કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે આજે સંસદમાં કેન્દ્રીય બજેટ 2026-2027 રજૂ કરતી વખતે, વિકસિત ભારત તરફ સુધારાની ગતિને ઝડપી બનાવવા માટે 3 કર્તવ્યોની દરખાસ્ત કરી હતી. નાણા મંત્રીએ કહ્યું કે પ્રથમ કર્તવ્ય ઉત્પાદકતા અને સ્પર્ધાત્મકતા વધારીને અને અસ્થિર વૈશ્વિક ગતિશીલતા સામે સ્થિતિસ્થાપકતા બનાવીને આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ આપવા અને ટકાવી રાખવાનું છે; બીજું કર્તવ્ય લોકોની આકાંક્ષાઓને પૂર્ણ કરવાનું અને તેમની ક્ષમતાનું નિર્માણ કરવાનું છે, જે તેમને ભારતની સમૃદ્ધિના પથ પર મજબૂત ભાગીદાર બનાવે છે અને ત્રીજું કર્તવ્ય, જે 'સબકા સાથ, સબકા વિકાસ' ના વિઝન સાથે જોડાયેલું છે, તે સુનિશ્ચિત કરવાનું છે કે દરેક પરિવાર, સમુદાય, પ્રદેશ અને ક્ષેત્રને અર્થપૂર્ણ ભાગીદારી માટે સંસાધનો, સુવિધાઓ અને તકો મળી રહે.

નાણા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ ત્રિ-પાંખીયા અભિગમ માટે સહાયક ઇકોસિસ્ટમની જરૂર છે. પ્રથમ જરૂરિયાત માળખાકીય સુધારાઓની ગતિ જાળવી રાખવાની છે — જે સતત, અનુકૂલનશીલ અને ભવિષ્યલક્ષી હોય. બીજું, બચત એકત્ર કરવા, મૂડીની કાર્યક્ષમ ફાળવણી કરવા અને જોખમોનું સંચાલન કરવા માટે એક મજબૂત અને સ્થિતિસ્થાપક નાણાકીય ક્ષેત્ર કેન્દ્રસ્થાને છે. ત્રીજું, AI એપ્લિકેશન્સ સહિતની અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી વધુ સારા શાસન (governance) માટે ફોર્સ મલ્ટિપ્લાયર્સ તરીકે કામ કરી શકે છે.

શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે કર્તવ્ય ભવનમાં તૈયાર કરવામાં આવેલું આ પ્રથમ બજેટ એક અનોખું યુવા શક્તિ-સંચાલિત બજેટ છે જે 'વિકસિત ભારત યંગ લીડર્સ ડાયલોગ 2026' માં માનનીય પ્રધાનમંત્રી સાથે શેર કરવામાં આવેલા કેટલાક નવીન વિચારોથી પ્રેરિત છે.

નાણા મંત્રીએ કહ્યું કે છેલ્લા 12 વર્ષમાં ભારતની આર્થિક ગતિશીલતા સ્થિરતા, રાજકોષીય શિસ્ત, સતત વૃદ્ધિ અને મધ્યમ ફુગાવા દ્વારા ચિહ્નિત થયેલ છે. સરકારે જાહેર રોકાણ પર મજબૂત ભાર જાળવી રાખીને દૂરગામી માળખાકીય સુધારાઓ, રાજકોષીય સમજદારી અને નાણાકીય સ્થિરતાનો સતત પીછો કર્યો છે. તેમણે કહ્યું કે 'આત્મનિર્ભરતા' (Self-reliance) ને મૂળમાં રાખીને, સરકારે નાગરિક કેન્દ્રીય વિકાસ સુનિશ્ચિત કરવાની સાથે ઘરેલું ઉત્પાદન ક્ષમતા, ઊર્જા સુરક્ષા બનાવી છે અને જટિલ આયાત નિર્ભરતા ઘટાડી છે અને રોજગાર નિર્માણ, કૃષિ ઉત્પાદકતા, ઘરગથ્થુ ખરીદશક્તિ અને લોકોને સાર્વત્રિક સેવાઓને ટેકો આપવા માટે સુધારાઓ હાથ ધર્યા છે. આ પગલાંએ લગભગ 7% નો ઉચ્ચ વૃદ્ધિ દર આપ્યો છે અને આપણને ગરીબી ઘટાડવામાં અને લોકોના જીવનમાં સુધારામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરવામાં મદદ કરી છે, તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે એવા બાહ્ય વાતાવરણમાં કે જેમાં વેપાર અને બહુપક્ષીયવાદ જોખમમાં છે અને સંસાધનો તથા સપ્લાય ચેઈન સુધી પહોંચવામાં અવરોધ છે, નવી ટેકનોલોજી ઉત્પાદન પ્રણાલીઓને બદલી રહી છે અને પાણી, ઊર્જા અને જટિલ ખનિજોની માંગમાં તીવ્ર વધારો કરી રહી છે; ભારત મહત્વાકાંક્ષા સાથે સર્વસમાવેશકતાનું સંતુલન જાળવીને વિકસિત ભારત તરફ વિશ્વાસપૂર્ણ ડગલાં ભરવાનું ચાલુ રાખશે અને વૈશ્વિક બજારો સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલું રહેવું જોઈએ, વધુ નિકાસ કરવી જોઈએ અને સ્થિર લાંબા ગાળાના રોકાણને આકર્ષિત કરવું જોઈએ. નાણા મંત્રીએ સરકારની સાથે મજબૂતીથી ઉભા રહેવા અને વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક બનવા તરફ સાથે મળીને માર્ગ મોકળો કરવા બદલ જનતાનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો.

