ભારત સરકાર સ્પષ્ટપણે જણાવવા માંગે છે:

• વપરાશકર્તાઓ માટે કોઈ ચાર્જ નહીં: ચુકવણી કરતા ગ્રાહકોએ કોઈ ટ્રાન્ઝેક્શન ચાર્જ ચૂકવવો પડશે નહીં.
• P2P વ્યવહારો મફત: તમામ વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (Person-to-Person) વ્યવહારો વિના મૂલ્યે ચાલુ રહેશે.
• વેપારીઓ માટે નજીવો એમડીઆર (MDR): જ્યારે પણ એમડીઆર ચાર્જ રજૂ કરવામાં આવશે, ત્યારે તે ડેબિટ અથવા ક્રેડિટ કાર્ડ એમડીઆર કરતાં ખૂબ જ ઓછા દરે, અમુક નિશ્ચિત મર્યાદા (threshold) થી ઉપરના માત્ર મર્યાદિત સમૂહના વેપારી વ્યવહારો પર જ લાગુ થશે.
• યુપીઆઈ પર વેપારીઓ માટે મોટાભાગના વ્યવહારો વિના મૂલ્યે રહેશે. એમડીઆર, જો રજૂ કરવામાં આવે તો, માત્ર મર્યાદા-આધારિત રહેશે અને સાર્વત્રિક રીતે તમામ પર લાદવામાં આવશે નહીં.
• એકવાર સંસદ દ્વારા ટેક્સેશન એન્ડ અધર લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026 પસાર થઈ જાય, જે પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ, 2007ની કલમ 10Aમાં સુધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે, ત્યારબાદ NPCIના વડા હેઠળની "UPI અને સર્વિસીસ સ્ટીયરીંગ કમિટી" એમડીઆર, જો કોઈ હોય તો, તેના પર નિર્ણય લેશે.

પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટમાં સુધારો શા માટે?

પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ (PSS Act) માં તાજેતરના સુધારાએ ચર્ચા જગાવી છે, જેમાં કેટલાક લોકો સામાન્ય વપરાશકર્તાઓ પર ચાર્જ લાદવાના પગલા તરીકે તેનો ગલત અર્થ કાઢી રહ્યા છે. વાસ્તવિકતામાં, આ સુધારો યુપીઆઈની લાંબા ગાળાની ટકાઉપણું, તકનીકી પ્રગતિ અને ઉભરતા જોખમો સામે સ્થિતિસ્થાપકતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે રચાયેલ એક સક્ષમ જોગવાઈ છે.

• યુપીઆઈ નો વિકાસ: ઘાતાંકીય ટ્રાન્ઝેક્શન વોલ્યુમ સાથે, આ સિસ્ટમને સાયબર સુરક્ષા, છેતરપિંડી અટકાવવા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં નોંધપાત્ર અને સતત અપગ્રેડેશનની જરૂર છે.
• બજારનો વિસ્તાર: વધુ કંપનીઓને તેમની કામગીરીનો વિસ્તાર કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરીને સ્પર્ધા વધારવી જરૂરી છે, જેના માટે સ્વ-ટકાઉ આવક મોડેલની જરૂર છે.
• સ્વ-ટકાઉપણું (Self-sustainability): વિકાસની આગામી લહેર માટે માત્ર સબસિડી પર નિર્ભર રહેવું શક્ય નથી. યુપીઆઈ મજબૂત, સમાવેશી અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક સંતુલિત માળખાની જરૂર છે.

ખોટા નિવેદનો પર સ્પષ્ટતા

કેટલાક મીડિયા અહેવાલોમાં એવો સંકેત આપવામાં આવ્યો છે કે બાહ્ય પ્રભાવો નીતિગત ફેરફારોને પ્રેરિત કરી રહ્યા હોઈ શકે છે. આ પાયાવિહોણું, સંપૂર્ણપણે ખોટું અને ગેરમાર્ગે દોરનારું છે. જો બાહ્ય દબાણ એક પરિબળ હોત, તો સરકારે 2016માં યુપીઆઈ રજૂ કર્યું ન હોત અથવા જાન્યુઆરી 2020થી તેને વેપારીઓ તેમજ નાગરિકો બંને માટે મફત બનાવ્યું ન હોત અને તે વિશ્વનું સૌથી મોટું રિયલ ટાઇમ ઇન્ટરઓપરેબલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ બને તે સુનિશ્ચિત કર્યું ન હોત.

