ડિજિટલ નાણાકીય કનેક્ટિવિટી અને પડોશી દેશો વચ્ચેના સહયોગને મોટા પાયે પ્રોત્સાહન આપતાં, ભારત અને નેપાળે 6 જૂન 2026ના રોજ સત્તાવાર રીતે પીઅર-ટુ-પીઅર (P2P) ક્રોસ-બોર્ડર રેમિટન્સ મિકેનિઝમ લોન્ચ કર્યું છે.

આ નવી કાર્યરત થયેલી સિસ્ટમ ભારતના યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) અને નેપાળના નેશનલ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (NPI) વચ્ચે સીધો સંબંધ સ્થાપિત કરે છે. આ એકીકરણ (ઇન્ટિગ્રેશન) બંને દેશોના નાગરિકોને મોબાઇલ બેન્કિંગ એપ્લિકેશન્સ અને ડિજિટલ વોલેટ્સ દ્વારા સીધા જ સીમલેસ, રિયલ-ટાઇમ અને સુરક્ષિત ઇન્સ્ટન્ટ મની ટ્રાન્સફર કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

UPI-NPI જોડાણ નાણાકીય સર્વસમાવેશકતામાં (ફાઇનાન્સિયલ ઇન્ક્લુઝન) એક મોટી પ્રગતિ દર્શાવે છે, જે ભારત અને નેપાળ વચ્ચે મજબૂત આર્થિક અને ડિજિટલ સંબંધોને પ્રોત્સાહન આપે છે. આ બાબત સુલભ, સુરક્ષિત અને સસ્તા ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ્સ માટેના પ્રાદેશિક લક્ષ્યો સાથે સંપૂર્ણપણે સુસંગત છે, જે લાંબા સમયથી ચાલતા સામાજિક અને આર્થિક સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

આર્થિક અને ડિજિટલ એકીકરણને વેગ આપવો: આ તકનીકી એકીકરણ નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) ની આંતરરાષ્ટ્રીય શાખા — એનપીસીઆઇ ઇન્ટરનેશનલ પેમેન્ટ્સ લિમિટેડ (NIPL) અને નેપાળ ક્લિયરિંગ હાઉસ લિમિટેડ (NCHL) વચ્ચેના સહયોગ દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું હતું.

વ્યૂહાત્મક અસર: UPI-NPI રેમિટન્સ લિંકેજની મુખ્ય વિશેષતાઓ: આ ડિજિટલ પેમેન્ટ કોરિડોર બંને દેશો વચ્ચેના વાણિજ્ય સંચાલનમાં એક મોટો બદલાવ લાવશે, જેનાથી તાત્કાલિક લાભો મળશે:

· પ્રવાસીઓ માટે વધારાની સુવિધા: તે ભૌતિક ચલણ (કરન્સી) એક્સચેન્જ કરવાની, મોટી માત્રામાં રોકડ સાથે રાખવાની અથવા અજાણ્યા ફોરેન એક્સચેન્જ ચાર્જીસ ચુકવવાની મુશ્કેલીઓને દૂર કરે છે.

· સ્થાનિક વેપારીઓ માટે આર્થિક વેગ: નેપાળના વ્યવસાયોને ટેક્નોલોજીના જાણકાર એવા વિશાળ ભારતીય પ્રવાસીઓ સુધી તાત્કાલિક પહોંચ મળશે, જેનાથી ટ્રાન્ઝેક્શન વોલ્યુમમાં વધારો થશે.

· ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા: સ્થાનિક વેપારીઓ ઓપ્ટિમાઇઝ્ડ કેશ મેનેજમેન્ટ, ભૌતિક રોકડ સંભાળવા સાથે સંકળાયેલા ઓવરહેડ ખર્ચમાં ઘટાડો અને સુરક્ષિત, રિયલ-ટાઇમ ટ્રાન્ઝેક્શન સેટલમેન્ટનો અનુભવ કરશે.

· રિયલ-ટાઇમ, ડાયરેક્ટ ટ્રાન્સફર: સરહદો પાર ભૌતિક રોકડ લઈ જવાની અથવા ધીમી, પરંપરાગત બેન્કિંગ ચેનલો પર આધાર રાખવાની જરૂરિયાતને નાબૂદ કરે છે.

વિશ્વભરમાં UPI ની પહોંચ: UPI હાલમાં નવ દેશોમાં સ્વીકાર્ય છે - સિંગાપોર, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), ફ્રાન્સ, મોરિશિયસ, નેપાળ, ભૂતાન, કતાર, શ્રીલંકા અને કમ્બોડિયા — જે ભારતીય પ્રવાસીઓને પરિચિત પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા વિદેશમાં સીમલેસ પેમેન્ટ કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

SM/BS/JD