ઇન્ડિયા AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ 2026 ના બીજા દિવસની શરૂઆત એક ઉચ્ચ-અસરકારક સત્ર સાથે થઈ હતી જેમાં લોકો-કેન્દ્રિત AI અને સાર્વભૌમ તકનીકી ક્ષમતાની બેવડી જરૂરિયાતોની તપાસ કરવામાં આવી હતી.

ઇન્ડિયા AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ 2026 ખાતેના સત્ર “From Algorithms to Outcomes: Building AI that Works for People” એ સુનિશ્ચિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્રણાલીઓ જાહેર સેવા વિતરણ અને નાગરિક કલ્યાણમાં માપી શકાય તેવા સુધારાઓમાં પરિવર્તિત થાય. ચર્ચા એ બાબત પર કેન્દ્રિત હતી કે કેવી રીતે કમ્પ્યુટ, મોડલ્સ અને ડેટા આખરે એવી એપ્લિકેશન્સ તરફ દોરી જવા જોઈએ જે ઉત્પાદકતામાં વધારો કરે, શાસનને મજબૂત કરે અને નાગરિકોને મૂર્ત લાભો પહોંચાડે.

સત્રને સંબોધતા, MeitY ના સચિવ એસ. કૃષ્ણનએ જણાવ્યું હતું કે ઇન્ડિયા AI મિશન વિવિધ જરૂરિયાતો અને વાસ્તવિક દુનિયાના પડકારોને ઉકેલવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઇન્ડિયા AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ એ પ્રભાવશાળી એપ્લિકેશન્સ શોધવા વિશે છે જે આપણે AI નો ઉપયોગ કરીને બનાવી શકીએ છીએ. સચિવશ્રી એ જણાવ્યું હતું કે, “અમે માત્ર એક જ કારણસર કમ્પ્યુટ, મોડલ્સ અને ડેટા પ્રદાન કરી રહ્યા છીએ, અને તે છે વાસ્તવિક અસર સાથેની એપ્લિકેશન્સ બનાવવા માટે. AI હાઇપ (પ્રચાર) થી આગળ વધીને સફળ થશે કે કેમ તે સંપૂર્ણપણે તે જીવનમાં સુધારો કરતા ઉકેલો આપે છે કે કેમ તેના પર નિર્ભર છે. જો તમે એક્સપોમાં ફરશો, તો તમે સ્વાસ્થ્ય સેવા, કૃષિ, શિક્ષણ અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રે કામ કરતા સેંકડો સ્ટાર્ટઅપ્સ જોશો. ત્યાંથી જ અસર આવશે. સરકારો પાસે ક્યારેય પૂરતા શિક્ષકો, ડોકટરો અથવા ન્યાયાધીશો નહીં હોય, પરંતુ જો AI ઉત્પાદકતામાં વધારો કરી શકે, તો સેવાની ગુણવત્તામાં નાટકીય રીતે સુધારો થઈ શકે છે. પડકાર એ છે કે જે કામ કરે છે તેને પસંદ કરવું, તેને જવાબદારીપૂર્વક સ્કેલ કરવું, ગોપનીયતાનું રક્ષણ કરવું અને જાહેર નાણાં માપી શકાય તેવા પરિણામો આપે તે સુનિશ્ચિત કરવું.” તેમણે એક્સપોમાં 600+ સ્ટાર્ટઅપ્સ અને કંપનીઓની મુલાકાત લેવા અને AI નો ઉપયોગ થઈ રહ્યો હોય તેવા ક્ષેત્રોના સાક્ષી બનવા પ્રતિભાગીઓને વિનંતી કરીને સમાપન કર્યું.