તેથી આ સુધારાને સરકારના વ્યાપક ઉદ્દેશ્યના સંદર્ભમાં જોવો જોઈએ જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે ભારતનું ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ટકાઉ, સ્પર્ધાત્મક, નવીન અને દેશની ઝડપથી વિસ્તરતી ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થાની સેવા કરવા માટે સક્ષમ રહે.

સત્ય સરળ છે: યુપીઆઈ એ ભારતની પોતાની નવીનતા છે, અને સરકાર નાગરિકો માટે તેને મફત રાખવાની સાથે સાથે આવનારા દાયકાઓ સુધી તેની ટકાઉપણું સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્રતિબંધિત છે.

વિકાસની આગામી લહેર

ભારત હવે ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ ગ્રોથની આગામી લહેર  ઊભું છે. યુપીઆઈનો ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં વધુ વિસ્તાર કરવા અને સ્પર્ધાત્મકતા જાળવી રાખવા માટે, યુપીઆઈ ઇકોસિસ્ટમ સ્વ-ટકાઉ અને પરવડે તેવી હોવી જોઈએ. PSS Act માં સુધારો એ સુનિશ્ચિત કરવા માટેનું એક ભવિષ્યલક્ષી પગલું છે કે યુપીઆઈ એક સુરક્ષિત, પરવડે તેવી, સમાવેશી અને વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત પેમેન્ટ સિસ્ટમ તરીકે સતત સમૃદ્ધ થતું રહે.

નિષ્કર્ષ:

ભારત સરકાર પુનઃઉચ્ચાર કરે છે:

• નાગરિકો માટે યુપીઆઈ મફત રહેશે.
• નાગરિકોના રોજિંદા વ્યવહારો પર કોઈ ચાર્જ નહીં.
• ભવિષ્યનો કોઈપણ એમડીઆર નજીવો રહેશે, અને માત્ર વેપારી વ્યવહારોના મર્યાદિત સમૂહ પર જ રહેશે.
• યુપીઆઈ ભારતની ફ્લેગશિપ ડિજિટલ નવીનતા બની રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તરી રહ્યું છે.

2016-17માં તેની શરૂઆત થઈ ત્યારથી, યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ (UPI) એ ભારતની ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થાને વિશ્વની સૌથી સમાવેશી અને ગતિશીલ પેમેન્ટ ઈકોસિસ્ટમમાંથી એકમાં રૂપાંતરિત કરી છે. રિયલ-ટાઇમ, ઇન્ટરઓપરેબલ પેમેન્ટ્સમાં એક સાહસિક પ્રયોગ તરીકે જે શરૂ થયું હતું તે હવે વૈશ્વિક બેંચમાર્ક બની ગયું છે, જે દર મહિને અબજો વ્યવહારોનું પ્રોસેસિંગ કરે છે અને રોજિંદા જીવનના તાણાવાણામાં ઊંડે સુધી પહોંચી ગયું છે. આજે, યુપીઆઈ વિશ્વની સૌથી મોટી રિયલ-ટાઇમ પેમેન્ટ સિસ્ટમ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જેણે માત્ર જુલાઈ 2026માં જ ₹29.9 લાખ કરોડના મૂલ્યના 2,366 કરોડ વ્યવહારોનું પ્રોસેસિંગ કર્યું છે. યુપીઆઈ હવે 11 વિદેશી દેશોમાં પણ કાર્યરત છે, અને અન્ય ઘણા દેશોએ રસ દાખવ્યો છે.

યુપીઆઈ એ ભારતીયો દ્વારા, ભારતીયો માટે નિર્મિત એક રાષ્ટ્રીય સિદ્ધિ છે. સરકારે એક દાયકાથી તેને પ્રોત્સાહિત કર્યું છે, ભંડોળ પૂરું પાડ્યું છે અને વિકસાવ્યું છે, અને આગળ પણ તેમ કરવાનું ચાલુ રાખશે. નાગરિકોને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે તેઓ માત્ર નાણા મંત્રાલય, ભારતીય રિઝર્વ બેંક અને એનપીસીઆઈ ના સત્તાવાર સમાચાર પર જ વિશ્વાસ કરે, અને અપ્રમાણિત સંદેશાઓ આગળ ન મોકલે.

SM/JD