પશ્ચિમ એશિયામાં તાજેતરના ઘટનાક્રમો પર એક આંતર-મંત્રીસ્તરીય બ્રીફિંગ આજે નેશનલ મીડિયા સેન્ટર ખાતે આયોજિત કરવામાં આવી હતી. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય, વિદેશ મંત્રાલય, બંદર, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય તથા માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ પ્રદેશમાં વિકસતી પરિસ્થિતિના જવાબમાં ભારત સરકાર દ્વારા લેવામાં આવી રહેલા તૈયારીના પગલાં અને લેવામાં આવેલા પગલાં વિશે મીડિયાને માહિતગાર કર્યા હતા. બ્રીફિંગમાં ઊર્જા પુરવઠાની તૈયારી, દરિયાઈ સુરક્ષા, વિદેશમાં ભારતીય નાગરિકોના કલ્યાણ અને સરકાર દ્વારા લેવામાં આવી રહેલા સંચારના પગલાં વિશે અપડેટ્સ આપવામાં આવ્યા હતા.

ઊર્જા પુરવઠો અને ઈંધણની ઉપલબ્ધતા

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના અધિકારીએ ઈંધણ પુરવઠાની સ્થિતિ અને અવિરત ઊર્જા પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાં વિશે મીડિયાને માહિતગાર કર્યા હતા.

ક્રૂડ ઓઈલ

ભારતનો ક્રૂડ ઓઈલ પુરવઠો સુરક્ષિત છે. ભારતનો દૈનિક વપરાશ લગભગ 55 લાખ બેરલ છે અને વૈવિધ્યસભર પ્રાપ્તિ દ્વારા સુરક્ષિત કરવામાં આવેલા જથ્થા હાલમાં તે કરતાં વધુ છે જે સામાન્ય રીતે આ સમયગાળા દરમિયાન હોર્મુઝની સામુદ્રધુની દ્વારા આવ્યા હોત.

ભારત હવે લગભગ 40 દેશોમાંથી ક્રૂડની આયાત કરે છે. આ વૈવિધ્યકરણના પરિણામે, ક્રૂડ આયાતનો લગભગ 70 ટકા હિસ્સો હવે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીની બહારના માર્ગોથી આવી રહ્યો છે, જે અગાઉ લગભગ 55 ટકા હતો.

બે વધારાના ક્રૂડ કાર્ગો પહેલેથી જ માર્ગમાં છે અને આગામી દિવસોમાં આવશે, જે ક્રૂડ ઓઈલ પુરવઠાની સ્થિતિને વધુ મજબૂત બનાવશે.

દેશભરની રિફાઈનરીઓ ખૂબ જ ઉચ્ચ ક્ષમતા ઉપયોગ સ્તરે કાર્યરત છે, કેટલાક કિસ્સાઓમાં 100 ટકાથી વધુ ક્ષમતા ઉપયોગ પર.

કુદરતી ગેસ

ભારતનો કુલ કુદરતી ગેસ વપરાશ લગભગ 189 MMSCMD છે, જેમાંથી 97.5 MMSCMD ઘરેલું ઉત્પાદિત થાય છે. ફોર્સ મેજ્યુર પરિસ્થિતિઓને કારણે લગભગ 47.4 MMSCMD પુરવઠો પ્રભાવિત થયો છે.

આ વિક્ષેપને સરભર કરવા માટે વૈકલ્પિક સપ્લાયર્સ અને રૂટ દ્વારા પ્રાપ્તિ ચાલુ છે. ગેસ કંપનીઓએ નવા સ્ત્રોતોમાંથી LNG કાર્ગો પણ મેળવ્યા છે અને બે LNG કાર્ગો દેશ તરફ આવી રહ્યા છે.

સરકારે ગેસ પુરવઠાનું સંચાલન કરવા અને પ્રાથમિકતાના ક્ષેત્રોને સુરક્ષિત કરવા માટે આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમ હેઠળ 9 માર્ચ 2026 ના રોજ નેચરલ ગેસ કંટ્રોલ ઓર્ડર બહાર પાડ્યો હતો.

ઘરેલું PNG પુરવઠો અને વાહનો માટે CNG ને કોઈ પણ કાપ વગર 100 ટકા પુરવઠો મળશે.

ગેસ ગ્રીડ સાથે જોડાયેલા ચા ઉદ્યોગો, ઉત્પાદન એકમો અને અન્ય ઔદ્યોગિક ગ્રાહકોને તેમના અગાઉના છ મહિનાના સરેરાશ પુરવઠાના લગભગ 80 ટકા પ્રાપ્ત થશે.