આ સત્રમાં J-PAL ના ગ્લોબલ એક્ઝિક્યુટિવ ડાયરેક્ટર ઇકબાલ સિંહ ધાલીવાલ અને શિકાગો યુનિવર્સિટીમાં અર્થશાસ્ત્રના યુનિવર્સિટી પ્રોફેસર માઈકલ ક્રેમર, અન્ય નીતિ નિર્માતાઓ અને ક્ષેત્રના નેતાઓ સાથે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

J-PAL ના ગ્લોબલ એક્ઝિક્યુટિવ ડાયરેક્ટર ઇકબાલ સિંહ ધાલીવાલે સચોટ મૂલ્યાંકનના મહત્વ પર ભાર મૂકતા જણાવ્યું હતું કે, “જો તમે વિકાસના ક્ષેત્રમાં પૂરતો સમય વિતાવ્યો હોય, તો તમે ઘણા ચમત્કારી ઉકેલો ને જોયા હશે. ટેકનોલોજી સિદ્ધાંતમાં અથવા લેબ સેટિંગમાં અતિ આશાસ્પદ લાગે છે, પરંતુ એકવાર તે ક્ષેત્રની વાસ્તવિકતાઓનો સામનો કરે ત્યારે નિષ્ફળ જાય છે. તેથી જ પુરાવા ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. આપણે માત્ર એ જ પૂછવાની જરૂર નથી કે AI કામ કરે છે કે કેમ, પરંતુ તે કોના માટે કામ કરે છે, કયા સંદર્ભોમાં અને કયા પરિણામો સાથે તે પૂછવું જરૂરી છે. સચોટ મૂલ્યાંકન વિના, આપણે ઉત્તેજનાને ભૂલથી પ્રભાવ માની લેવાનું જોખમ ઉઠાવીએ છીએ. AI માં પ્રચંડ સંભવિતતા છે, પરંતુ જો તેને ક્ષેત્રમાં ચકાસવામાં આવે અને લોકો અને પરિણામોને કેન્દ્રમાં રાખીને જવાબદારીપૂર્વક સ્કેલ કરવામાં આવે તો જ તે શક્ય છે.”

J-PAL, શિકાગો યુનિવર્સિટીના અર્થશાસ્ત્રના યુનિવર્સિટી પ્રોફેસર માઈકલ ક્રેમરે ઉમેર્યું, “અમે ટ્રાફિક અમલીકરણ, ઓટોમેટેડ ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ ટેસ્ટિંગ, આરોગ્ય અને શિક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં પ્રભાવના પ્રારંભિક પુરાવા જોઈ રહ્યા છીએ, જેમાં પર્સનલાઇઝ્ડ એડેપ્ટિવ લર્નિંગનો સમાવેશ થાય છે જેણે અઠવાડિયામાં માત્ર એક કલાક સાથે વિદ્યાર્થીઓના શીખવાની ગતિ બમણી કરી છે. પરંતુ માત્ર ટેકનોલોજી પૂરતી નથી. સરકારી સેવાઓમાં સુધારો કરવો એ હંમેશા મજબૂત ખાનગી પ્રોત્સાહનો ધરાવતું બજાર હોતું નથી, તેથી પરોપકાર અને સરકાર મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. જાહેર પ્રણાલીઓમાં સ્વીકૃત કરવું અઘરું છે, અને પ્રાપ્તિ (procurement) મહત્વ ધરાવે છે. મૂલ્યાંકન જટિલ છે જેથી રાજ્યો એકબીજા પાસેથી શીખી શકે. AI માં પ્રચંડ સંભાવનાઓ છે, પરંતુ તેને સાકાર કરવા માટે પુરાવા, સિસ્ટમ-સ્તરનું પરિવર્તન અને કાળજીપૂર્વક અમલીકરણની જરૂર છે.”

આ સત્ર સમિટના વ્યાપક એજન્ડાનો મુખ્ય ભાગ બન્યું હતું, જે નીતિ નિર્માતાઓ, સંશોધકો અને ઉદ્યોગના નેતાઓને AI ક્ષમતાઓને સ્કેલેબલ જાહેર એપ્લિકેશન્સમાં અનુવાદિત કરવા પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે એકસાથે લાવ્યું હતું. ચર્ચાઓએ AI-સંચાલિત સેવા વિતરણને આગળ વધારવામાં સંરચિત અમલીકરણ અને ક્રોસ-સેક્ટર સહયોગના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

SM/DK/GP/JD