પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિ વિશે મીડિયાને માહિતગાર રાખવા માટેના તેના ચાલુ આઉટરીચના ભાગરૂપે, ભારત સરકાર દ્વારા આજે નેશનલ મીડિયા સેન્ટર ખાતે એક બ્રીફિંગનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ, બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગો, વિદેશ મંત્રાલય અને માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા, દરિયાઈ કામગીરી, પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોને સહાય અને મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાં વિશે અપડેટ્સ આપ્યા હતા. કેમિકલ અને ફર્ટિલાઇઝર મંત્રાલયના ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગે પણ ફાર્માસ્યુટિકલ સેક્ટર સંબંધિત અપડેટ્સ શેર કર્યા હતા.

ફાર્માસ્યુટિકલ સેક્ટર અપડેટ્સ

કેમિકલ અને ફર્ટિલાઇઝર મંત્રાલયના ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગે વર્તમાન સ્થિતિ વિશે અપડેટ આપ્યું:

• ભારત સરકારે પશ્ચિમ એશિયા સંકટને કારણે ફાર્માસ્યુટિકલ ઇનપુટ્સની વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં વિક્ષેપો નોંધ્યા છે, જે ખાસ કરીને સોલ્વેન્ટ્સ અને એક્ટિવ ફાર્માસ્યુટિકલ ઇન્ગ્રીડિઅન્ટ્સ (APIs) ને અસર કરે છે.
• આ પડકારો છતાં, દેશમાં દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સના વેચાણ ભાવમાં કોઈ મોટો વધારો થયો નથી.
• ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગને ટેકો આપવા અને આવશ્યક અને જીવનરક્ષક દવાઓની સતત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, મહેસૂલ વિભાગે 1 એપ્રિલ 2026 ના રોજની સૂચના દ્વારા 40 પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનો પર કસ્ટમ ડ્યુટી ઘટાડીને શૂન્ય કરી દીધી છે.
• ફાર્માસ્યુટિકલ સેક્ટરમાં પેટ્રોલિયમ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ ક્ષેત્ર સાથે મજબૂત વેલ્યુ-ચેઈન લિંકેજ છે, ખાસ કરીને દવાઓ અને સિરપના ઉત્પાદનમાં જરૂરી જટિલ ફીડસ્ટોક્સ અને સોલ્વેન્ટ્સ માટે.
• ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગ ફાર્માસ્યુટિકલ ઉત્પાદન માટે આવશ્યક ઇનપુટ્સની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય અને કેમિકલ્સ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગ સાથે ગાઢ સંકલનમાં કામ કરી રહ્યું છે. આ સોલ્વેન્ટ્સ, ખાસ કરીને પ્રોપિલિનનો નોંધપાત્ર જથ્થો, ઉપલબ્ધતા મુજબ કેમિકલ્સ અને સોલ્વેન્ટ ઉત્પાદકોને પ્રો-રેટા ધોરણે પૂરો પાડવામાં આવે છે.
• ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ દ્વારા જરૂરી મુખ્ય સોલ્વેન્ટ્સમાં પ્રોપિલિન, એમોનિયા અને મેથેનોલનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે બ્યુટાનોલ અમુક એન્ટિબાયોટિક્સ માટે ઓછી માત્રામાં જરૂરી છે.
• પ્રોપિલિન સૌથી જટિલ ઇનપુટ રહે છે કારણ કે તેનો ઉપયોગ આઇસોપ્રોપિલ આલ્કોહોલ (IPA) અને આઇસોબ્યુટાઇલ બેન્ઝીનના ઉત્પાદનમાં થાય છે, જેનો ઉપયોગ આઇબુપ્રોફેન જેવી દવાઓમાં થાય છે.
• પ્રોપિલિન પુરવઠાનો નોંધપાત્ર હિસ્સો હાલમાં ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડની કોચી અને મુંબઈ રિફાઇનરીઓ દ્વારા પૂરો કરવામાં આવે છે અને આઇસોપ્રોપિલ આલ્કોહોલના મુખ્ય ઉત્પાદકોને સપ્લાય કરવામાં આવે છે.
• સંબંધિત વિભાગના સહયોગથી, ખાતર ઉદ્યોગે ફાર્માસ્યુટિકલ યુનિટ્સને એમોનિયા અને સંબંધિત ઇનપુટ્સનો પર્યાપ્ત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કર્યો છે.
• મેથેનોલનો પુરવઠો ચિંતાનો વિષય તરીકે ઉભરી આવ્યો હતો; જો કે, આસામ પેટ્રોકેમિકલ્સ અને ગુજરાત નર્મદા વેલી ફર્ટિલાઇઝર્સ એન્ડ કેમિકલ્સ (GNFC) પર્યાપ્ત જથ્થામાં સપ્લાય કરવા માટે સંમત થયા છે અને લોજિસ્ટિક્સ વ્યવસ્થાઓ ચાલી રહી છે જેમાં સપ્લાય શરૂ થઈ ચૂક્યો છે.
• મેટફોર્મિન અને એસ્પિરિન જેવી દવાઓ માટે ઇન્ટરમીડિએટ્સ તરીકે વપરાતા મિથાઈલેટેડ એમોનિયમ ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
• કેમિકલ્સ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગે મોર્ફોલિન (Morpholine) માટે ક્વોલિટી કંટ્રોલ ઓર્ડર સ્થગિત કર્યો છે, જે અનેક જીવનરક્ષક દવાઓના ઉત્પાદનમાં વપરાતું મહત્વનું ઇનપુટ છે.
• ફાર્માસ્યુટિકલ પેકેજિંગમાં વપરાતા એલ્યુમિનિયમના પુરવઠામાં અવરોધ આવ્યો હતો, પરંતુ પુરવઠાની પુનઃસ્થાપના ચાલુ છે અને એક સપ્તાહમાં સ્થિતિ સામાન્ય થવાની અપેક્ષા છે.
• એમ્પુલ અને વાયલ સીલિંગ માટે વપરાતા LPG અને હાઇ-સ્પીડ ડીઝલ (HSD) તેલના પુરવઠા પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવી રહી છે, અને ફાર્માસ્યુટિકલ યુનિટ્સ હાલમાં અછતનો સામનો કરી રહ્યા નથી.
• આવશ્યક દવાઓના અવિરત ઉત્પાદનને સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકાર પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના સંકલન સાથે કેસ-બાય-કેસ ધોરણે જટિલ ઇનપુટ્સના પુરવઠાની સુવિધા આપી રહી છે.