આકાંક્ષાને સિદ્ધિમાં અને ક્ષમતાને પ્રદર્શનમાં પરિવર્તિત કરવાના સરકારના ઉદ્દેશ્ય પર પ્રકાશ પાડતા નાણા મંત્રીએ કહ્યું કે સરકાર સુનિશ્ચિત કરી રહી છે કે વિકાસના લાભાંશ દરેક ખેડૂત, અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ, વિચરતી જાતિઓ, યુવાનો, ગરીબો અને મહિલાઓ સુધી પહોંચે.

નાણા મંત્રીએ કહ્યું કે સરકારે રોજગાર નિર્માણ, ઉત્પાદકતા વધારવા અને વૃદ્ધિને વેગ આપવા તરફ વ્યાપક આર્થિક સુધારાઓ હાથ ધર્યા છે. તેમણે કહ્યું કે 2025 માં સ્વતંત્રતા દિવસ પર પ્રધાનમંત્રીની જાહેરાત પછી, 350 થી વધુ સુધારાઓ રોલ આઉટ કરવામાં આવ્યા છે. આમાં GST સરળીકરણ, લેબર કોડ્સનું સૂચનાપત્ર (notification) અને ફરજિયાત ક્વોલિટી કંટ્રોલ ઓર્ડર્સનું તર્કસંગતકરણ સામેલ છે. ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિઓની રચના કરવામાં આવી છે અને સમાંતરે કેન્દ્ર સરકાર નિયમો હળવા કરવા અને પાલનની જરૂરિયાતો ઘટાડવા માટે રાજ્ય સરકારો સાથે મળીને કામ કરી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે આ 'રિફોર્મ એક્સપ્રેસ' તેના માર્ગ પર છે અને કર્તવ્ય પૂર્ણ કરવા માટે તેની ગતિ જાળવી રાખશે.

શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ આપવા અને ટકાવી રાખવા માટે પ્રથમ કર્તવ્ય હેઠળ છ ક્ષેત્રોમાં હસ્તક્ષેપની દરખાસ્ત કરી: i) 7 વ્યૂહાત્મક અને ફ્રન્ટિયર ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન વધારવું; ii) વારસા સમાન જૂના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોને પુનર્જીવિત કરવા; iii) “ચેમ્પિયન MSMEs” બનાવવું; iv) ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત પ્રોત્સાહન આપવું; v) લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષા અને સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવી; અને vi) શહેરી આર્થિક ક્ષેત્રોનો વિકાસ.

નાણા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે બીજું કર્તવ્ય આકાંક્ષાઓ પૂર્ણ કરવાનું અને ક્ષમતા નિર્માણ કરવાનું છે. તેમણે કહ્યું કે અમારી સરકારના એક દાયકાના સતત અને સુધારા-લક્ષી પ્રયાસો દ્વારા લગભગ 25 કરોડ વ્યક્તિઓ બહુપરિમાણીય ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે સરકારે યુવા ભારતની આકાંક્ષાઓને પૂર્ણ કરવા માટે સેવા ક્ષેત્ર (Services Sector) પર નવેસરથી ભાર મૂકવાનું નક્કી કર્યું છે, જેમાં વિકસિત ભારતના મુખ્ય ચાલક તરીકે સેવા ક્ષેત્ર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા પગલાંની ભલામણ કરવા માટે ઉચ્ચ સત્તા ધરાવતી ‘એજ્યુકેશન ટુ એમ્પ્લોયમેન્ટ એન્ડ એન્ટરપ્રાઈઝ’ (EEE) સ્ટેન્ડિંગ કમિટીની સ્થાપના જેવા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. આ સમિતિ વૃદ્ધિ, રોજગાર અને નિકાસની ક્ષમતાને શ્રેષ્ઠ બનાવવા માટે અગ્રતાના ક્ષેત્રો નક્કી કરશે. તેઓ નોકરીઓ અને કૌશલ્યની જરૂરિયાતો પર AI સહિતની ઉભરતી ટેકનોલોજીની અસરનું પણ મૂલ્યાંકન કરશે અને તે માટેના પગલાં સૂચવશે. આનાથી ભારત સેવા ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક લીડર બનશે, જેમાં 2047 સુધીમાં 10% વૈશ્વિક હિસ્સો હશે, તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે દરખાસ્ત કરી હતી કે ત્રીજું કર્તવ્ય જે સબકા સાથ, સબકા વિકાસના વિઝન સાથે સુસંગત છે તેના માટે નીચે મુજબ લક્ષિત પ્રયાસો જરૂરી છે: અ) નાના અને સીમાંત ખેડૂતો પર વિશેષ ધ્યાન આપીને, ઉત્પાદકતા વૃદ્ધિ અને ઉદ્યમશીલતા દ્વારા ખેડૂતોની આવક વધારવી; બ) આજીવિકાની તકો, તાલીમ અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાના સહાયક ઉપકરણો સુધી પહોંચ દ્વારા દિવ્યાંગજનોને સશક્ત બનાવવા; ક) માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને ટ્રોમા કેર (trauma care) સુવિધા પૂરી પાડીને નબળા વર્ગોને સશક્ત બનાવવા; ડ) વિકાસ અને રોજગારની તકોને વેગ આપવા માટે પૂર્વોદય રાજ્યો અને ઉત્તર-પૂર્વ ક્ષેત્ર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું.

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com