কেন্দ্ৰীয় বিত্ত আৰু কৰ্পৰেট পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী শ্ৰীমতী  নিৰ্মলা সীতাৰমণে আজি সংসদত  ২০২৫-২৬ বৰ্ষৰ অৰ্থনৈতিক জৰীপ দাখিল কৰে। অৰ্থনৈতিক জৰীপৰ উল্লেখযোগ্য দিশসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হৈছে।

অৰ্থনীতিৰ অৱস্থা

১) বিশ্বৰ পৰিৱেশ ভংগুৰ ৰূপতেই  আছে,বিকাশে  আশা কৰাতকৈ ভালদৰে  ঠন ধৰি উঠিছে  যদিও ভূ-ৰাজনৈতিক উত্তেজনা, বাণিজ্যিক বিভাজন আৰু বিত্তীয় দুৰ্বলতাৰ মাজত বিপদসমূহ বৃদ্ধি পাইছে। এই জোকাৰণিৰ প্ৰভাৱ এতিয়াও অনুভূত হৈছে।

২/ এই পটভূমিত ভাৰতৰ প্ৰদৰ্শন উন্নত হৈ আছে।  ফাৰ্ষ্ট এডভান্স এষ্টিমেটে ২০২৬ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাস্তৱিক জিডিপি বৃদ্ধি ৭.৪ শতাংশ আৰু জিভিএ বৃদ্ধি ৭.৩ শতাংশ বুলি উল্লেখ কৰি একেৰাহে চতুৰ্থ বছৰৰ বাবে ভাৰতৰ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা প্ৰধান অৰ্থনীতি হিচাপে নিজৰ  মৰ্যাদা পুনৰ সুদৃঢ় কৰিছে।

৩) ব্যক্তিগত চূড়ান্ত উপভোগ ব্যয় ২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ৭.০ শতাংশ বৃদ্ধি পাই জিডিপিৰ ৬১.৫ শতাংশত উপনীত হৈছে, যিটো ২০১২ চনৰ পিছত সৰ্বাধিক (২৩ বিত্তীয় বৰ্ষতো ৬১.৫ শতাংশ অংশীদাৰিত্ব ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে)। এই বৃদ্ধিৰ সহায়ক হৈছে কম মুদ্ৰাস্ফীতি, সুস্থিৰ নিয়োগ, আৰু বৃদ্ধি পোৱা প্ৰকৃত ক্ৰয় ক্ষমতা। শক্তিশালী কৃষি প্ৰদৰ্শনে গ্ৰাম্য ব্যৱহাৰক শক্তিশালী কৰিছে, আনহাতে কৰ যুক্তিসংগতকৰণৰ সহায়ত নগৰীয়া খৰচৰ উন্নতিয়ে বহল ভিত্তিত চাহিদা বৃদ্ধিৰ  ইংগিত দিয়ে।

৪) বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬ত বিনিয়োগৰ কাৰ্যকলাপ শক্তিশালী হৈছে, মুঠ স্থিৰ মূলধন গঠন ৭.৮ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে আৰু ইয়াৰ অংশীদাৰিত্ব জিডিপিৰ ৩০ শতাংশত স্থিৰ হৈ আছে। এই গতিবেগক স্থায়ীভাৱে ৰাজহুৱা মূলধনী ব্যয় আৰু ব্যক্তিগত বিনিয়োগ কাৰ্যকলাপৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ দ্বাৰা উদগনি দিয়া হৈছিল, যিটো কৰ্পৰেট ঘোষণাৰ পৰা স্পষ্ট হৈ পৰিছে।

৫) যোগানৰ দিশত সেৱাই বৃদ্ধিৰ মূল চালক হৈয়েই আছে। বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬ৰ প্ৰথমাৰ্ধত সেৱাৰ মুঠ মূল্য সংযোজিত (জিভিএ) ৯.৩ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে, যিটো সমগ্ৰ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে আনুমানিক ৯.১ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে। এই ধাৰাটোৱে সমগ্ৰ খণ্ডটোত বহল ভিত্তিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ইংগিত দিয়ে।

বিত্তীয় উন্নয়ন: বিশ্বাসযোগ্য একত্ৰীকৰণৰ জৰিয়তে স্থিতিশীলতাক লংঘন কৰা

১) চৰকাৰৰ বিচক্ষণ বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনাই ভাৰতৰ সামগ্ৰিক অৰ্থনৈতিক আৰু বিত্তীয় কাঠামোৰ বিষয়ত বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু আস্থাক শক্তিশালী কৰিছে। ইয়াৰ ফলত ২০২৫ চনত তিনিটা সাৰ্বভৌম ক্ৰেডিট ৰেটিং উন্নীতকৰণ হৈছে - মৰ্নিংষ্টাৰ ডিবিআৰএছ, এছ এণ্ড পি গ্ল’বেল ৰেটিংছ, আৰু ৰেটিং এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্ট ইনফৰ্মেশ্যন (আৰ এণ্ড আই), ইনকৰ্পৰেটেডৰ দ্বাৰা।

২) কেন্দ্ৰৰ ৰাজহ লাভ ১৬–২০ বিত্তীয় বৰ্ষত গড়ে জিডিপিৰ প্ৰায় ৮.৫ শতাংশৰ পৰা ২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত জিডিপিৰ ৯.২%লৈ (পিএ) বৃদ্ধি হৈছে। এই উন্নতিৰ কাৰণ হৈছে উত্থানশীল অকৰ্পৰেট কৰ সংগ্ৰহ, যিটো মহামাৰীৰ পূৰ্বে জিডিপিৰ প্ৰায় ২.৪ শতাংশৰ পৰা মহামাৰীৰ পিছৰ প্ৰায় ৩.৩ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

৩) প্ৰত্যক্ষ কৰৰ ভিত্তি ক্ৰমাগতভাৱে সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল, বিত্তীয় বৰ্ষত দাখিল কৰা আয়কৰ ৰিটাৰ্ণ ৬.৯ কোটিৰ পৰা ২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ৯.২ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছিল। উচ্চ ৰিটাৰ্ণ ফাইলিঙে উন্নত অনুসৰণ, কৰ প্ৰশাসনত প্ৰযুক্তিৰ অধিক ব্যৱহাৰ, আৰু আয় বৃদ্ধিৰ লগে লগে কৰ নেটত প্ৰৱেশ কৰা ব্যক্তিৰ ক্ৰমবৰ্ধমান সংখ্যক প্ৰতিফলিত কৰে।