ઊર્જા પુરવઠો અને ઇંધણની ઉપલબ્ધતા

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે વર્તમાન ઇંધણ પુરવઠાની સ્થિતિ વિશે અપડેટ શેર કર્યું હતું, જેમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધૂનીને અસર કરતા ચાલુ વિકાસ વચ્ચે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને LPG ની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવતા પગલાંની રૂપરેખા આપી હતી:

જાહેર એડવાઈઝરી અને નાગરિક જાગૃતિ

• નાગરિકોને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG ની ગભરાટમાં (panic) ખરીદી કરવાનું ટાળે અને માહિતી માટે માત્ર સત્તાવાર સ્ત્રોતો પર જ ભરોસો રાખે.
• LPG ગ્રાહકોને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે તેઓ ડિજિટલ બુકિંગ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરે અને વિતરકોની મુલાકાત લેવાનું ટાળે.
• નાગરિકોને PNG અને ઇલેક્ટ્રિક અથવા ઇન્ડક્શન કૂકટોપ્સ જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
• તમામ નાગરિકોને વર્તમાન પરિસ્થિતિ દરમિયાન ઊર્જા બચાવવા માટે વિનંતી કરવામાં આવે છે.

સરકારની સજ્જતા અને પુરવઠા વ્યવસ્થાપન પગલાં

• ચાલુ ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિ હોવા છતાં, સરકારે ખાસ કરીને હોસ્પિટલો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માટે સ્થાનિક LPG અને PNG પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપી છે.
• સરકારે સપ્લાય અને ડિમાન્ડ બંને બાજુએ ઘણા તર્કસંગત પગલાં અમલમાં મૂક્યા છે, જેમાં રિફાઇનરી ઉત્પાદન વધારવું, બુકિંગ અંતરાલ શહેરી વિસ્તારોમાં 21 થી વધારીને 25 દિવસ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 45 દિવસ સુધી વધારવો અને પુરવઠા માટે સેક્ટરોને પ્રાથમિકતા આપવાનો સમાવેશ થાય છે.
• LPG ની માંગ પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે કેરોસીન અને કોલસા જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે.
• કોલસા મંત્રાલયે કોલ ઇન્ડિયા અને સિંગરેની કોલિયરીઝને નાના અને મધ્યમ ગ્રાહકોને વિતરણ માટે રાજ્યોને વધારાનો કોલસો સપ્લાય કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
• રાજ્યોને સ્થાનિક અને વ્યાપારી ગ્રાહકો માટે નવા PNG કનેક્શનની સુવિધા આપવા સલાહ આપવામાં આવી છે.