ખાતરના પ્લાન્ટ્સને લગભગ 70 ટકા પુરવઠો મળશે, જ્યારે રિફાઈનરીઓ અને પેટ્રોકેમિકલ એકમો લગભગ 35 ટકાનો ઘટાડો કરશે જેથી કરીને ઉચ્ચ પ્રાથમિકતાના ક્ષેત્રોને સુરક્ષિત કરી શકાય.

LPG

ભારત તેની LPG વપરાશના લગભગ 60 ટકા આયાત કરે છે અને આ આયાતમાંથી લગભગ 90 ટકા હોર્મુઝની સામુદ્રધુની દ્વારા આવે છે, જે વર્તમાન ઘટનાઓને કારણે પ્રભાવિત થઈ છે.

8 માર્ચ 2026 ના રોજ, સરકારે રિફાઈનરીઓ અને પેટ્રોકેમિકલ સંકુલને પ્રોપેન, બ્યુટેન, પ્રોપિલિન અને બ્યુટીન્સ સ્ટ્રીમ્સને LPG પૂલમાં વાળીને LPG ઉત્પાદનને મહત્તમ કરવા નિર્દેશ આપતો આદેશ બહાર પાડ્યો હતો. આ પગલાઓના પરિણામે, ઘરેલું LPG ઉત્પાદનમાં લગભગ 25 ટકાનો વધારો થયો છે અને સમગ્ર ઘરેલું LPG ઉત્પાદન ઘરેલું ગ્રાહકો તરફ વાળવામાં આવી રહ્યું છે.

બિન-ઘરેલું LPG માટે, હોસ્પિટલો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ જેવા આવશ્યક ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.

રેસ્ટોરાં, હોટલો અને અન્ય વ્યાપારી વપરાશકર્તાઓને ફાળવણીની સમીક્ષા કરવા અને ઉપલબ્ધ LPG પુરવઠાની ન્યાયી અને પારદર્શક વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે IOCL, HPCL અને BPCL ના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર્સની ત્રણ સભ્યોની સમિતિની રચના કરવામાં આવી છે.

દિલ્હીમાં ઘરેલું LPG સિલિન્ડરની વર્તમાન કિંમત તાજેતરમાં ₹60 ના વધારા બાદ ₹913 છે. PMUY લાભાર્થીઓ માટે કિંમત સિલિન્ડર દીઠ ₹613 છે.

PMUY પરિવાર માટે, તાજેતરનો વધારો દરરોજ 80 પૈસાથી ઓછો થાય છે.

ભલે જુલાઈ 2023 થી સાઉદી કોન્ટ્રાક્ટ પ્રાઈસમાં લગભગ 41 ટકાનો વધારો થયો છે, સરકારી સહાયને કારણે સમાન સમયગાળા દરમિયાન PMUY કિંમતમાં લગભગ 32 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.

સરકારે LPG અન્ડર-રિકવરી માટે ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને ₹30,000 કરોડના વળતરને મંજૂરી આપી છે.

ક્ષેત્રનો પ્રતિસાદ કેટલીક ગભરાટભરી બુકિંગ અને સંગ્રહખોરીનું વર્તન સૂચવે છે. જો કે, ઘરેલું LPG માટે સામાન્ય ડિલિવરી ચક્ર લગભગ 2.5 દિવસનું રહે છે અને ગ્રાહકોને સિલિન્ડરની રશ-બુકિંગ ન કરવા સલાહ આપવામાં આવી છે.

વિતરક સ્તરે ડાયવર્ઝન અટકાવવા માટે ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) સિસ્ટમ લગભગ 90 ટકા ગ્રાહકો સુધી વિસ્તારવામાં આવી રહી છે.

કામચલાઉ માંગ-વ્યવસ્થાપન પગલા તરીકે, LPG બુકિંગ વચ્ચેનો ન્યૂનતમ ગાળો 21 દિવસથી વધારીને 25 દિવસ કરવામાં આવ્યો છે.

ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ અને અમલીકરણ ટીમો વિતરકના બેકલોગને સાફ કરવા અને સરળ ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ક્ષેત્ર સ્તરે સંકલન કરી રહી છે.

સરકાર વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહી છે અને અવિરત ઈંધણ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા અને પરિવારો અને પ્રાથમિકતાના ક્ષેત્રોને સુરક્ષિત રાખવા માટે જરૂરી પગલાં લઈ રહી છે.