৪) ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিল–ডিচেম্বৰৰ ভিতৰত মুঠ জি এছ টি সংগ্ৰহ ১৭.৪ লাখ কোটি টকা আছিল, বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি ৬.৭ শতাংশ বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন কৰিছে। জি এছ টিৰ ৰাজহ বৃদ্ধি প্ৰচলিত নামমাত্ৰ জিডিপি বৃদ্ধিৰ অৱস্থাৰ সৈতে ব্যাপকভাৱে মিল আছে। সমান্তৰালভাৱে, উচ্চ-কম্পাঙ্ক সূচকে শক্তিশালী লেনদেনৰ পৰিমাণৰ কথা সূচায়, ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিল-ডিচেম্বৰৰ ভিতৰত ই-ৱে বিলৰ সঞ্চিত পৰিমাণ বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি ২১ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে।

৫) কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ কাৰ্যকৰী মূলধনী ব্যয় মহামাৰীৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱাত জিডিপিৰ গড় ২.৭ শতাংশৰ পৰা মহামাৰীৰ পিছৰ প্ৰায় ৩.৯ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে, আৰু বিত্তীয় বৰ্ষ ২৫ চনত জিডিপিৰ ৪ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

৬) মূলধনী ব্যয়ৰ বাবে ৰাজ্যসমূহক বিশেষ সাহায্য (SASCI)ৰ জৰিয়তে কেন্দ্ৰই ৰাজ্যসমূহক ২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত মূলধনী ব্যয় জিডিপিৰ প্ৰায় ২.৪ শতাংশত বজাই ৰাখিবলৈ উদগনি যোগাইছে।

৭) ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ সংযুক্ত বিত্তীয় ঘাটি মহামাৰীৰ পিছৰ সময়ছোৱাত জিডিপিৰ প্ৰায় ২.৮ শতাংশত ব্যাপকভাৱে সুস্থিৰ হৈ আছিল, যিটো মহামাৰীৰ পূৰ্বৰ স্তৰৰ দৰেই আছিল, কিন্তু শেহতীয়া বছৰবোৰত ২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ৩.২ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে ৰাজ্যৰ বিত্তীয় ক্ষেত্ৰত উদীয়মান হেঁচাক প্ৰতিফলিত কৰিছে।

৮) উচ্চ ৰাজহুৱা বিনিয়োগ বজাই ৰাখিও ভাৰতে ২০২০ চনৰ পৰা সাধাৰণ চৰকাৰী ঋণ-জিডিপি অনুপাত প্ৰায় ৭.১ শতাংশ পইণ্ট হ্ৰাস কৰিলে।

মুদ্ৰা ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় মধ্যস্থতা: নিয়ন্ত্ৰণমূলক ব্যৱস্থাৰে

আৰ্থিক দিশ

১) ভাৰতৰ মুদ্ৰা আৰু বিত্তীয় খণ্ডই বিত্তীয় মধ্যস্থতা চেনেলসমূহৰ মাজেৰে কৌশলগত নীতিগত কাৰ্য্য আৰু গাঁথনিগত স্থিতিস্থাপকতাৰ ভিত্তিত বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬ (এপ্ৰিল-ডিচেম্বৰ ২০২৫)ত শক্তিশালী প্ৰদৰ্শন প্ৰদৰ্শন কৰিছে।

বেংকিং খণ্ডৰ কাম-কাজ

২) অনুসূচিত বাণিজ্যিক বেংকসমূহৰ (এছচিবি) সম্পত্তিৰ মানদণ্ডত যথেষ্ট উন্নতি হোৱা দেখা গৈছে, যাৰ প্ৰমাণ হৈছে ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তেওঁলোকৰ জিএনপিএ অনুপাত ২.২% আৰু ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত নিকা এনপিএ অনুপাত ০.৫%, যিয়ে ক্ৰমে বহু দশকীয় নিম্ন স্তৰ আৰু অভিলেখ সৃষ্টিকাৰী নিম্ন স্তৰত উপনীত হৈছে।

৩) ২০২৫ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰলৈকে এছচিবিসমূহৰ বাকী থকা ঋণৰ বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি বৃদ্ধি ১৪.৫ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিটো ২০২৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ১১.২ শতাংশ আছিল।

আৰ্থিক অন্তৰ্ভুক্তি

৪) ২০১৪ চনত আৰম্ভ হোৱা প্ৰধানমন্ত্ৰী জন ধন যোজনাৰ অধীনত  ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ৫৫.০২ কোটি একাউণ্ট খোলা হৈছে, য’ত গ্ৰাম্য আৰু অৰ্ধনগৰ অঞ্চলত ৩৬.৬৩ কোটি একাউণ্ট মুকলি কৰা হৈছে, যাৰ ফলত পূৰ্বতে বেংক একাউণ্ট  নথকা জনসংখ্যাক মৌলিক সঞ্চয় আৰু লেনদেনৰ আন্তঃগাঁথনি প্ৰদান কৰিব পৰা গৈছে।

৫) ষ্টেণ্ড-আপ ইণ্ডিয়া আঁচনিৰ জৰিয়তে অনুসূচিত জাতি, অনুসূচিত জাতি, আৰু মহিলা উদ্যোগীসকলক গ্ৰীণফিল্ড উদ্যোগ স্থাপনৰ বাবে ১০ লাখৰ পৰা ১ কোটি টকালৈকে বেংকৰ ঋণ প্ৰদান কৰা হৈছে।

৬) পি এম ষ্ট্ৰীট ভেণ্ডৰৰ আত্মনিৰ্ভৰ নিধি (পি এম স্বনিধি) আঁচনিৰ জৰিয়তে ষ্ট্ৰীট ভেণ্ডৰসকলক জামিনবিহীন ৱৰ্কিং কেপিটেল ঋণ প্ৰদান কৰা হৈছে।

৭) প্ৰধানমন্ত্ৰী মুদ্ৰা যোজনাই (পিএমএমৱাই) উৎপাদন, ব্যৱসায়, সেৱা, আৰু সংশ্লিষ্ট কৃষি কাৰ্য্যকলাপত মজলীয়া আৰু ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগসমূহক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰিছে। ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহলৈকে এই আঁচনিখনে ৫৫.৪৫ কোটি ঋণ একাউণ্টত ৩৬.১৮ লাখ কোটি টকাতকৈ অধিক ধন প্ৰদান কৰিছিল।

বিত্তীয় খণ্ডৰ অন্যান্য দিশ

৮) বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬ৰ সময়ছোৱাত (২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে) ২৩৫ লাখ ডিমেট একাউণ্ট যোগ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত মুঠ সংশ্থা  ২১.৬ কোটিৰ বাহিৰলৈ গৈছিল। এইক্ষেত্ৰত  এটা মূল মাইলৰ খুঁটি আছিল ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত অনন্য বিনিয়োগকাৰীৰ বাবে ১২ কোটিৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা, ইয়াৰে প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশ মহিলা।