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે સંકલિત પ્રયાસો અને સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓ

• રાજ્ય સરકારોને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ અધિનિયમ, 1955 અને LPG કંટ્રોલ ઓર્ડર, 2000 હેઠળ પુરવઠાની દેખરેખ રાખવા અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના સંગ્રહખોરી અને કાળાબજાર સામે પગલાં લેવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
• ભારત સરકારે 27.03.2026 અને 02.04.2026 ના પત્રો દ્વારા પર્યાપ્ત ઇંધણની ઉપલબ્ધતા અંગે નાગરિકોને આશ્વાસન આપવા માટે સક્રિય જાહેર સંદેશાવ્યવહારની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે નિયમિત સમીક્ષા બેઠકો યોજવામાં આવી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, 02.04.2026 (સચિવ, MoPNG ના અધ્યક્ષસ્થાને) અને 06.04.2026 (સચિવ, MoPNG સાથે I&B અને ગ્રાહક બાબતોના સચિવોના અધ્યક્ષસ્થાને) બેઠકો બોલાવવામાં આવી હતી, જેમાં નીચેની બાબતો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો:
  • દૈનિક પ્રેસ બ્રીફિંગ આપવી અને નિયમિત જાહેર એડવાઈઝરી જારી કરવી.
  • સોશિયલ મીડિયા પર ફેક ન્યૂઝ/ખોટી માહિતી પર સક્રિયપણે દેખરેખ રાખવી અને તેનો સામનો કરવો.
  • જિલ્લા પ્રશાસન દ્વારા દૈનિક અમલીકરણ ઝુંબેશ તેજ કરવી અને OMCs સાથે સંકલનમાં દરોડા અને તપાસ ચાલુ રાખવી.
  • તેમના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વ્યાપારી LPG ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
  • રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ફાળવવામાં આવેલા વધારાના SKO માટે SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
  • PNG અપનાવવા અને વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવું.
  • LPG પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવી, ખાસ કરીને સ્થાનિક જરૂરિયાતો માટે, અને પુરવઠાની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે 5 કિલો FTL સિલિન્ડરોના લક્ષિત વિતરણને અપનાવવું.
• તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે કંટ્રોલ રૂમ અને જિલ્લા મોનિટરિંગ કમિટીઓની સ્થાપના કરી છે.
• હાલમાં, 24 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો નિયમિત પ્રેસ બ્રીફિંગ કરી રહ્યા છે.

અમલીકરણ અને દેખરેખની કાર્યવાહી

• LPG ના સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે દેશભરમાં અમલીકરણની કાર્યવાહી ચાલુ છે. ગઈકાલે દેશભરમાં 3300 થી વધુ દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા અને લગભગ 600 સિલિન્ડરો જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
• અત્યાર સુધીમાં દેશભરમાં 1.16 લાખથી વધુ દરોડા પાડવામાં આવ્યા છે.
• PSU ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ આકસ્મિક તપાસ મજબૂત બનાવી છે અને 1870 થી વધુ કારણદર્શક નોટિસ ફટકારી છે, 189 LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશીપ પર દંડ લાદ્યો છે અને 53 ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશીપ સસ્પેન્ડ કરી છે.

LPG પુરવઠો સ્થાનિક LPG પુરવઠાની સ્થિતિ:

• પ્રવર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે LPG પુરવઠો પ્રભાવિત થવાનું ચાલુ છે.
• LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશીપ પર કોઈ ડ્રાય-આઉટ (પુરવઠો ખાલી થવો) નોંધાયા નથી.
• સમગ્ર ઉદ્યોગમાં ઓનલાઇન LPG બુકિંગ વધીને આશરે 98% થયું છે.
• ડાયવર્ઝન રોકવા માટે ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) આધારિત ડિલિવરી વધીને આશરે 92% થઈ છે.
• સ્થાનિક LPG સિલિન્ડરની ડિલિવરી સામાન્ય રહી છે.
• 08.04.2026 ના રોજ, 51.5 લાખથી વધુ સ્થાનિક LPG સિલિન્ડરો પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા.

