ગેરકાયદેસર વન્યજીવોની તસ્કરી સામે ગુપ્ત માહિતી આધારિત શ્રેણીબદ્ધ અખિલ ભારતીય કામગીરીમાં, ડિરેક્ટોરેટ ઓફ રેવન્યુ ઇન્ટેલિજન્સ (DRI) એ સમગ્ર દેશમાં સંકલિત કામગીરીમાં 440 લુપ્તપ્રાય/સંરક્ષિત વન્યજીવો અને આશરે 15 કિલો હાથીદાંતની વસ્તુઓ તથા હાથીદાંત જપ્ત કર્યા છે; અને વન્યજીવોની તસ્કરીમાં સંડોવાયેલા 33 વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરી છે.

તારીખ 10.07.26ના રોજ, DRIના અધિકારીઓએ સુજાનગઢ, રાજસ્થાન નજીક હાથીદાંતના ગેરકાયદેસર વેપારમાં સંડોવાયેલા વ્યક્તિઓની અટકાયત કરી હતી. આ કામગીરીના પરિણામે આશરે 11 કિલો હાથીદાંત મળી આવ્યો હતો અને તેને જપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો. ચાર વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને જપ્ત કરાયેલા હાથીદાંત સાથે વન્યજીવ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1972 હેઠળ આગળની કાર્યવાહી માટે તેમને વન વિભાગને સોંપવામાં આવ્યા હતા. ભારતીય હાથી (એલિફાસ મેક્સિમસ) વન્યજીવ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1972 ની અનુસૂચિ I હેઠળ સૂચિબદ્ધ છે, જે હાથીઓ અને તેમની બનાવટોના વેપાર પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. CITES હેઠળની તેની જવાબદારીઓને અનુરૂપ ભારતમાં હાથીદાંતના વ્યાપારી વેપાર પર પણ પ્રતિબંધ છે, અને વિદેશ વ્યાપાર નીતિ (Foreign Trade Policy) હેઠળ હાથીદાંતની આયાત અને નિકાસ પર પ્રતિબંધ છે.

આ અગાઉ, હાવડામાં, DRIના અધિકારીઓએ બે વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરી હતી અને હાથીદાંતમાંથી બનેલી દેવી-દેવતાઓની બે મૂર્તિઓ જપ્ત કરી હતી, જે બાંગ્લાદેશથી ભારતમાં સ્મગલિંગ કરીને લાવવામાં આવી હોવાની શંકા હતી.

મૈસૂર, કર્ણાટક ખાતે અન્ય એક કામગીરીમાં, DRIના અધિકારીઓએ 4 કિલો હાથીદાંત જપ્ત કર્યો હતો અને તેના ગેરકાયદેસર વેપારમાં સંડોવાયેલા ત્રણ વ્યક્તિઓની અટકાયત કરીને આગળની કાર્યવાહી માટે વન વિભાગને સોંપ્યા હતા.

7મી-8મી જુલાઈ, 2026 ના રોજ, મહારાષ્ટ્ર અને પશ્ચિમ બંગાળમાં બહુવિધ સ્થળોએ આંતરરાજ્ય વન્યજીવ તસ્કરી સિન્ડિકેટનો પર્દાફાશ કરવામાં આવ્યો હતો. મુંબઈ DRI અને CBI ની ઈકોનોમિક ઓફેન્સ વિંગ (EOB), મુંબઈ દ્વારા વન્યજીવ અપરાધ નિયંત્રણ બ્યુરો (WCCB) ના સહયોગથી હાથ ધરવામાં આવેલું આ પ્રકારનું પ્રથમ મોટું સંયુક્ત ઓપરેશન હતું. ઓપરેશન દરમિયાન, વન્યજીવ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1972 ની અનુસૂચિ I હેઠળ સૂચિબદ્ધ વન્યજીવોની કેટલીક પ્રજાતિઓ, એટલે કે, 15 સ્લો લોરીસ, 2 બિનટુરોંગ, 28 સ્ટાર ટોર્ટોઈસ (સ્ટાર કાચબા), 6 ઇજિપ્તના ગીધ (Egyptian Vultures) અને 2 શિકરા પક્ષીઓને બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા. આ કેસમાં ગુપ્ત માહિતી DRI દ્વારા વિકસાવવામાં આવી હતી અને આ બાબતની તપાસ હવે CBI દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે. છ આરોપી વ્યક્તિઓની અટકાયત કરવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ CBI દ્વારા તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.