৯) মিউচুৱেল ফাণ্ড উদ্যোগটোৰো সম্প্ৰসাৰণ ঘটিল, ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰ শেষলৈকে ৫.৯ কোটি অনন্য বিনিয়োগকাৰীৰ সৈতে, ইয়াৰে ৩.৫ কোটি (২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে) অ-টায়াৰ-I আৰু টায়াৰ-II চহৰৰ পৰা আছিল, যিয়ে পৰম্পৰাগত নগৰ কেন্দ্ৰৰ বাহিৰলৈ আৰ্থিক অংশগ্ৰহণৰ প্ৰসাৰক গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।

১০) জিফ্ট চিটিত ভাৰতৰ প্ৰথমটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় সেৱা কেন্দ্ৰই বিশ্ব পুঁজি আকৰ্ষণ আৰু চেনেল কৰিবলৈ এক সক্ষম পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ  সৃষ্টি কৰিছে।

খণ্ডটোৰ বাবে নতুন  দৃষ্টিভংগী

১১) নিয়ন্ত্ৰণৰ মানৰ  ব্যৱস্থাগত বৃদ্ধিয়ে ২০২৫ চনত আই এম এফ আৰু বিশ্ব বেংকে যৌথভাৱে পৰিচালনা কৰা বিত্তীয় খণ্ডৰ মূল্যায়ন কাৰ্যসূচী (এফ এছ এ পি)ৰ জৰিয়তে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈধতা লাভ কৰিছে।দুয়োটা প্ৰতিবেদনতে ক্ৰমান্বয়ে স্থিতিস্থাপক, বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ আৰু অন্তৰ্ভুক্ত বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, য’ত মুঠ বিত্তীয় খণ্ডৰ সম্পত্তিৰ পৰিমাণ ২০২৪ চনৰ মুঠ বিত্তীয় খণ্ডৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ প্ৰায় ১৮৭ শতাংশ আৰু মূলধনী বজাৰৰ সম্পত্তিৰ সম্প্ৰসাৰণ ২০২৪ চনৰ পৰাই হৈছে ২০১৭ চনৰ জিডিপিৰ ১৪৪ শতাংশৰ পৰা ২০২৪ চনৰ ১৭৫ শতাংশলৈকে।

বাহ্যিক খণ্ড: এক দীৰ্ঘ সময়ৰ  খেল

১.বিত্তীয় বৰ্ষ  ২০০৫ আৰু ২০২৪ ৰ ভিতৰত ভাৰতৰ বিশ্বজুৰি  ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী ৰপ্তানিৰ অংশ ১ শতাংশৰ পৰা ১.৮ শতাংশলৈ প্ৰায় দুগুণ বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে বিশ্বব্যাপী বাণিজ্যিক সেৱা ৰপ্তানিৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ অংশ ২ শতাংশৰ পৰা ৪.৩ শতাংশলৈ দুগুণতকৈও অধিক বৃদ্ধি পাইছে।

২) ইউএনচিটিএডিৰ বাণিজ্য আৰু উন্নয়ন প্ৰতিবেদন ২০২৫ অনুসৰি ভাৰতে বাণিজ্যিক অংশীদাৰ বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত আগশাৰীৰ অৰ্থনীতিৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰিছিল, গ্ল’বেল চাউথত তৃতীয় স্থান লাভ কৰিছিল আৰু গ্ল’বেল নৰ্থৰ সকলো অৰ্থনীতিতকৈ অধিক বাণিজ্যিক বৈচিত্ৰ্যৰ স্ক’ৰ ৰেকৰ্ড কৰিছিল।

৩) ভাৰতৰ মুঠ ৰপ্তানিয়ে ২০২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত অভিলেখ সৃষ্টি কৰে ৮২৫.৩ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ, বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি ৬.১ শতাংশ বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন কৰে, যিটো মূলতঃ সেৱা ৰপ্তানিৰ শক্তিশালী বৃদ্ধিৰ বাবেই সম্ভৱ হৈছে।

৪) ২০২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত অ-পেট্ৰলিয়ামজাত সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানিয়ে ৩৭৪.৩ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ ঐতিহাসিক উচ্চতম স্তৰত উপনীত হয়, আনহাতে অ-পেট্ৰলিয়াম, অ-ৰত্ন আৰু গহনা ৰপ্তানিয়ে সামগ্ৰিক ব্যৱসায়িক সামগ্ৰী ৰপ্তানিৰ প্ৰায় চাৰি-পঞ্চমাংশ গঠন কৰে।

৫) ২০২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত সেৱাৰ ৰপ্তানিয়ে সৰ্বকালৰ সৰ্বোচ্চ ৩৮৭.৬ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ স্পৰ্শ কৰিছিল, যিটো ১৩.৬ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱসায়িক সেৱাৰ বিশ্বব্যাপী কেন্দ্ৰ হিচাপে ভাৰতৰ স্থানক শক্তিশালী কৰি তুলিছে।

৬) ভাৰতৰ চলিত একাউণ্টৰ ঘাটি মধ্যমীয়া হৈয়েই থাকিল, যিটো সেৱা ৰপ্তানি আৰু ৰেমিটেন্সৰ পৰা শক্তিশালী নিকা প্ৰবাহৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত যিয়ে ব্যৱসায়িক সামগ্ৰীৰ বাণিজ্যৰ ঘাটি ক্ষতিপূৰণ কৰে। ২৬ বিত্তীয় বৰ্ষৰ দ্বিতীয় ত্ৰৈমাসিকত ভাৰতৰ চিএডি, জিডিপিৰ প্ৰায় ১.৩ শতাংশ, আন কেইবাখনো ডাঙৰ অৰ্থনীতিৰ সৈতে অনুকূলভাৱে তুলনা কৰিছিল।

৭) ভাৰত বিশ্বৰ সৰ্বাধিক ৰেমিটেন্স লাভ কৰা দেশ হৈয়েই আছে, বিত্তীয় বৰ্ষ ২৫ চনত ইয়াৰ প্ৰবাহ  ১৩৫.৪ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ হয়, যিয়ে বাহ্যিক একাউণ্টত স্থিতিশীলতাক সমৰ্থন কৰে। উন্নত অৰ্থনীতিৰ পৰা ৰেমিটেন্সৰ অংশ বৃদ্ধি পালে, যিয়ে দক্ষ আৰু পেছাদাৰী শ্ৰমিকৰ ক্ৰমবৰ্ধমান অৱদান প্ৰতিফলিত কৰে।

