેન્દ્ર સરકારને સમગ્ર નાણાકીય ક્ષેત્રમાં તેનો વ્યાપ વિસ્તારવાની સત્તા આપે છે અને જ્યુડિશિયલ પ્રોડક્શન માટે "વિશેષ કારણ" ને વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
• કેરળ (અલ્ટરેશન ઓફ નેમ) બિલ, 2026: આ વિધેયક બંધારણની કલમ 3 અનુસાર "કેરળ" રાજ્યનું નામ બદલીને "કેરલમ" કરીને બંધારણની પ્રથમ અનુસૂચિમાં સુધારો કરવા માગે છે.
• નેશનલ કો-ઓપરેટિવ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026: આ વિધેયક કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અNotification દ્વારા જાહેર કરવામાં આવી શકે તેવી કોઈપણ અન્ય ખાદ્ય વસ્તુઓનો સમાવેશ કરવા માટે "ખાદ્યપદાર્થો" ની વ્યાખ્યાનો વિસ્તાર કરવા, ઔદ્યોગિક માલસામાન પર લાગુ ભૌગોલિક મર્યાદાઓને દૂર કરવા, વૈધાનિક સંદર્ભોને અધ્યતન કરીને, અપ્રચલિત જોગવાઈઓને દૂર કરીને અને કોર્પોરેશનને જરૂરી આકસ્મિક સત્તાઓ આપીને સહકારી ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા માટે નેશનલ કો-ઓપરેટિવ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન એક્ટ, 1962 માં સુધારો કરવા માગે છે. આ પગલાં વધુ સુગમતા, કાયદાકીય સ્પષ્ટતા અને ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા પૂરી પાડવાની સાથે અધિકૃત સંસ્થાઓ સાથે ક્રેડિટ અને અન્ય સંબંધિત માહિતીના એકત્રીકરણ અને આપ-લેને સુગમ બનાવશે અને સહકારી વિકાસ માટે સમયસર, પ્રત્યક્ષ અને ઉત્તરદાયી નાણાકીય સહાય સક્ષમ કરશે.
• ટ્રિબ્યુનલ્સ રિફોર્મ્સ બિલ, 2026: આ વિધેયક કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવા, વિવિધ ટ્રિબ્યુનલોના ચેરપર્સન અને સભ્યોની લાયકાતો, નિમણૂક, સેવાની શરતો અને નિયમો, ટ્રિબ્યુનલોના વહીવટ અને કામગીરીમાં સ્વતંત્રતા, પારદર્શિતા અને એકરૂપતા સુનિશ્ચિત કરવા, નેશનલ ટ્રિબ્યુનલ્સ કમિશનની સ્થાપના કરવા અને સંબંધિત કાયદાઓમાં પરિણામી સુધારા કરવા અને તેની સાથે જોડાયેલી કે આનુષંગિક બાબતો માટે છે.
• માઇન્સ એન્ડ મિનરલ્સ (ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રેગ્યુલેશન) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026: આ વિધેયક ખનિજ ક્ષેત્રે રાજકોષીય શાસનમાં નિશ્ચિતતા, સ્થિરતા અને આગાહીક્ષમતા પૂરી પાડવા માટે માઇન્સ એન્ડ મિનરલ્સ (ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રેગ્યુલેશન) એક્ટ, 1957 માં સુધારો કરવા માગે છે, જેથી રાષ્ટ્રીય આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ મળે જે આત્મનિર્ભર ભારતના લક્ષ્યોને સુગમ બનાવશે અને અંતતઃ વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝનને પ્રાપ્ત કરશે.

લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા વિધેયકો, સંયુક્ત સમિતિને સોંપાયેલા વિધેયક, લોકસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા વિધેયકો, રાજ્યસભામાં રજૂ કરાયેલા વિધેયકો, રાજ્યસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા વિધેયકો અને બંને ગૃહો દ્વારા પસાર કરાયેલા વિધેયકોની યાદી એનેક્સરમાં સંલગ્ન છે.

લોકસભાની ઉત્પાદકતા અંદાજે 19% અને રાજ્યસભાની અંદાજે 39% હતી.

એનેક્સર (Annex)

18મી લોકસભાના 8મા સત્ર અને રાજ્યસભાના 271મા સત્ર દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવેલ કાયદાકીય કામકાજ

લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા વિધેયક (BILLS INTRODUCED IN LOK SABHA)