વ્યાપારી LPG પુરવઠો અને ફાળવણીના પગલાં:

• કુલ વ્યાપારી LPG ફાળવણી કટોકટી પૂર્વેના સ્તરના આશરે 70% સુધી વધારવામાં આવી છે, જેમાં 10% સુધારા-લિંક્ડ ફાળવણીનો સમાવેશ થાય છે.
• ભારત સરકારે 08.04.2026 ના પત્ર દ્વારા જણાવ્યું છે કે ફાર્મા, ફૂડ, પોલિમર, એગ્રીકલ્ચર, પેકેજિંગ, પેઇન્ટ, યુરેનિયમ, હેવી વોટર, સ્ટીલ, સીડ, મેટલ, સિરામિક, ફાઉન્ડ્રી, ફોર્જિંગ, ગ્લાસ, એરોસોલ વગેરે સેક્ટરોના ઔદ્યોગિક એકમો પણ એકમોના માર્ચ 2026 પૂર્વેના બલ્ક બિન-સ્થાનિક LPG વપરાશના 70% પ્રાપ્ત કરશે, જે 0.2 TMT/દિવસની એકંદર ક્ષેત્રીય મર્યાદાને આધીન રહેશે.
• આ ફાળવણી હેઠળ બલ્ક LPG મેળવવા માટે સંબંધિત ઉદ્યોગોએ 21.03.2026 ના પત્રના પેરા (b) માં OMCs સાથે નોંધણી અંગેની શરતો અને પેરા (c) માં CGD એન્ટિટીઝને PNG માટેની અરજી અંગેની શરતો પણ પૂરી કરવી આવશ્યક છે. જો કે, જો ઉપર જણાવેલ ઉદ્યોગો ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં અભિન્ન ઇનપુટ તરીકે અથવા વિશિષ્ટ હેતુઓ માટે LPG નો ઉપયોગ કરે છે જેને નેચરલ ગેસ દ્વારા બદલી શકાતો નથી, તો PNG માટેની અરજી સંબંધિત જરૂરિયાત માફ કરવામાં આવશે.
• આ પગલાંથી સપ્લાય-ચેઈન વિક્ષેપો અટકાવવા, આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની અછત ટાળવા અને વૈશ્વિક કટોકટી હોવા છતાં ઔદ્યોગિક કામગીરીની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવાની અપેક્ષા છે.
• ભારત સરકારે 06.04.2026 ના પત્ર દ્વારા જણાવ્યું છે કે સ્થળાંતરિત મજૂરોને વિતરણ માટે દરેક રાજ્યમાં ઉપલબ્ધ 5 કિગ્રા FTL સિલિન્ડરોનો દૈનિક જથ્થો, 21.03.2026 ના પત્રમાં ઉલ્લેખિત 20% ની મર્યાદા ઉપરાંત 2-3 માર્ચ 2026 દરમિયાન સ્થળાંતરિત મજૂરોને આપવામાં આવેલા સરેરાશ દૈનિક પુરવઠા (સિલિન્ડરોની સંખ્યા) ના આધારે બમણો કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ 5 કિગ્રા FTL સિલિન્ડરો રાજ્ય સરકારના નિકાલ પર રહેશે જે ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની (OMCs) સહાયથી તેમના રાજ્યમાં માત્ર સ્થળાંતરિત મજૂરોને સપ્લાય કરવા માટે હશે.
• PSU OMCs એ છેલ્લા 6 દિવસમાં 5 કિગ્રા FTL સિલિન્ડરો માટે આશરે 2000 જાગૃતિ શિબિરોનું આયોજન કર્યું હતું, જેમાં 20,000 થી વધુ - 5 કિગ્રા FTL સિલિન્ડરો પણ વેચાયા હતા.
• 08.04.2026 ના રોજ, ફેબ્રુઆરી-26 ના મહિનામાં 77000 ની દૈનિક સરેરાશ સામે દેશભરમાં 1.06 લાખથી વધુ 5 કિગ્રા FTL સિલિન્ડરો વેચાયા હતા.
• 23 માર્ચ 2026 થી, સ્થળાંતરિત મજૂરો સહિત વિદ્યાર્થીઓ અને નબળા સમુદાયોને આશરે 10 લાખ 5-કિલો ફ્રી ટ્રેડ LPG (FTL) સિલિન્ડરો વેચવામાં આવ્યા છે.
• IOCL, HPCL અને BPCL ના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટરોની ત્રણ સભ્યોની સમિતિ વ્યાપારી LPG વિતરણનું આયોજન કરવા માટે રાજ્ય સત્તાવાળાઓ અને ઉદ્યોગ સંસ્થાઓ સાથે સંકલન કરી રહી છે.
• 14 માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં આશરે 99,796 મેટ્રિક ટન વ્યાપારી LPG (52.5 લાખથી વધુ 19-કિલોના સિલિન્ડરોની સમકક્ષ) વેચાયું છે. ગઈકાલે, 6711 મેટ્રિક ટન વ્યાપારી LPG (3.5 લાખથી વધુ - 19 કિગ્રા સિલિન્ડરોની સમકક્ષ) વેચાયું હતું.