৮) ভাৰতৰ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ মজুত ২০২৬ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীলৈকে ৭০১.৪ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে প্ৰায় ১১ মাহৰ আমদানিৰ আৱৰণ প্ৰদান কৰিছে আৰু ৯৪ শতাংশতকৈ অধিক বহিঃঋণ সামৰি লৈছে, যাৰ ফলত বাহ্যিক অস্থিৰতাৰ বিৰুদ্ধে স্থিতিস্থাপকতা শক্তিশালী হৈছে।

৯) বিশ্বব্যাপী বিনিয়োগৰ পৰিৱেশৰ মাজত ভাৰতে যথেষ্ট পৰিমাণৰ প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰি থাকিল, ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিল-নৱেম্বৰৰ ভিতৰত মুঠ প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগৰ প্ৰবাহ ৬৪.৭ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ হয়।

১০) ২০২৪ চনত গ্ৰীণফিল্ড বিনিয়োগৰ ঘোষণাত ভাৰতে বিশ্বজুৰি চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল, ১০০০ৰো অধিক প্ৰকল্পৰে আৰু ২০২০-২৪ চনৰ ভিতৰত গ্ৰীণফিল্ড ডিজিটেল বিনিয়োগৰ বাবে সৰ্ববৃহৎ গন্তব্যস্থান হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।

মুদ্ৰাস্ফীতি: হ্ৰাস পোৱাৰ লগতে নিয়ন্ত্ৰিত হৈছে

১) ভাৰতত চিপিআই ছিৰিজৰ আৰম্ভণিৰ পিছত সৰ্বনিম্ন মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে, এপ্ৰিল-ডিচেম্বৰ ‘২৫ৰ গড়  মুদ্ৰাস্ফীতি ১.৭%। খুচুৰা মুদ্ৰাস্ফীতিৰ মধ্যমীয়া হোৱাৰ মূল কাৰণ হ’ব পাৰে খাদ্য আৰু ইন্ধনৰ মূল্যৰ সাধাৰণ মুদ্ৰাস্ফীতিৰ ধাৰা, যিবোৰ একেলগে ভাৰতৰ গ্ৰাহক মূল্য সূচকাংক (চিপিআই)ৰ টোপোলাৰ ৫২.৭ শতাংশ।

২) উল্লেখযোগ্য যে প্ৰধান উদীয়মান বজাৰ আৰু উন্নয়নশীল অৰ্থনীতি (EMDE)ৰ ভিতৰত ভাৰতে ২০২৪ চনৰ তুলনাত ২০২৫ চনত  মুদ্ৰাস্ফীতিৰ ক্ষেত্ৰত তীব্ৰ হ্ৰাস প্ৰত্যক্ষ  কৰিছে, যিটো প্ৰায় ১.৮ শতাংশ পইণ্ট হৈছে।

কৃষি আৰু খাদ্য ব্যৱস্থাপনা

১) ১৫ বিত্তীয় বৰ্ষৰ পৰা ২৪ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ভিতৰত পশুপালন খণ্ডত শক্তিশালী বৃদ্ধিৰ সাক্ষী হৈছে, জিভিএ প্ৰায় ১৯৫ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে। মীন খণ্ডটোৱেও ভাল প্ৰদৰ্শন কৰিছে, ২০০৪-১৪ চনৰ তুলনাত ২০১৪-২০২৪ চনৰ ভিতৰত মীন উৎপাদন ১৪০ শতাংশতকৈ অধিক বৃদ্ধি পাইছে।

২) বৰষুণ  ভাল হোৱাৰ বাবে  ভাৰতৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদন কৃষি বৰ্ষ (এ ৱাই) ২০২৪–২৫ত ৩,৫৭৭.৩ লাখ মেট্ৰিক টন (এল এম টি) হোৱা বুলি অনুমান কৰা হৈছে, যিটো পূৰ্বৰ বছৰৰ তুলনাত ২৫৪.৩ এল এম টি বৃদ্ধি। এই বৃদ্ধিৰ কাৰণ হৈছে ধান, ঘেঁহু, কুঁহিয়াৰ আৰু মোটা শস্য (শ্ৰী অন্ন)ৰ উৎপাদন অধিক।

৩) খাদ্যশস্যৰ উৎপাদন বৃদ্ধি পোৱাৰ পাছতো কৃষি জিভিএৰ প্ৰায় ৩৩ শতাংশ পূৰণ  কৰা উদ্যান শস্যই কৃষি বৃদ্ধিৰ মূল চালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ২০২৪-২৫ চনত উদ্যান শস্যৰ উৎপাদন ৩৬২.০৮ মিলিয়ন টন হৈছে,  যিটোৱে আনুমানিক খাদ্য শস্য উৎপাদন ৩৫৭.৭৩ মেট্ৰিক টন অতিক্ৰম কৰে।

৪) কৃষি বিপণন আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ দক্ষতা বৃদ্ধিৰ বাবে চৰকাৰে আই এছ এ এম আৰু কৃষি আন্তঃগাঁথনি পুঁজি (এ আই এফ)ৰ অধীনত কৃষি বিপণন আন্তঃগাঁথনি (এ এম আই) উপ-আঁচনি ৰূপায়ণ কৰি ফাৰ্ম-গেটৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰি ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণক উৎসাহিত কৰিছে। ই-নেম আঁচনিৰ জৰিয়তে মূল্য নিৰ্ধাৰণ  বৃদ্ধি কৰা হৈছে, যিয়ে ২০২৫ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰলৈকে প্ৰায় ১.৭৯ কোটি কৃষক, ২.৭২ কোটি ব্যৱসায়ী আৰু ৪,৬৯৮ এফপিঅ’ক অনব’ৰ্ড কৰিছে, যিয়ে ২৩খন ৰাজ্য আৰু ৪খন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ ১৫২২খন মাণ্ডীক সামৰি লৈছে।

৫) বাধ্যতামূলক শস্য আৰু পিএম-কিষাণৰ  আয় হস্তান্তৰৰ বাবে নিশ্চিত এমএছপিৰ জৰিয়তে কৃষকৰ আয় সমৰ্থন কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি প্ৰধানমন্ত্ৰী কিষাণ মান্ধন যোজনাই পেঞ্চনৰ সহায় আগবঢ়ায়, কৃষকৰ আয়ৰ সুৰক্ষা আৰু সামাজিক সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰে। আৰম্ভণিৰ পৰাই পিএম-কিষাণৰ অধীনত ২১টা কিস্তিত যোগ্য কৃষকসকলক ৪.০৯ লাখ কোটিতকৈ অধিক টকা মুকলি কৰা হৈছে। পিএমকেএমৱাইৰ অধীনত ২০২৫ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰলৈকে ২৪.৯২ লাখ কৃষকে নামভৰ্তি কৰিছে।