• ધ સુપ્રીમ કોર્ટ (નંબર ઓફ જજિસ) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026
• ધ પબ્લિક એક્ઝામિનેશન્સ (પ્રિવેન્શન ઓફ અનફેર મીન્સ) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026
• ધ રજિસ્ટ્રેશન ઓફ બર્થ્સ એન્ડ ડેથ્સ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ ઇન્ડિયન સ્ટેટિસ્ટિકલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ બિલ, 2026
• ધ બેંકર્સ બુક્સ એવિડન્સ બિલ, 2026
• ધ ટેક્સેશન એન્ડ અધર લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ એપ્રોપ્રિએશન (નં. 3) બિલ, 2026
• ધ ટ્રિબ્યુનલ્સ રિફોર્મ્સ બિલ, 2026
• ધ માઇન્સ એન્ડ મિનરલ્સ (ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રેગ્યુલેશન) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026
• ધ કેરળ (અલ્ટરેશન ઓફ નેમ) બિલ, 2026
• ધ નેશનલ કો-ઓપરેટિવ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026

રાજ્યસભામાં રજૂ કરાયેલા વિધેયક (BILL INTRODUCED IN RAJYA SABHA)

• ધ પ્રિવેન્શન ઓફ ઇન્સલ્ટ્સ ટુ નેશનલ ઓનર (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ ડેવલપમેન્ટ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026

બંને ગૃહોની સંયુક્ત સમિતિને સોંપાયેલ વિધેયક (BILL REFERRED TO THE JOINT COMMITTEE OF BOTH THE HOUSES)

• ધ ફોરેન કન્ટ્રીબ્યુશન (રેગ્યુલેશન) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026

લોકસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા વિધેયક (BILLS PASSED BY LOK SABHA)

• ધ પબ્લિક એક્ઝામિનેશન્સ (પ્રિવેન્શન ઓફ અનફેર મીન્સ) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026
• ધ પ્રિવેન્શન ઓફ ઇન્સલ્ટ્સ ટુ નેશનલ ઓનર (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ રજિસ્ટ્રેશન ઓફ બર્થ્સ એન્ડ ડેથ્સ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ સુપ્રીમ કોર્ટ (નંબર ઓફ જજિસ) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026
• ધ એપ્રોપ્રિએશન (નં. 3) બિલ, 2026
• ધ બેંકર્સ બુક્સ એવિડન્સ બિલ, 2026
• ધ ટેક્સેશન એન્ડ અધર લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ ડેવલપમેન્ટ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ ટ્રિબ્યુનલ્સ રિફોર્મ્સ બિલ, 2026
• ધ કેરળ (અલ્ટરેશન ઓફ નેમ) બિલ, 2026
• ધ નેશનલ કો-ઓપરેટિવ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ માઇન્સ એન્ડ મિનરલ્સ (ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રેગ્યુલેશન) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026

રાજ્યસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા વિધેયક (BILLS PASSED BY RAJYA SABHA)

• ધ પ્રિવેન્શન ઓફ ઇન્સલ્ટ્સ ટુ નેશનલ ઓનર (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ પબ્લિક એક્ઝામિનેશન્સ (પ્રિવેન્શન ઓફ અનફેર મીન્સ) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026
• ધ માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ ડેવલપમેન્ટ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ રજિસ્ટ્રેશન ઓફ બર્થ્સ એન્ડ ડેથ્સ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ સુપ્રીમ કોર્ટ (નંબર ઓફ જજિસ) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026
• ધ એપ્રોપ્રિએશન (નં. 3) બિલ, 2026
• ધ બેંકર્સ બુક્સ એવિડન્સ બિલ, 2026
• ધ ટેક્સેશન એન્ડ અધર લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ કેરળ (અલ્ટરેશન ઓફ નેમ) બિલ, 2026
• ધ નેશનલ કો-ઓપરેટિવ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ ટ્રિબ્યુનલ્સ રિફોર્મ્સ બિલ, 2026
• ધ માઇન્સ એન્ડ મિનરલ્સ (ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રેગ્યુલેશન) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026

સંસદના બંને ગૃહો દ્વારા પસાર કરાયેલા વિધેયક (BILLS PASSED BY BOTH THE HOUSES OF PARLIAMENT)

• ધ પ્રિવેન્શન ઓફ ઇન્સલ્ટ્સ ટુ નેશનલ ઓનર (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ પબ્લિક એક્ઝામિનેશન્સ (પ્રિવેન્શન ઓફ અનફેર મીન્સ) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026
• ધ રજિસ્ટ્રેશન ઓફ બર્થ્સ એન્ડ ડેથ્સ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ સુપ્રીમ કોર્ટ (નંબર ઓફ જજિસ) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026
• ધ એપ્રોપ્રિએશન (નં. 3) બિલ, 2026
• ધ માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ ડેવલપમેન્ટ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ બેંકર્સ બુક્સ એવિડન્સ બિલ, 2026
• ધ ટેક્સેશન એન્ડ અધર લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ કેરળ (અલ્ટરેશન ઓફ નેમ) બિલ, 2026
• ધ નેશનલ કો-ઓપરેટિવ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026
• ધ ટ્રિબ્યુનલ્સ રિફોર્મ્સ બિલ, 2026
• ધ માઇન્સ એન્ડ મિનરલ્સ (ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રેગ્યુલેશન) એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026

SM/NP/JD