દરિયાઈ સુરક્ષા અને શિપિંગ ઓપરેશન્સ

બંદર, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયે મીડિયાને પર્શિયન ગલ્ફ પ્રદેશમાં પ્રવર્તતી દરિયાઈ પરિસ્થિતિ અને ભારતીય ખલાસીઓ, જહાજો અને દરિયાઈ વેપાર કામગીરીને સુરક્ષિત કરવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાં વિશે માહિતી આપી હતી. મંત્રાલય મુજબ:

• હાલમાં, 28 ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજો પર્શિયન ગલ્ફ પ્રદેશમાં કાર્યરત છે. તેમાંથી, 24 જહાજો હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીની પશ્ચિમમાં સ્થિત છે જેમાં 677 ભારતીય ખલાસીઓ છે, જ્યારે 4 જહાજો સામુદ્રધુનીની પૂર્વમાં 101 ભારતીય ખલાસીઓ સાથે છે. તેમની સલામતી અને સુરક્ષા પર સક્રિયપણે દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે.
• વિકાસ પર દેખરેખ રાખવા અને સહાયનું સંકલન કરવા માટે મંત્રાલય અને ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગમાં 28 ફેબ્રુઆરી 2026 થી 24-કલાકનો કંટ્રોલ રૂમ કાર્યરત છે.
• ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગે 28 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ એડવાઈઝરી બહાર પાડી હતી જેમાં ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજો અને ભારતીય ખલાસીઓને ઉન્નત સુરક્ષા પગલાં અપનાવવા અને ક્રૂની વિગતો સબમિટ કરવા સહિતના રિપોર્ટિંગ પ્રોટોકોલનું પાલન કરવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
• સત્તાધિકારીઓ, જહાજ મેનેજરો અને ભરતી એજન્સીઓ ભારતીય દૂતાવાસો અને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ સાથે નજીકથી સંકલન કરી રહ્યા છે જેથી સલામતી સુનિશ્ચિત કરી શકાય અને જ્યાં પણ જરૂર પડે ત્યાં ભારતીય ખલાસીઓને સહાય પૂરી પાડી શકાય.
• સમગ્ર ભારતમાં પોર્ટ ઓપરેશન્સ સ્થિર છે અને બંદરોને નિકાસકારો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી મુશ્કેલીઓને ઘટાડવા અને EXIM વેપારની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે જરૂરી સહાય પૂરી પાડવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.
• મુખ્ય બંદરો જહાજોની હિલચાલ પર સતત દેખરેખ, પ્રદેશમાં વિકાસનું રીઅલ-ટાઇમ મૂલ્યાંકન અને જહાજ અને કાર્ગોની સ્થિતિના નિયમિત રિપોર્ટિંગને જાળવી રહ્યા છે.
• મંત્રાલય ભારતીય ખલાસીઓ અને ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજોની સલામતી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને પર્શિયન ગલ્ફ પ્રદેશમાં વિકસતી દરિયાઈ પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે.
• મંત્રાલય દરિયાઈ વેપાર અને ખલાસીઓને જરૂરી સહાય પૂરી પાડવા માટે ઉદ્યોગના હિતધારકો સાથે નિયમિત વાતચીત જાળવી રહ્યું છે.
• સરકાર ભારતીય ખલાસીઓની સલામતી અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરવા અને ભારતના દરિયાઈ હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોની સલામતી

વિદેશ મંત્રાલયે પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકો સંબંધિત પરિસ્થિતિ પર અપડેટ આપ્યું હતું અને ભારતીય ડાયસ્પોરાની સલામતી અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારતીય મિશન દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા પ્રયાસો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેણે જણાવ્યું:

• ભારત પાસે GCC દેશોમાં લગભગ એક કરોડ લોકોનો વિશાળ ડાયસ્પોરા છે અને તેમનું કલ્યાણ અને સલામતી પ્રાથમિકતા રહે છે.
• પ્રધાનમંત્રીએ UAE, કતાર, સાઉદી અરેબિયા, ઓમાન, બહેરીન, કુવૈત, જોર્ડન અને ઈઝરાયેલ સહિત અનેક ગલ્ફ અને પશ્ચિમ એશિયાના દેશોના નેતાઓ સાથે વાત કરી છે.
• વિદેશ મંત્રી આ દેશોના તેમના સમકક્ષો તેમજ ઈરાન સાથે પણ નિયમિત સંપર્કમાં છે.
• પ્રદેશમાં ભારતીય મિશન ભારતીય નાગરિકો માટે નિયમિત એડવાઈઝરી બહાર પાડી રહ્યા છે.
• રાજદૂતો અને કોન્સ્યુલ જનરલે તેમની સલામતી અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સમુદાયના સભ્યો સાથે જોડાણ કર્યું છે.
• મિશનોએ મસ્કત, રિયાધ અને જેદ્દાહ જેવા સ્થળોથી ઉપલબ્ધ વ્યાપારી ફ્લાઇટ વિકલ્પો દ્વારા ઘરે પરત આવવા માટે પ્રવાસીઓ અને ટ્રાન્ઝિટ મુસાફરો સહિત ફસાયેલા ભારતીયોને મદદ કરી છે.
• વિદેશ મંત્રાલયે ભારતીય નાગરિકોને મદદ કરવા માટે એક કંટ્રોલ રૂમની સ્થાપના કરી છે.
• મર્ચન્ટ શિપ પર હુમલાની ઘટનાઓમાં બે ભારતીય નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે અને એક લાપતા છે. પરિવારોને સંવેદના વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
• કેટલાક ઘાયલ ભારતીય નાગરિકો સારવાર મેળવી રહ્યા છે અને તેમને ભારતીય મિશન દ્વારા મદદ કરવામાં આવી રહી છે. ઈઝરાયેલમાં ઘાયલ થયેલો એક ભારતીય નાગરિક સારી રીતે સાજો થઈ રહ્યો છે અને દુબઈમાં ઘાયલ થયેલો અન્ય એક ભારતીય કોન્સ્યુલેટ સાથે સંપર્કમાં છે.
• લગભગ 9,000 ભારતીય નાગરિકો હાલમાં ઈરાનમાં છે. ભારતીય મિશન સમુદાય સાથે નજીકના સંપર્કમાં છે.
• ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને યાત્રાળુઓને તેહરાનની બહારના સુરક્ષિત શહેરોમાં ખસેડવામાં આવ્યા છે.
• આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાનમાં જમીની સરહદ ક્રોસિંગ માટે પણ સહાય પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે જેથી વ્યક્તિઓ ભારત પાછા જવા માટે વ્યાપારી ફ્લાઇટ્સ લઈ શકે.
• નાગરિકોને નિયમિત અપડેટ્સ માટે વિદેશ મંત્રાલય અને ભારતીય મિશનના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ્સને અનુસરવા સલાહ આપવામાં આવી છે.

જાહેર સંચાર અને આવશ્યક પુરવઠાની દેખરેખ:

માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયના અધિકારીએ બ્રીફિંગ દરમિયાન નીચેના મુદ્દાઓ પર ભાર મૂક્યો હતો:

• કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય સચિવો અને પોલીસ મહાનિર્દેશકો સાથે બેઠક કરી હતી.
• રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની સંગ્રહખોરી સામે કડક પગલાં લેવા અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી.
• રાજ્યો અને UTs ને જાહેર જનતાને નિયમિત અને વિશ્વસનીય અપડેટ્સ પૂરા પાડવા માટે રાજ્ય-સ્તરના પ્રવક્તાને નોમિનેટ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી.
• ચકાસાયેલ અપડેટ્સ સત્તાવાર સરકારી સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ્સ, જિલ્લા વહીવટીતંત્રો અને મીડિયા ભાગીદારો દ્વારા પ્રસારિત કરવા જોઈએ.
• સ્થાનિક વહીવટીતંત્રનો ઉપયોગ સંચાર ગુણક તરીકે થવો જોઈએ, જેમાં જિલ્લા કલેક્ટર્સ, પોલીસ કમિશનર્સ અને મ્યુનિસિપલ સત્તાધિકારીઓ જનતા સાથે સક્રિયપણે જોડાશે અને માહિતીના વિશ્વસનીય સ્ત્રોત તરીકે સેવા આપશે.

બ્રીફિંગમાં પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો કે ભારત સરકાર પશ્ચિમ એશિયામાં વિકસતી પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે અને સંબંધિત મંત્રાલયો અને એજન્સીઓ વચ્ચે સતત સંકલન જાળવી રહી છે. તે પુનરોચ્ચાર કરવામાં આવ્યો હતો કે ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા, પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત કરવા, દરિયાઈ કામગીરીની સલામતી જાળવવા અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે જરૂરી પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. સરકાર જનતાને માહિતગાર રાખવા અને વિકસતી પરિસ્થિતિ દરમિયાન ભારતના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે સમયસર પગલાં લેવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

SM/BS/JD