সেৱাসমূহ: স্থিতিশীলতাৰ পৰা নতুন সীমালৈ

১) জিডিপিত সেৱাৰ অংশীদাৰিত্ব ২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত   ৫৩.৬ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে; জিভিএত সেৱাৰ অংশীদাৰিত্ব এতিয়ালৈকে সৰ্বাধিক - ৫৬.৪ শতাংশ - বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬ৰ এফএ অনুসৰি , যিয়ে আধুনিক, ব্যৱসায়যোগ্য আৰু ডিজিটেলভাৱে প্ৰদান কৰা সেৱাৰ বৃদ্ধি পোৱা গুৰুত্বক প্ৰতীয়মান কৰিছে।

২) ভাৰত বিশ্বৰ সপ্তম বৃহত্তম সেৱা ৰপ্তানিকাৰক দেশ, বিশ্ব সেৱা বাণিজ্যত ইয়াৰ অংশীদাৰিত্ব ২০০৫ চনত ২ শতাংশৰ পৰা ২০২৪ চনত ৪.৩ শতাংশলৈ, দুগুণতকৈও অধিক বৃদ্ধি পাইছে।

৩) সেৱা খণ্ডই প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগৰ প্ৰবাহৰ সৰ্বাধিক গ্ৰাহক হৈয়েই আছে, বিত্তীয় বৰ্ষ ২৩-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ভিতৰত মুঠ প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগৰ গড়ে ৮০.২ শতাংশ, যিটো মহামাৰীৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱাত (বিত্তীয় বৰ্ষ ১৬-২০ বিত্তীয় বৰ্ষ) ৭৭.৭ শতাংশ আছিল।

উদ্যোগৰ পৰৱৰ্তী উত্তৰণ: গাঁথনিগত পৰিৱৰ্তন আৰু বিশ্বব্যাপী সংহতি

১) ২০২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ঔদ্যোগিক কাৰ্যকলাপ শক্তিশালী হৈছে, বিশ্বজুৰি বশ আৰু স্থায়ী হেডৱিণ্ডৰ মাজতো প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত উদ্যোগ জিভিএ ৭.০% (বাস্তৱিকভাৱে) বৃদ্ধি পাইছে।

২) উৎপাদন বৃদ্ধি ত্বৰান্বিত হৈছে, জিভিএ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত ৭.৭২% আৰু দ্বিতীয় ত্ৰৈমাসিকত ৯.১৩% বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে গাঁথনিগত পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰতিফলিত কৰিছে।

৩) ১৪টা খণ্ডৰ উৎপাদন সংযুক্ত প্ৰৰোচনা (পিএলআই) আঁচনিসমূহে প্ৰকৃত বিনিয়োগৰ ২.০ লাখ কোটিতকৈ অধিক আকৰ্ষণ কৰিছে, যাৰ ফলত ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ১৮.৭ লাখ কোটি টকাতকৈ অধিক উৎপাদন/বিক্ৰী  বৃদ্ধি হৈছে আৰু ১২.৬ লাখতকৈ অধিক চাকৰিৰ সৃষ্টি হৈছে।

৪) ভাৰতৰ উদ্ভাৱনৰ প্ৰদৰ্শন ক্ৰমাগতভাৱে শক্তিশালী হৈছে, ২০১৯ চনৰ ৬৬ নম্বৰৰ পৰা ২০২৫ চনত ইয়াৰ গ্ল’বেল ইনোভেচন ইনডেক্সৰ স্থান  ৩৮ নম্বৰলৈ উন্নীত হৈছে।

৫) ভাৰত অৰ্ধপৰিবাহী অভিযানৰ ঘৰুৱা সামৰ্থ্য উন্নত, ৬খন ৰাজ্যত ১০টা অৰ্ধপৰিবাহী নিৰ্মাণ আৰু পেকেজিং প্ৰকল্পৰ অনুমোদন দিয়া হৈছে, য’ত প্ৰায় ১.৬০ লাখ কোটি টকাৰ  বিনিয়োগ জড়িত হৈ আছে।

বিনিয়োগ আৰু আন্তঃগাঁথনি: সংযোগ, ক্ষমতা আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা শক্তিশালী কৰা

১) ভাৰত চৰকাৰৰ মূলধনী ব্যয় প্ৰায় ৪.২ গুণ বৃদ্ধি পাইছে, বিত্তীয় বৰ্ষ ১৮ত ২.৬৩ লাখ কোটি টকাৰ পৰা ২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ১১.২১ লাখ কোটি টকালৈ হৈছে, আনহাতে বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬ (বি ই)ত কাৰ্যকৰী মূলধনী ব্যয় ১৫.৪৮ লাখ কোটি টকা হৈছে, যিয়ে আন্তঃগাঁথনিক বৃদ্ধিৰ মূল চালিকা শক্তি  হিচাপে পৰিগণিত কৰিছে।

২) ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ আন্তঃগাঁথনি যথেষ্ট সম্প্ৰসাৰিত হৈছে ,  ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ নেটৱৰ্ক ৯১,২৮৭ কিলোমিটাৰ (বিত্তীয় বৰ্ষ ১৪)ৰ পৰা ১,৪৬,৫৭২ কিলোমিটাৰ (২৬ বিত্তীয় বৰ্ষ, ডিচেম্বৰলৈকে)লৈ প্ৰায় ৬০ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে  আৰু কাৰ্যক্ষম হাই-স্পীড কৰিডৰ প্ৰায় দহগুণ বৃদ্ধি পাইছে—৫৫০ কিলোমিটাৰ (১৪ বিত্তীয় বৰ্ষ)ৰ পৰা ৫,৩৬৪ কিলোমিটাৰ (২৬ বিত্তীয় বৰ্ষ, লৈকে ডিচেম্বৰ)।

৩) ৰে’লৱেৰ আন্তঃগাঁথনিৰ সম্প্ৰসাৰণ অব্যাহত আছে, ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ৰে’ল  নেটৱৰ্ক ৬৯,৪৩৯ ৰুট কিলোমিটাৰত উপনীত হয়, বিত্তীয় বৰ্ষ ২৬ত ৩,৫০০ কিলোমিটাৰৰ লক্ষ্য সংযোজন কৰা হৈছে আৰু ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰৰ ভিতৰত ৯৯.১ শতাংশ বৈদ্যুতিককৰণ সম্ভৱ হৈ উঠিছে।

