ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગ, શિક્ષણ મંત્રાલય, ભારત સરકાર, પ્રાઇમ મિનિસ્ટર રિસર્ચ ચેર (PMRC) સ્કીમ 2026 માટે અરજીઓ આમંત્રિત કરે છે. આ એક મુખ્ય રાષ્ટ્રીય પહેલ છે જે વિશ્વ વિખ્યાત યુનિવર્સિટીઓ, પ્રયોગશાળાઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગોમાંથી કુશળ સંશોધકો, વૈજ્ઞાનિકો, ટેક્નોલોજિસ્ટ્સ અને ભારતીય મૂળના વ્યાવસાયિકોને ભારતભરની અગ્રણી સરકારી ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ (HEI), રાષ્ટ્રીય પ્રયોગશાળાઓ અને સંશોધન કેન્દ્રો તરફ આકર્ષિત કરવા માટે રચાયેલ છે.

આ યોજના વૈશ્વિક ભારતીય પ્રતિભાઓને રાષ્ટ્રીય અગ્રતા ધરાવતા 13 વિષયોના ક્ષેત્રો (thematic areas)માં ભારતના ઝડપથી વિસ્તરતા સંશોધન, વિકાસ, ઇનોવેશન અને ટેક્નોલોજી ઇકોસિસ્ટમ સાથે જોડશે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

· એડવાન્સ્ડ કોમ્પ્યુટિંગ (AI, ક્વોન્ટમ કોમ્પ્યુટિંગ અને સુપરકોમ્પ્યુટિંગ)

· સેમિકન્ડક્ટર્સ

· એનર્જી, સસ્ટેનેબિલિટી અને ક્લાઇમેટ ચેન્જ

· સાયબર સિક્યુરિટી

· હેલ્થકેર અને મેડટેક

· બાયોટેક્નોલોજી

· એડવાન્સ્ડ મટીરીયલ્સ અને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ

· સ્પેસ અને ડિફેન્સ

· નેક્સ્ટ-જનરેશન કોમ્યુનિકેશન્સ

· મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ઇન્ડસ્ટ્રી 4.0

· એગ્રી અને ફૂડ ટેક્નોલોજીસ

· બ્લુ ઇકોનોમી

· એટોમિક એનર્જી

ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો - લીડ ઇન્સ્ટિટ્યુશન, હોસ્ટ ઇન્સ્ટિટ્યુશન અને પીએમઆરસી ફેલો - પર આધારિત આ યોજના મિશન-સંરેખિત, રાષ્ટ્રીય સ્તરે સુસંગત અને અસર-લક્ષી સંશોધન સુનિશ્ચિત કરવા માટે રચાયેલ છે. ભાગ લેતી સંસ્થાઓ અને ફેલોની પસંદગી ભારત સરકારના મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક સલાહકારની અધ્યક્ષતામાં એક સશક્ત સમિતિ દ્વારા દેખરેખ હેઠળની સખત પ્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવશે.

PMRC ફેલોને ફેલોશિપ અને રિસર્ચ ગ્રાન્ટ સપોર્ટ, પ્રયોગશાળાઓ અને સંશોધન માળખાકીય સુવિધાઓની સુવિધા તેમજ ભારતમાં અગ્રણી સરકારી સંસ્થાઓ સાથે કામ કરવાની તકો મળશે.

આ યોજના હેઠળ હોસ્ટ ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સને આંતરરાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સહયોગ, વૈશ્વિક સ્તરે કુશળ સંશોધકો અને વ્યાવસાયિકો સાથે જોડાણ અને અગ્રતા ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં વિસ્તૃત સંશોધન તથા ઇનોવેશન પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા લાભ થશે.

આ યોજના ત્રણ શ્રેણીઓ હેઠળ જોડાણની તકો પૂરી પાડે છે, જેમ કે પ્રારંભિક કારકિર્દીના સંશોધકો માટે યંગ રિસર્ચ ફેલો, અનુભવી સંશોધકો માટે સિનિયર રિસર્ચ ફેલો અને વૈશ્વિક સ્તરે કુશળ સંશોધન અગ્રણીઓ માટે રિસર્ચ ચેર.

PMRC યોજના હેઠળ પાત્ર ફેલોમાં વિદેશમાં કામ કરતા ભારતીય નાગરિકો, OCI કાર્ડધારકો અને ભારતીય મૂળની વ્યક્તિઓ (PIO) સહિત ભારતીય મૂળના કુશળ સંશોધકો, વૈજ્ઞાનિકો અને વ્યાવસાયિકોનો સમાવેશ થાય છે. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય અગ્રણી વૈશ્વિક સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગોમાંથી સંશોધન, ઇનોવેશન અને ટેક્નોલોજીમાં ઉત્કૃષ્ટ સિદ્ધિઓ ધરાવતા ભારતીય મૂળના કુશળ સંશોધકો અને વ્યાવસાયિકોને આકર્ષિત કરવાનો છે.

પાત્ર હોસ્ટ ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સમાં NIRF ઓવરઓલ અથવા એન્જિનિયરિંગ કેટેગરીમાં ટોચની 100માં અથવા NIRF રિસર્ચ કેટેગરીમાં ટોચની 50માં સ્થાન મેળવનાર સરકારી ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, તેમજ અન્ય વિભાગો ઉપરાંત ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી (DST), ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ બાયોટેક્નોલોજી (DBT), ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR), અને કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ (CSIR) જેવી એજન્સીઓ હેઠળની ટોચની રાષ્ટ્રીય પ્રયોગશાળાઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે.

વિવિધ વિષયોના ક્ષેત્રોમાં અમલીકરણને ટેકો આપવા માટે, સાત (07) પ્રીમિયર સંસ્થાઓને લીડ ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવી છે:

· ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી દિલ્હી (IIT Delhi)

· ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી બોમ્બે (IIT Bombay)

· ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી મદ્રાસ (IIT Madras)

· ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી કાનપુર (IIT Kanpur)

· ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી હૈદરાબાદ (IIT Hyderabad)

· ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી (ઇન્ડિયન સ્કૂલ ઓફ માઇન્સ) ધનબાદ [IIT (ISM) Dhanbad]

· ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ સાયન્સ બેંગલુરુ (IISc Bengaluru)

ફેલો અને હોસ્ટ ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સની અરજીઓ 1 જૂન 2026થી PMRC પોર્ટલ પર શરૂ થઈ છે

વિગતવાર માર્ગદર્શિકા, પાત્રતાના માપદંડો અને અરજી પ્રક્રિયાઓ માટે, મુલાકાત લો: https://pmrc.education.gov.in/

ભારતના સંશોધન, નવીનતા અને રાષ્ટ્ર નિર્માણના આગામી પ્રકરણનો ભાગ બનો. આત્મનિર્ભર અને વિકસિત ભારત તરફની ભારતની યાત્રામાં જોડાઓ.

SM/IJ/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com