કુદરતી ગેસ પુરવઠો અને PNG વિસ્તરણ પહેલ

• સ્થાનિક PNG અને CNG પરિવહન માટે 100% પુરવઠા સહિત પ્રાથમિકતા ધરાવતા ક્ષેત્રો સુરક્ષિત પુરવઠો મેળવવાનું ચાલુ રાખે છે.
• ઉપલબ્ધ ઇન્વેન્ટરી અને નિર્ધારિત LNG કાર્ગોના આગમનના આધારે, ખાતરના પ્લાન્ટ્સને એકંદર ગેસ ફાળવણીમાં વધુ 5% નો વધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે જેથી તે તેમના છ મહિનાના સરેરાશ વપરાશના આશરે 95% સુધી પહોંચી શકે, જે 09.04.2026 થી અમલી છે.
• સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન (CGD) નેટવર્ક સહિત અન્ય ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી ક્ષેત્રોમાં ગેસ પુરવઠામાં પણ 06.04.2026 થી અમલમાં આવે તે રીતે વધુ 10% નો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
• વ્યાપારી LPG ની ઉપલબ્ધતા અંગેની ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે CGD એન્ટિટીઝને હોટલ, રેસ્ટોરાં અને કેન્ટીન જેવી વ્યાપારી સંસ્થાઓ માટે PNG કનેક્શનને પ્રાથમિકતા આપવા સલાહ આપવામાં આવી છે.
• IGL, MGL, GAIL Gas અને BPCL સહિતની CGD કંપનીઓ સ્થાનિક અને વ્યાપારી PNG કનેક્શન માટે પ્રોત્સાહનો આપી રહી છે.
• રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોને CGD નેટવર્કના વિસ્તરણ માટે જરૂરી મંજૂરીઓ ઝડપી બનાવવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.
• ભારત સરકારે 18.03.2026 ના પત્ર દ્વારા તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વ્યાપારી LPG ની વધારાની 10% ફાળવણીની ઓફર કરી છે જો તેઓ LPG થી PNG માં લાંબા ગાળાના સંક્રમણમાં મદદ કરી શકે.
• ગુજરાત, કર્ણાટક, આંધ્રપ્રદેશ, કેરળ વગેરે જેવા 18 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પહેલેથી જ PNG વિસ્તરણ સુધારા સાથે સંકળાયેલી વધારાની વ્યાપારી LPG ફાળવણી મેળવી રહ્યા છે.
• PNGRB એ CGD એન્ટિટીઝને પાંચ દિવસની અંદર શાળાઓ, હોસ્ટેલ, કોમ્યુનિટી કિચન અને આંગણવાડી રસોડા જેવી સંસ્થાઓને જોડાણ આપવા નિર્દેશ આપ્યો છે જ્યાં પાઇપલાઇન્સ ઉપલબ્ધ છે.
• માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે પ્રાથમિકતાના આધારે અરજીઓની પ્રક્રિયા કરવા માટે ત્રણ મહિના માટે CGD ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે એક્સિલરેટેડ એપ્રૂવલ ફ્રેમવર્ક અપનાવ્યું છે.
• ભારત સરકારે 24.03.2026 ના ગેઝેટ દ્વારા આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ અધિનિયમ, 1955 હેઠળ 'કુદરતી ગેસ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો વિતરણ (પાઇપલાઇન અને અન્ય સુવિધાઓ નાખવા, નિર્માણ, સંચાલન અને વિસ્તરણ દ્વારા) ઓર્ડર, 2026' સૂચિત કર્યો છે. આ ઓર્ડર દેશભરમાં પાઇપલાઇન નાખવા અને વિસ્તારવા માટે સુવ્યવસ્થિત અને સમયબદ્ધ માળખું પૂરું પાડે છે, મંજૂરીઓ અને જમીન સંપાદનમાં થતા વિલંબને દૂર કરે છે અને રહેણાંક વિસ્તારો સહિત કુદરતી ગેસ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ઝડપી વિકાસને સક્ષમ કરે છે. તે PNG નેટવર્ક વૃદ્ધિને વેગ આપશે, લાસ્ટ-માઈલ કનેક્ટિવિટી વધારશે અને સ્વચ્છ ઇંધણ તરફના સંક્રમણને ટેકો આપશે તેવી અપેક્ષા છે, જેનાથી ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત થશે અને ભારતની ગેસ-આધારિત અર્થવ્યવસ્થા આગળ વધશે.
• PNGRB એ PNG વિસ્તરણની ગતિ જાળવી રાખવા માટે નેશનલ PNG ડ્રાઈવ 2.0 ને 30 જૂન 2026 સુધી લંબાવી છે.
• સ્વચ્છ, વધુ સુરક્ષિત અને આત્મનિર્ભર ઉર્જા ભવિષ્યને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે, ભારત સરકારે એક મોડેલ ડ્રાફ્ટ સ્ટેટ CBG પોલિસી તૈયાર કરી છે. આ મોડેલ પોલિસી રાજ્યોને CBG વિકાસ માટે તેમની પોતાની રોકાણકાર-મૈત્રીપૂર્ણ અને અમલીકરણ-લક્ષી ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે સક્ષમ કરવા માટે વ્યાપક લવચીક માર્ગદર્શક માળખા તરીકે સેવા આપવા માટે બનાવાયેલ છે. જે રાજ્યો આ પસંદ કરશે તેમને વ્યાપારી LPG ની આગામી ટ્રાન્ચની વધારાની ફાળવણી માટે પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
• માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં, આશરે 3.97 લાખ PNG કનેક્શનમાં ગેસ પહોંચાડવામાં આવ્યો છે અને આશરે 4.30 લાખ વધારાના ગ્રાહકોએ નવા કનેક્શન માટે નોંધણી કરાવી છે.
• 18,000 થી વધુ PNG ગ્રાહકોએ MYPNGD.in વેબસાઇટ દ્વારા તેમના LPG કનેક્શન સરેન્ડર કર્યા છે.