৪) ভাৰত বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ঘৰুৱা বিমান বজাৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে, ২০১৪ চনত ৭৪টা বিমানবন্দৰৰ পৰা ২০২৫ চনত ১৬৪টালৈ বৃদ্ধি পাইছে।

৫) শক্তি খণ্ডই স্থায়ী ক্ষমতা সম্প্ৰসাৰণৰ ৰেকৰ্ড গঢ়িছে, ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে ১১.৬ শতাংশ (বছৰ বছৰি) বৃদ্ধি পাই ৫০৯.৭৪ জিডব্লিউ হৈছে, আৰু ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে চাহিদা–যোগানৰ ব্যৱধান ৪.২ শতাংশৰ পৰা শূন্যলৈ হ্ৰাস পাইছে

৬) শক্তি খণ্ডৰ সংস্কাৰে এক ঐতিহাসিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিছে, ডিছক’মে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ২,৭০১ কোটি টকাৰ ইতিবাচক লাভৰ পিছত কৰ (পিএটি) ৰেকৰ্ড কৰাৰ লগতে এটি এণ্ড চিৰ লোকচান ২২.৬২ শতাংশ (বিত্তীয় বৰ্ষ ১৪)ৰ পৰা ১৫.০৪ শতাংশ (২৫ বিত্তীয় বৰ্ষ)লৈ হ্ৰাস পাইছে। ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ মুঠ শক্তি উৎপাদন ক্ষমতাৰ প্ৰায় ৪৯.৮৩ শতাংশ, ভাৰতে সামগ্ৰিকভাৱে আৰ ই আৰু স্থাপন কৰা সৌৰ ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বজুৰি তৃতীয় স্থানত আছে।

৭) টেলি-ডেনচিটি ৮৬.৭৬ শতাংশত উপনীত হয়, আৰু এতিয়া দেশৰ ৯৯.৯ শতাংশ জিলাত ৫জি সেৱা উপলব্ধ।

৮) জল জীৱন অভিযানৰ অধীনত ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহলৈকে  ৮১ শতাংশতকৈ অধিক গ্ৰাম্য পৰিয়ালে বিশুদ্ধ নলৰ পানীৰ সুবিধা লাভ কৰিছে

 ৯) মহাকাশৰ আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰা হৈছে, ভাৰত স্বায়ত্তশাসিত উপগ্ৰহ ডকিং (SpaDeX) লাভ কৰা চতুৰ্থ ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।  লগতে থলুৱা  অভিযান সম্প্ৰসাৰিত কৰাৰ লগতে ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পাইছে।

পৰিৱেশ আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন: স্থিতিস্থাপক, প্ৰতিযোগিতামূলক আৰু উন্নয়ন-চালিত ভাৰত গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্য

১) ২০২৫-২৬ চনৰ ভিতৰত (২০২৫ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰলৈকে) দেশত মুঠ ৩৮.৬১ গিগাৱাট নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ক্ষমতা অৰ্জন  কৰা হৈছে, য’ত ৩০.১৬ গিগাৱাট সৌৰশক্তি, ৪.৪৭ গিগাৱাট বায়ু শক্তি, ০.০৩ গিগাৱাট বায়’-পাৱাৰ আৰু ৩.২৪ গিগাৱাট জলশক্তি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে

শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্য: কি কাম কৰা হৈছে আৰু কি হ’ব

১) ভাৰতে আজি বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ বিদ্যালয় ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে, ১.০১ কোটিৰো অধিক শিক্ষকৰ সহায়ত ১৪.৭১ লাখ বিদ্যালয়ত ২৪.৬৯ কোটি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সেৱা আগবঢ়াই আছে।

২) ভাৰতে আন্তঃগাঁথনি আৰু শিক্ষকৰ সামৰ্থ্য শক্তিশালী কৰি বিদ্যালয়ত নামভৰ্তিৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য লাভ কৰিছে, পোষণ শক্তি নিৰ্মাণ আৰু সমগ্ৰ শিক্ষা অভিযানৰ দৰে আঁচনিয়ে প্ৰৱেশ আৰু সমতাক প্ৰসাৰিত কৰিছে। প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত (প্ৰথম শ্ৰেণীৰ পৰা পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ) মুঠ নামভৰ্তি অনুপাত (জিইআৰ) ৯০.৯, উচ্চ প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত (ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ পৰা অষ্টম শ্ৰেণীলৈ ৯০.৩), মাধ্যমিক পৰ্যায়ত (নৱম আৰু দশম শ্ৰেণী) ৭৮.৭ আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰ্যায়ত (একাদশ আৰু দ্বাদশ শ্ৰেণী) ৫৮.৪।

উচ্চ শিক্ষা

৩) উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানৰ সংখ্যা ২০১৪-১৫ চনত ৫১,৫৩৪ খনৰ পৰা ২০২৫ চনৰ জুন মাহলৈকে ৭০,০১৮ লৈ বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ  প্ৰৱেশৰ যথেষ্ট উন্নতি হৈছে। এই বৃদ্ধিৰ ফলত বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়সমূহৰ যথেষ্ট বিকাশ হৈছে। ২০১৪-১৫ চনৰ পৰা ২০২৪-২৫ চনৰ ভিতৰত আগশাৰীৰ  উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানৰ সংখ্যা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে। জাঞ্জিবাৰ আৰু আবুধাবিত দুটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আই আই টি কেম্পাছ স্থাপনৰ সমান্তৰালভাৱে এতিয়া ই ২৩খন  আই আই টি, ২১খন আই আই এম, আৰু ২০খন  এইমছত  স্থাপন কৰা হৈছে।

৪) এন ই পিৰ অধীনত উচ্চ শিক্ষা ব্যৱস্থাত কেইবাটাও সংস্কাৰ সাধন কৰা হৈছে।

ক. শৈক্ষিক আৰু দক্ষতাভিত্তিক শিক্ষণৰ মিশ্ৰণৰ লক্ষ্যৰে ৰাষ্ট্ৰীয় ঋণ কাঠামো (এনচিআৰএফ) ১৭০খন বিশ্ববিদ্যালয়ে গ্ৰহণ কৰিছে।

খ. একাডেমিক বেংক অৱ ক্ৰেডিটে ২৬৬০খন প্ৰতিষ্ঠানক সামৰি লৈছে, য’ত ৪.৬ কোটিতকৈ অধিক আইডি জাৰি কৰা হৈছে, য’ত ক্ৰেডিট থকা ২.২ কোটি এপিএএআৰ (অটোমেটেড পাৰ্মানেণ্ট একাডেমিক একাউণ্ট ৰেজিষ্ট্ৰী) আইডিৰ সৃষ্টি কৰা হৈছে

