કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે “AI પાવર પ્લે” શીર્ષક ધરાવતી ઉચ્ચ સ્તરીય વૈશ્વિક પેનલ ચર્ચામાં ભાગ લીધો હતો, જે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સની વિકસતી ભૌગોલિક રાજનીતિ, તેની આર્થિક અસર, શાસનના પડકારો અને સર્વસમાવેશક પ્રસરણના માર્ગો પર કેન્દ્રિત હતી. આ ચર્ચામાં અગ્રણી વૈશ્વિક નીતિ નિર્માતાઓ, ઉદ્યોગ જગતના નેતાઓ અને બહુપક્ષીય સંસ્થાઓ એકત્રિત થઈ હતી અને AI કેવી રીતે રાષ્ટ્રોમાં શક્તિ, ઉત્પાદકતા અને નીતિને નવું સ્વરૂપ આપી રહ્યું છે તે અંગે વિચાર-વિમર્શ કર્યો હતો.

આ પેનલનું સંચાલન યુરેશિયા ગ્રુપના પ્રેસિડેન્ટ શ્રી ઇયાન બ્રેમર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ (IMF) ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સુશ્રી ક્રિસ્ટાલિના જ્યોર્જિવા; માઇક્રોસોફ્ટના પ્રેસિડેન્ટ અને વાઇસ ચેરમેન શ્રી બ્રાડ સ્મિથ; સાઉદી અરેબિયાના રોકાણ મંત્રી શ્રી ખાલિદ અલ-ફાલિહ; અને ભારત સરકારના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ જેવા પ્રતિષ્ઠિત વક્તાઓ સામેલ હતા.

પેનલમાં બોલતા શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત સ્પષ્ટપણે AI-સજ્જ રાષ્ટ્રોના પ્રથમ જૂથમાં છે, જેમાં AI આર્કિટેક્ચરના પાંચેય સ્તરો  એપ્લિકેશન, મોડેલ, ચિપ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઊર્જામાં વ્યવસ્થિત પ્રગતિ થઈ રહી છે. તેમણે ભાર મૂક્યો હતો કે ભારતની AI વ્યૂહરચના માત્ર ખૂબ જ મોટા મોડેલો પર વધુ પડતું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે વાસ્તવિક દુનિયામાં તેના ઉપયોગ (deployment) અને રિટર્ન ઓન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (ROI) પર મજબૂત રીતે આધારિત છે.

મંત્રીએ કહ્યું, “ROI સૌથી મોટા મોડેલો બનાવવાથી આવતું નથી. વાસ્તવિક દુનિયાના લગભગ 95 ટકા વપરાશના કિસ્સાઓ (use cases) 20-50 બિલિયન પેરામીટર રેન્જમાં રહેલા મોડેલોનો ઉપયોગ કરીને ઉકેલી શકાય છે.” તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે ભારતે પહેલેથી જ આવા કાર્યક્ષમ અને ખર્ચ-અસરકારક મોડેલોનું એક બુકે (bouquet) વિકસાવ્યું છે, જેનો ઉત્પાદકતા, કાર્યક્ષમતા અને ટેકનોલોજીના અસરકારક ઉપયોગને વધારવા માટે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ઓછા ખર્ચે મહત્તમ વળતર આપવા પર કેન્દ્રિત આ અભિગમ, આર્થિક રીતે ટકાઉ AI ડિપ્લોયમેન્ટ પર ભારતના ભારને પ્રતિબિંબિત કરે છે. વૈશ્વિક માપદંડોને ટાંકીને શ્રી વૈષ્ણવે નોંધ્યું હતું કે સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી AI ના પ્રસાર અને સજ્જતામાં ભારતને ત્રીજા સ્થાને અને AI ટેલેન્ટ (પ્રતિભા) માં વૈશ્વિક સ્તરે બીજા સ્થાને રાખે છે.

મોટા પાયે AI પ્રસરણ અને અદ્યતન AI ક્ષમતાઓ સુધીની પહોંચના લોકશાહીકરણ પર ભારતના ધ્યાનને રેખાંકિત કરતા શ્રી વૈષ્ણવે GPU ની ઉપલબ્ધતાના જટિલ અવરોધને દૂર કરવા માટે સરકારના જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી (PPP) મોડેલના નિર્ણયની વિગતો આપી હતી. આ પહેલ હેઠળ, 38,000 GPUs ને સહિયારી રાષ્ટ્રીય કમ્પ્યુટ સુવિધા તરીકે સામેલ કરવામાં આવ્યા છે, જે સરકાર દ્વારા સબસિડીયુક્ત છે અને વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો અને સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે વૈશ્વિક કિંમત કરતા લગભગ ત્રીજા ભાગની કિંમતે સુલભ બનાવવામાં આવી છે. તેમણે ભારતના રાષ્ટ્રવ્યાપી AI કૌશલ્ય નિર્માણ કાર્યક્રમ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેનો ઉદ્દેશ્ય 10 મિલિયન લોકોને તાલીમ આપવાનો છે જેથી ભારતનો IT ઉદ્યોગ અને સ્ટાર્ટઅપ્સ સ્થાનિક અને વૈશ્વિક સેવા વિતરણ માટે AI નો અસરકારક રીતે લાભ લઈ શકે.

નિયમન અને ગવર્નન્સ પર, શ્રી વૈષ્ણવે AI પ્રત્યે ટેક્નો-લીગલ અભિગમની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું, “AI ગવર્નન્સ માત્ર કાયદા પર નિર્ભર રહી શકે નહીં. આપણે પૂર્વગ્રહ (bias) શોધવા, અદાલતમાં સ્વીકાર્ય ચોકસાઈ સાથે ડીપફેક્સને પ્રમાણિત કરવા અને 'અનલર્નિંગ' (unlearning) જેવી પદ્ધતિઓ દ્વારા સુરક્ષિત ડિપ્લોયમેન્ટ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટેકનિકલ સાધનો વિકસાવવા જોઈએ,” તેમણે ઉમેર્યું કે ભારત સક્રિયપણે આવા સ્વદેશી ટેકનોલોજીકલ સુરક્ષા કવચ વિકસાવી રહ્યું છે.

અન્ય વક્તાઓએ પણ વૈશ્વિક AI લેન્ડસ્કેપમાં ભારતની વધતી જતી ભૂમિકાનો સ્વીકાર કર્યો હતો. શ્રી ઇયાન બ્રેમરે નોંધ્યું હતું કે ભારત છેલ્લા એક દાયકામાં એક મહત્વપૂર્ણ ભૌગોલિક રાજકીય અને ટેકનોલોજીકલ ખેલાડી તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જ્યારે વૈશ્વિક સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓએ પ્રસરણ, સુલભતા અને સાર્વભૌમ ક્ષમતા પર ભારતના ભારને ઉભરતા અર્થતંત્રો માટે એક મોડેલ તરીકે ગણાવ્યો હતો.

SM/DK/GP/JD