ક્રૂડની સ્થિતિ અને રિફાઇનરી કામગીરી

• તમામ રિફાઇનરીઓ પર્યાપ્ત ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરી સાથે ઉચ્ચ ક્ષમતા પર કાર્યરત છે, જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
• સ્થાનિક વપરાશને ટેકો આપવા માટે રિફાઇનરીઓમાંથી સ્થાનિક LPG ઉત્પાદનમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
• ભારત સરકારે 01.04.2026 ના ઓર્ડર દ્વારા સેન્ટર ફોર હાઈ ટેકનોલોજી (CHT) દ્વારા નિર્ધારિત ચોક્કસ જથ્થા અને રિફાઇનરી સ્ત્રોતના આધારે ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગ, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ વિભાગ, કેમિકલ્સ અને પેટ્રો કેમિકલ્સ વિભાગ વગેરે જેવા જટિલ ક્ષેત્રો માટે C3 અને C4 સ્ટ્રીમ્સના અમુક લઘુત્તમ જથ્થા ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે પેટ્રોકેમિકલ કોમ્પ્લેક્સ સહિત રિફાઇનિંગ કંપનીઓને મંજૂરી આપી છે.
• ઉપરોક્ત વિભાગો સાથે સંબંધિત કંપનીઓ માટે 800 મેટ્રિક ટન/દિવસની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

રિટેલ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા અને કિંમતના પગલાં

• દેશભરમાં રિટેલ આઉટલેટ્સ સામાન્ય રીતે કાર્યરત છે.
• મધ્ય પૂર્વ કટોકટીને કારણે ક્રૂડના ભાવમાં અસાધારણ વધારો થયો છે; જો કે, ગ્રાહકોના રક્ષણ માટે, ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં પ્રતિ લિટર ₹10 નો ઘટાડો કર્યો છે.
• પર્યાપ્ત સ્થાનિક ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર ₹21.5 અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) પર પ્રતિ લિટર ₹29.5 ના દરે નિકાસ લેવી લાદવામાં આવી છે.
• પેટ્રોલ અને ડીઝલના રિટેલ ભાવ યથાવત છે અને રિટેલ આઉટલેટ્સ પર કોઈ વધારો થયો નથી.
• સરકારે નાગરિકોને અફવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરવા સલાહ આપી છે અને રાજ્ય સરકારોને પ્રેસ બ્રીફિંગ દ્વારા સચોટ માહિતી પ્રસારિત કરવા વિનંતી કરી છે.

કેરોસીન ઉપલબ્ધતા અને વિતરણ પગલાં

• નિયમિત ફાળવણી ઉપરાંત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને 48,000 KL કેરોસીનની વધારાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
• ભારત સરકારે 29.03.2026 ના ગેઝેટ નોટિફિકેશન દ્વારા PDS SKO મુક્ત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં માત્ર રસોઈ અને પ્રકાશના હેતુ માટે PDS સુપિરિયર કેરોસીન ઓઇલ (SKO) ના વિતરણની સુવિધા આપી છે –
  • જિલ્લા દીઠ મહત્તમ બે PSU OMC સર્વિસ સ્ટેશનો (પ્રાધાન્યમાં કંપનીની માલિકીના અને કંપની દ્વારા સંચાલિત) ને 5,000 લિટર સુધી PDS SKO સંગ્રહ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
  • આ PSU OMC સર્વિસ સ્ટેશનો દરેક જિલ્લામાં રાજ્ય સરકાર અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વહીવટીતંત્ર દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવશે.
• 18 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કર્યા છે, જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખે કોઈ જરૂરિયાત દર્શાવી નથી.