গ. ১৫৩খন বিশ্ববিদ্যালয়ে ২০৩৫ চনৰ ভিতৰত ৫০ শতাংশ জিইআৰৰ এনইপিৰ লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ নমনীয় প্ৰৱেশ-প্ৰস্থান পথ আৰু দ্বিবাৰ্ষিক নামভৰ্তি ব্যৱস্থা  প্ৰৱৰ্তন কৰিছে।

স্বাস্থ্য

৫) ১৯৯০ চনৰ পৰা ভাৰতে মাতৃৰ মৃত্যুৰ হাৰ (MMR) ৮৬ শতাংশ হ্ৰাস কৰিছে, যিটো বিশ্বৰ গড় ৪৮ শতাংশতকৈ বহু বেছি। ১৯৯০-২০২৩ চনৰ ভিতৰত বিশ্বজুৰি ৫৪ শতাংশৰ তুলনাত বিশ্বজুৰি ৬১ শতাংশ হ্ৰাস আৰু নৱজাতকৰ মৃত্যুৰ হাৰ (এনএমআৰ) ৭০ শতাংশ হ্ৰাস অতিক্ৰম কৰি পাঁচ বছৰৰ তলৰ শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ (ইউ৫এমআৰ) ৭৮ শতাংশ হ্ৰাস পোৱা গৈছে।

৬) যোৱা দশকত শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ (আই এম আৰ) ৩৭ শতাংশতকৈ অধিক হ্ৰাস পাইছে, ২০১৩ চনত প্ৰতি হাজাৰ জীৱিত জন্মৰ বিপৰীতে ৪০ৰ মৃত্যুৰ পৰা ২০২৩ চনত ২৫লৈ হ্ৰাস পাইছে।

নিয়োগ আৰু দক্ষতা বিকাশ: দক্ষতাক সঠিকৰূপত বিকশিত কৰা হৈছে

১) ২৬ বিত্তীয় বৰ্ষৰ দ্বিতীয় ত্ৰৈমাসিকত মুঠ ৫৬.২ কোটি লোকে (১৫ বছৰ আৰু তাৰ ওপৰৰ) কৰ্ম সংস্থাপন লাভ  কৰিছিল, যিয়ে ২৬ বিত্তীয় বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ তুলনাত দ্বিতীয় ত্ৰৈমাসিকত প্ৰায় ৮.৭ লাখ নতুন চাকৰিৰ সৃষ্টি কৰিছে।

২) সংগঠিত উৎপাদন খণ্ডক সামৰি লোৱা উদ্যোগৰ বাৰ্ষিক জৰীপ (এ এছ আই)ৰ ফলাফল ২৪ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ফলাফলে উৎপাদন খণ্ডৰ স্থিতিস্থাপকতাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে, য’ত পূৰ্বৰ বছৰৰ তুলনাত এই বছৰত ৬ শতাংশ নিয়োগ বৃদ্ধি হোৱা দেখা গৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ২৩ বিত্তীয় বৰ্ষৰ তুলনাত ২৪ বিত্তীয় বৰ্ষত ১০ লাখৰো অধিক চাকৰি সংযোজন।

৩) শ্ৰমিক সংহিতাই গিগ আৰু প্লেটফৰ্ম কৰ্মীসকলক আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিছে, সামাজিক সুৰক্ষা, কল্যাণমূলক পুঁজি, আৰু সুবিধা বহনযোগ্যতা সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে।

৪) ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহলৈকে ই-শ্ৰম পৰ্টেলত ৩১ কোটিৰো অধিক অসংগঠিত শ্ৰমিকক সফলতাৰে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে; মুঠ পঞ্জীয়কৰ ৫৪ শতাংশতকৈ অধিক মহিলাই  লিংগভিত্তিক কল্যাণমূলক আঁচনিৰ প্ৰসাৰক যথেষ্ট শক্তিশালী কৰি তুলিছে।

৫) ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ সেৱা (এনচিএছ) হৈছে চাকৰি প্ৰত্যাশী, নিয়োগকৰ্তা, প্ৰশিক্ষণ প্ৰদানকাৰীক ৫৯ মিলিয়নতকৈ অধিক পঞ্জীয়নভুক্ত চাকৰি প্ৰত্যাশী আৰু ৫৩ লাখ চাকৰি প্ৰদানকাৰীৰ সৈতে বিভিন্ন খণ্ডক সংযোগ কৰাৰ লগতে  প্ৰায় ৮ কোটি খালী পদ একেঠাইতে  সংগঠিত কৰিছে।

দক্ষতাৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ

৬) আইটিআইৰ উন্নীতকৰণৰ  ৰাষ্ট্ৰীয় আঁচনিখনে স্মাৰ্ট শ্ৰেণীকোঠা, আধুনিক লেব, ডিজিটেল বিষয়বস্তু, আৰু উদ্যোগৰ লগত সংগতি ৰাখি দীৰ্ঘ আৰু হ্ৰস্বম্যাদী পাঠ্যক্ৰমৰ জৰিয়তে ২০০টা হাব আইটিআই আৰু ৮০০টা স্পক আইটিআইকে ধৰি ১০০০টা চৰকাৰী আইটিআইক উন্নীত কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।

গ্ৰাম্য উন্নয়ন আৰু সামাজিক অগ্ৰগতি: অংশগ্ৰহণৰ পৰা অংশীদাৰিত্বলৈকে

১/ বিশ্ব বেংকে ২০২১ চনৰ মূল্যৰ আধাৰত  দৰিদ্ৰ সীমাৰ লোকৰ ক্ৰয় ক্ষমতা এদিনত  ২.১৫ মাৰ্কিনৰ পৰা ৩.০০ মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি কৰিছে। সংশোধিত আই পি এলৰ তথ্য অনুসৰি ২০২২-২৩ চনত ভাৰতৰ দৰিদ্ৰতাৰ হাৰ আছিল চৰম দৰিদ্ৰতাৰ ক্ষেত্ৰত ৫.৩ শতাংশ আৰু নিম্ন-মধ্য আয়ৰ দৰিদ্ৰতাৰ ক্ষেত্ৰত ২৩.৯ শতাংশ।

২) বিত্তীয় বৰ্ষ ২২ৰ পৰা  চৰকাৰৰ সমাজ সেৱা ব্যয় (এছ এছ ই) বৃদ্ধিৰ ধাৰা দেখুৱাইছে।

৩/ ২০২৪-২৫ (আৰ ই)ত ৭.৭% আৰু ২০২৩-২৪ চনত ৭%ৰ বিপৰীতে ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত (বি ই) এছ এছ ই জি ডি পিৰ ৭.৯%।

গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ অৱস্থা

৪) ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ড্ৰ’ন জৰীপৰ বাবে অধিসূচনা জাৰি  কৰা প্ৰায় ৩.৪৪ লাখ গাঁৱৰ লক্ষ্যৰ বিপৰীতে ৩.২৮ লাখ গাঁৱত স্বামীত্বৰ  অধীনত ড্ৰ’ন জৰীপ সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছে। প্ৰায় ১.৮২ লাখ গাঁৱৰ বাবে ২.৭৬ কোটি প্ৰপাৰ্টি কাৰ্ড প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। লিড ফাৰ্টিলাইজাৰ কোম্পানীয়ে ২০২৩-২৪ চনত নিজৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি এছ এইচ জি ড্ৰ’ন ডিডিছক ১০৯৪ খন ড্ৰ’ন বিতৰণ কৰিছিল, ইয়াৰে ৫০০ ড্ৰ’ন নমো ড্ৰ’ন ডিডি আঁচনিৰ অধীনত প্ৰদান কৰা হৈছে।

ভাৰতত এআই পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বিৱৰ্তন: আগুৱাই যোৱাৰ পথ

খণ্ডসমূহৰ মাজত নিয়োজিত সৰু, কৰ্ম নিৰ্দিষ্ট আৰ্হিসমূহে উদ্ভাৱনক অধিক সমানে বিয়পাই দিবলৈ  অনুমতি দিয়ে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে প্ৰৱেশৰ বাধাসমূহ হ্ৰাস কৰে,  ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক পৰিৱেশৰ বৈচিত্ৰ্যৰ সৈতে ভালদৰে খাপ খাই পৰে।স্বাস্থ্যসেৱা, কৃষি, নগৰ ব্যৱস্থাপনা, শিক্ষা, দুৰ্যোগৰ বাবে প্ৰস্তুতি, আৰু ৰাজহুৱা প্ৰশাসনৰ মাজেৰে, স্থানীয় হাৰ্ডৱেৰত কাম কৰা আৰু কম সম্পদৰ পৰিৱেশত কাম কৰা এআই ব্যৱস্থাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি পাইছে।

নগৰায়ন: ভাৰতৰ চহৰসমূহক ইয়াৰ নাগৰিকসকলৰ সুবিধাৰ বাবে  সক্ষম কৰি তোলা হৈছে

নমো ভাৰত আঞ্চলিক ৰেপিড ট্ৰেনজিট ব্যৱস্থাই দেখুৱাইছে যে দ্ৰুতবেগী আঞ্চলিক সংযোগে কেনেদৰে নগৰীয়া আৰু পেৰি-আৰ্বান শ্ৰম বজাৰক পুনৰ গঢ় দিব পাৰে। চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ মাজত ভ্ৰমণৰ সময় তীব্ৰভাৱে হ্ৰাস কৰি এনে ব্যৱস্থাই চাকৰিৰ প্ৰৱেশ সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে, বহুকেন্দ্ৰিক বৃদ্ধিৰ সমৰ্থন কৰিছে আৰু মূল মহানগৰ অঞ্চলসমূহৰ ওপৰত চাপ লাঘৱ কৰিছে।

আমদানি প্ৰতিস্থাপনৰ পৰা কৌশলগত স্থিতিস্থাপকতা আৰু কৌশলগত অপৰিহাৰ্যতালৈকে

১) ‘স্বদেশী’ এটা অনুশাসিত কৌশল হ’ব লাগিব, কিয়নো সকলো আমদানি প্ৰতিস্থাপন সম্ভৱপৰ বা বাঞ্ছনীয় নহয়, থলুৱাকৰণৰ ক্ষেত্ৰত এক অনুশাসিত পন্থা উপস্থাপন কৰা হৈছে,  যিয়ে উচ্চ কৌশলগত জৰুৰীকালীন প্ৰয়োজনীয়তা, কৌশলগত লাভৰ সৈতে অৰ্থনৈতিকভাৱে সম্ভৱপৰ ক্ষমতাৰ বিকাশ  আৰু কম কৌশলগত জৰুৰীকালীন বা উচ্চ খৰচী প্ৰতিস্থাপনৰ  জটিল দুৰ্বলতাসমূহক চিনাক্ত কৰি  পৃথক কৰিছে।

২) এটা ৰাষ্ট্ৰীয় ইনপুট খৰচ হ্ৰাস কৌশল যাক প্ৰতিযোগিতামূলকতাক আন্তঃগাঁথনি হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে,  সুলভ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য ইনপুটসমূহক স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।

৩) ‘স্বদেশী’ এটা অনুশাসিত কৌশল হ’ব লাগিব, কিয়নো সকলো আমদানি সম্ভৱপৰ বা বাঞ্ছনীয় নহয়, থলুৱাকৰণৰ ক্ষেত্ৰত এক অনুশাসিত পন্থা তিনিটা স্তৰৰ কাঠামোৰ জৰিয়তে উপস্থাপন কৰা হৈছে , যিয়ে দুৰ্বলতাসমূহক  উচ্চ কৌশলগত পদ্ধতিৰে  পৃথক কৰিছে। কৌশলগত লাভৰ সৈতে অৰ্থনৈতিকভাৱে সম্ভৱপৰ ক্ষমতাৰ বিকাশ সাধন  কৰা হৈছে  আৰু কম কৌশলগত খৰচী বকল্পৰ সন্ধান কৰা হৈছে।

এটা ৰাষ্ট্ৰীয় ইনপুট খৰচ হ্ৰাস কৌশল অৱলম্বন কৰা হৈছে , যাক প্ৰতিযোগিতামূলকতাক  হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি , ই সুলভ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য ইনপুটসমূহক স্বীকৃতি দিয়ে।

‘স্বদেশী’ৰ  কৌশলগত স্থিতিস্থাপকতাক কৌশলগত অপৰিহাৰ্যতালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছে,  য’ত বুদ্ধিমত্তাৰে পৰিচালিত আমদানিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় শক্তিত বিনিয়োগ বৃদ্ধি কৰিছে আৰু শেষত ভাৰতক বিশ্বব্যাপী এই ব্যৱস্থাত সন্নিৱিষ্ট কৰিছে, যাতে বিশ্বই “ভাৰতীয় সামগ্ৰী কিনাৰ কথা চিন্তা” কৰাৰ সলনি  “ভাবি থকাতকৈ  ভাৰতীয় সামগ্ৰীয়েই কিনা”নীতি গ্ৰহণ কৰে।

***