અન્ય કેટલાક કિસ્સાઓમાં, DRI એ બેંગકોક, કુઆલાલંપુર અને કોલંબોથી આવતા મુસાફરો દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાની મથકો મારફતે ભારતમાં સંરક્ષિત વન્યજીવોની તસ્કરી કરવાના બહુવિધ પ્રયાસોને સફળતાપૂર્વક નિષ્ફળ બનાવ્યા છે. જેમાં એલ્બિનો રેડ ઇઅર્ડ ટર્ટલ (Albino Red eared Turtle), હાઇપો ઝીરો બેયર્ડ ડ્રેગન, આફ્રિકન સ્પર્ડ ટોર્ટોઇસ, બોર્નિયો પાયથન (Borneo python), ગ્રીન ઇગુઆના, મેન્ગ્રોવ મોનિટર લિઝાર્ડ, આર્જેન્ટાઇન બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ ટેગુ (Argentine black and white tegu), ગોએલ્ડીસ માર્મોસેટ, યલો ચીક્ડ ગિબન, ઇન્ડોનેશિયન બ્લુ ટંગ્ડ સ્કિંક, સિયામાંગ ગિબન, વુલી મંકી, સિલ્વરી લુટુંગ, યલો બેલી બોલ પાયથન, પેસ્ટલ બોલ પાયથન (Pastel ball python) વગેરે જેવી પ્રજાતિઓને જપ્ત કરીને બચાવી લેવામાં આવી છે.

બેંગલુરુ, વારંગલ, પુણે, સુરત, ચેન્નાઈ, કોલકાતા, ત્રિચી, મદુરાઈ, શ્રીકાકુલમ, હોજઈ (આસામ), રાજસ્થાન, મૈસૂર અને હાવડામાં DRI ની સંકલિત કામગીરીને કારણે વન્યજીવ ઉત્પાદનો જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે જેમાં પેંગોલિનના ભીંગડા, દીપડાની ચામડી (leopard pelt), સી-હોર્સ આધારિત વન્યજીવ વસ્તુઓ, લાલ ચંદન, અને ગિબન્સ, ગરોળી, કાચબા, પક્ષીઓ, ખિસકોલી, સાપ, રેડ સેન્ડ બોઆ (લાલ આંધળી ચાકળ) વગેરેની સંરક્ષિત પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

આમાંની કેટલીક કામગીરીઓ સહયોગી અમલીકરણ એજન્સીઓ સાથે ગાઢ સંકલન કરીને હાથ ધરવામાં આવી હતી, જેમાં CBI, WCCB, બેંગલુરુ, કોલકાતા, ત્રિચી અને મદુરાઈ ખાતે કસ્ટમ્સની એરપોર્ટ ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટ્સ, રાજ્યના વન વિભાગો અને સ્થાનિક પોલીસ સત્તાવાળાઓનો સમાવેશ થાય છે.

ગુપ્ત માહિતી આધારિત આ સતત કામગીરી સંગઠિત વન્યજીવ અપરાધ સામે લડવા અને લુપ્તપ્રાય પ્રાણીસૃષ્ટિ અને વનસ્પતિઓનો વેપાર કરતા આંતરરાષ્ટ્રીય તસ્કરી નેટવર્કને તોડી પાડવા માટે DRI ની પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરે છે. DRI લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પરના કન્વેન્શન (CITES) હેઠળ ભારતની જવાબદારીઓને મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખે છે, જેનાથી દેશની સમૃદ્ધ જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણમાં યોગદાન મળે છે.