દરિયાઈ સલામતી અને શિપિંગ કામગીરી

પર્શિયન ગલ્ફમાં વર્તમાન દરિયાઈ પરિસ્થિતિ તેમજ ભારતીય જહાજો અને ક્રૂની સુરક્ષા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાં વિશે પણ માહિતી આપવામાં આવી હતી. એવું જણાવાયું હતું કે:

• બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય, વિદેશ મંત્રાલય અને ભારતીય મિશનના સંકલન સાથે પર્શિયન ગલ્ફ પ્રદેશમાં બદલાતી પરિસ્થિતિ પર સક્રિયપણે દેખરેખ રાખી રહ્યું છે.
• આ પ્રદેશમાં તમામ ભારતીય નાવિકો સુરક્ષિત છે અને છેલ્લા 24 કલાકમાં ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજોને સંડોવતી કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી.
• ભારતીય ધ્વજ ધરાવતું LPG જહાજ 'ગ્રીન આશા', જેણે 5 એપ્રિલ 2026 ના રોજ હોર્મુઝની સામુદ્રધૂની ઓળંગી હતી, તે આજે વહેલી સવારે સુરક્ષિત રીતે જવાહરલાલ નેહરુ પોર્ટ ઓથોરિટી (JNPA) પહોંચ્યું છે.
• ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગ (DG શિપિંગ), જહાજ માલિકો, રિક્રૂટમેન્ટ એન્ડ પ્લેસમેન્ટ સર્વિસ લાયસન્સ (RPSL) એજન્સીઓ અને ભારતીય મિશન સાથેના સંકલન સાથે વિકાસ પર નજીકથી નજર રાખવાનું ચાલુ રાખે છે.
• DG શિપિંગ કંટ્રોલ રૂમે સક્રિય થયા પછી 5,647 કોલ્સ અને 12,043 ઇમેઇલ્સ હેન્ડલ કર્યા છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 166 કોલ્સ અને 317 ઇમેઇલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
• DG શિપિંગે અત્યાર સુધીમાં 1,803 થી વધુ ભારતીય નાવિકોના સુરક્ષિત સ્વદેશ પરત ફરવાની સુવિધા આપી છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં ગલ્ફ પ્રદેશના વિવિધ સ્થળોએથી 49 નાવિકોનો સમાવેશ થાય છે.
• સમગ્ર ભારતમાં બંદરની કામગીરી સામાન્ય રીતે ચાલુ છે અને કોઈ ભીડ (congestion) નોંધાઈ નથી. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ અને પુડુચેરીના સ્ટેટ મેરીટાઇમ બોર્ડ્સ દ્વારા કામગીરી સરળ હોવાની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.
• મંત્રાલય ભારતીય નાવિકોના કલ્યાણ અને અવિરત દરિયાઈ કામગીરીને સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિદેશ મંત્રાલય, ભારતીય મિશન અને દરિયાઈ હિતધારકો સાથે ગાઢ સંકલન ચાલુ રાખે છે.

આ પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા

ભારતીય મિશન દ્વારા સહાય સહિત આ પ્રદેશના તાજેતરના વિકાસ વિશે બ્રીફિંગ દરમિયાન માહિતી શેર કરવામાં આવી હતી. જાણ કરવામાં આવી હતી કે:

• ભારત પશ્ચિમ એશિયામાં થઈ રહેલા વિકાસ પર નજીકથી નજર રાખવાનું ચાલુ રાખે છે અને આ પ્રદેશના દેશો સાથે જોડાયેલું છે.
• વિદેશ મંત્રી 11-12 એપ્રિલ 2026 દરમિયાન સંયુક્ત આરબ અમીરાતની સત્તાવાર મુલાકાત લેશે. મુલાકાત દરમિયાન, તેઓ દ્વિપક્ષીય સહયોગની સમીક્ષા કરવા અને ભારત-UAE વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવા માટે UAE ના નેતૃત્વને મળશે.
• ભારત ઉચ્ચ સ્તરીય જોડાણો દ્વારા આ પ્રદેશના અન્ય દેશો સુધી પણ પહોંચી રહ્યું છે.
• પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રી 9-10 એપ્રિલ 2026 દરમિયાન કતારની સત્તાવાર મુલાકાત લઈ રહ્યા છે.
• સરકાર ગલ્ફ અને પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રમાં થઈ રહેલા વિકાસ પર નજીકથી નજર રાખવાનું ચાલુ રાખે છે. મંત્રાલયમાં એક સમર્પિત સ્પેશિયલ કંટ્રોલ રૂમ કાર્યરત છે અને તે રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે નિયમિત સંપર્કમાં છે.
• પ્રયત્નો આ પ્રદેશમાં ભારતીય સમુદાયની સલામતી, સુરક્ષા અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરવા પર કેન્દ્રિત છે.
• ભારતીય મિશન અને પોસ્ટ્સ ચોવીસ કલાક હેલ્પલાઇન ચલાવવાનું ચાલુ રાખે છે અને ભારતીય નાગરિકોને સક્રિયપણે સહાય કરી રહ્યા છે.
• સ્થાનિક સરકારની માર્ગદર્શિકા, ફ્લાઇટ અને મુસાફરીની સ્થિતિ અને કોન્સ્યુલર સેવાઓ વિશેની માહિતી સહિત નિયમિતપણે અપડેટેડ એડવાઈઝરી જારી કરવામાં આવી રહી છે.
• અમારા મિશન આ પ્રદેશમાં ભારતીય સમુદાય સંગઠનો, વ્યાવસાયિક જૂથો, ભારતીય કંપનીઓ અને અન્ય હિતધારકો સાથે સક્રિયપણે જોડાયેલા છે.
• જે દેશોમાં એરસ્પેસ ખુલ્લી રહે છે ત્યાંથી ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે. 28 ફેબ્રુઆરીથી, આ પ્રદેશમાંથી આશરે 8,15,000 મુસાફરોએ ભારતની મુસાફરી કરી છે.
• UAE માં, એરલાઇન્સ ઓપરેશનલ અને સેફ્ટી કન્સિડરેશનના આધારે UAE અને ભારત વચ્ચે મર્યાદિત નોન-શિડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ ફ્લાઇટ્સ ચલાવવાનું ચાલુ રાખે છે, જેમાં આજે આશરે 85 ફ્લાઇટ્સની અપેક્ષા છે.
• સાઉદી અરેબિયા અને ઓમાનના વિવિધ એરપોર્ટ પરથી ભારતના સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે.
• કતાર એરસ્પેસ આંશિક રીતે ખુલ્લી હોવાથી, કતાર એરવેઝ આજે ભારત માટે આશરે 8-10 ફ્લાઇટ્સ ચલાવવાની અપેક્ષા છે.
• કુવૈત એરસ્પેસ બંધ છે. જઝીરા એરવેઝ અને કુવૈત એરવેઝ સાઉદી અરેબિયાના દમ્મામ એરપોર્ટથી ભારત માટે નોન-શિડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ ફ્લાઇટ્સ ચલાવી રહી છે. કુવૈતથી ભારતીય નાગરિકોની મુસાફરી સાઉદી અરેબિયા થઈને ભારત સુધી સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે.
• બહેરીન એરસ્પેસ હવે ખુલી ગઈ છે. ગલ્ફ એર ટૂંક સમયમાં બહેરીનથી ભારત માટે મર્યાદિત ફ્લાઇટ કામગીરી શરૂ કરે તેવી અપેક્ષા છે અને હાલમાં સાઉદી અરેબિયાના દમ્મામ એરપોર્ટથી ભારત માટે નોન-શિડ્યુલ્ડ ફ્લાઇટ્સ ચલાવી રહી છે. બહેરીનથી ભારત સુધીની ભારતીય નાગરિકોની મુસાફરી સાઉદી અરેબિયા મારફતે સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે.
• તેહરાન સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસે અત્યાર સુધીમાં 971 ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને 657 ભારતીય માછીમારો સહિત 2,170 ભારતીય નાગરિકોને ઈરાનથી આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાન થઈને ભારત તરફની મુસાફરી માટે સુવિધા પૂરી પાડી છે.
• ઇઝરાયેલ એરસ્પેસ બંધ છે. ભારતીય નાગરિકોની મુસાફરી જોર્ડન અને ઇજિપ્ત થઈને ભારત સુધી સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે.
• ઇરાક એરસ્પેસ હવે ખુલ્લી છે, જોકે ફ્લાઇટ કામગીરી હજુ ફરી શરૂ થઈ નથી. ભારતીય નાગરિકોની મુસાફરી જોર્ડન અને સાઉદી અરેબિયા થઈને ભારત સુધી સરળ બનાવવામાં આવી રહી છે.

SM/BS/JD