પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે ​​નવી દિલ્હીમાં સંસદ ભવનના સંકુલમાં બંધારણ ગૃહના સેન્ટ્રલ હોલમાં કોમનવેલ્થ સ્પીકર્સ અને પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસર્સ (CSPOC) ના 28મા સંમેલનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. આ પ્રસંગે બોલતા શ્રી મોદીએ કહ્યું કે સંસદીય લોકશાહીમાં સ્પીકરની ભૂમિકા અનોખી છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે સ્પીકરને બોલવાની વધુ તક મળતી નથી, પરંતુ તેમની જવાબદારી બીજાઓને સાંભળવાની અને દરેકને બોલવાની તક મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાની છે. ધીરજ એ વક્તાઓનો સૌથી સામાન્ય ગુણ છે, જે ઘોંઘાટીયા અને વધુ પડતા ઉત્સાહિત સભ્યોને પણ સ્મિત સાથે સંભાળે છે.

આ ખાસ પ્રસંગે મહેમાનોનું ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કરતા શ્રી મોદીએ તેમની હાજરી માટે આદર વ્યક્ત કર્યો. તેમણે ભાર મૂક્યો કે જ્યાં દરેક વ્યક્તિ બેસે છે તે સ્થાન ભારતની લોકશાહી યાત્રામાં ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. તેમણે યાદ કર્યું કે વસાહતી શાસનના અંતિમ વર્ષોમાં, જ્યારે ભારતની સ્વતંત્રતા નજીક હતી ત્યારે બંધારણ સભા બંધારણનો મુસદ્દો તૈયાર કરવા માટે આ જ સેન્ટ્રલ હોલમાં મળી હતી. પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે સ્વતંત્રતાના 75 વર્ષ સુધી, આ ઇમારત ભારતની સંસદ તરીકે સેવા આપી હતી, જ્યાં દેશના ભવિષ્યને આકાર આપતા ઘણા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો અને ચર્ચાઓ થઈ હતી. શ્રી મોદીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ભારતે હવે આ ઐતિહાસિક સ્થળનું નામ બદલીને બંધારણ ગૃહ રાખી લોકશાહીને સમર્પિત કર્યું છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતે તાજેતરમાં જ તેના બંધારણના અમલીકરણના 75 વર્ષ ઉજવ્યા છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બંધારણ ગૃહમાં તમામ પ્રતિષ્ઠિત મહેમાનોની હાજરી ભારતના લોકશાહી માટે ખૂબ જ ખાસ ક્ષણ છે.

પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે ભારતમાં આ ચોથી વખત કોમનવેલ્થ સ્પીકર્સ અને પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસર્સ કોન્ફરન્સ યોજાઈ રહી છે. તેમણે સમજાવ્યું કે આ કોન્ફરન્સનો મુખ્ય વિષય સંસદીય લોકશાહીનો અસરકારક રીતે અમલ છે. શ્રી મોદીએ યાદ કર્યું કે જ્યારે ભારતને આઝાદી મળી, ત્યારે ભય હતો કે આટલા વૈવિધ્યસભર દેશમાં લોકશાહી ટકી શકશે નહીં. તેમણે ભાર મૂક્યો કે ભારતે આ વિવિધતાને તેના લોકશાહીની તાકાત બનાવી છે. બીજી મોટી ચિંતા એ હતી કે જો ભારતમાં લોકશાહી કોઈક રીતે ટકી રહે તો પણ વિકાસ શક્ય નહીં બને. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, "ભારતે સાબિત કર્યું છે કે લોકશાહી સંસ્થાઓ અને લોકશાહી પ્રક્રિયાઓ લોકશાહીને સ્થિરતા, ગતિ અને સ્કેલ આપે છે." તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે આજે ભારત વિશ્વનું સૌથી ઝડપથી વિકસતું મુખ્ય અર્થતંત્ર છે, UPI દ્વારા વિશ્વનું સૌથી મોટું ડિજિટલ ચુકવણી સિસ્ટમ ધરાવે છે, સૌથી મોટું વેક્સિન ઉત્પાદક છે, બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું સ્ટીલ ઉત્પાદક છે, ત્રીજા ક્રમનું સૌથી મોટું સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ છે, ત્રીજા ક્રમનું સૌથી મોટું એવિએશન માર્કેટ છે, ચોથું સૌથી મોટું રેલવે નેટવર્ક છે, ત્રીજા ક્રમનું સૌથી મોટું મેટ્રો રેલ નેટવર્ક છે, સૌથી મોટું દૂધ ઉત્પાદક છે અને બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું ચોખા ઉત્પાદક છે.

શ્રી મોદીએ ભાર મૂક્યો કે,"ભારતમાં લોકશાહીનો અર્થ છે છેવાડાના વ્યક્તિ સુધી સેવાઓ પહોંચે. ભારત જન કલ્યાણની ભાવના સાથે કામ કરે છે, ખાતરી કરે છે કે દરેક વ્યક્તિને કોઈપણ ભેદભાવ વિના લાભ મળે. કલ્યાણની આ ભાવનાએ તાજેતરના વર્ષોમાં 250 મિલિયન લોકોને ગરીબીમાંથી બહાર કાઢ્યા છે. ભારતમાં લોકશાહી કામ કરે છે."

પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે ભારતમાં લોકશાહી સફળ છે કારણ કે લોકો સર્વોચ્ચ છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે લોકોની આકાંક્ષાઓ અને સપનાઓને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે, અને ખાતરી કરવા માટે કે કંઈ પણ તેમના માર્ગમાં ન આવે, પ્રક્રિયાઓથી લઈને ટેકનોલોજી સુધીની દરેક વસ્તુનું લોકશાહીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. આ લોકશાહી ભાવના ભારતની નસો અને મનમાં વહે છે. શ્રી મોદીએ કોવિડ-19 રોગચાળાનું ઉદાહરણ આપ્યું, જ્યારે આખું વિશ્વ સંઘર્ષ કરી રહ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે દેશની અંદર પડકારો હોવા છતાં, ભારતે 150થી વધુ દેશોને દવાઓ અને રસીઓ પૂરી પાડી. લોકોના હિતો, કલ્યાણ અને સુખાકારીની સેવા કરવી એ ભારતનો મુખ્ય સિદ્ધાંત છે, અને આ સિદ્ધાંત ભારતના લોકશાહી દ્વારા પોષવામાં આવ્યો છે.

વિશ્વભરમાં ઘણા લોકો ભારતને સૌથી મોટા લોકશાહી તરીકે ઓળખે છે તે નોંધીને, શ્રી મોદીએ ભાર મૂક્યો કે ભારતના લોકશાહીનું સ્તર ખરેખર અસાધારણ છે. 2024માં યોજાયેલી સામાન્ય ચૂંટણીઓનો ઉલ્લેખ કરતા, તેમણે ભાર મૂક્યો કે તે માનવ ઇતિહાસમાં સૌથી મોટી લોકશાહી પ્રક્રિયા હતી. લગભગ 980 મિલિયન નાગરિકોએ મતદાન માટે નોંધણી કરાવી હતી, જે કેટલાક ખંડોની વસ્તી કરતા પણ વધુ છે. તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે 8,000 થી વધુ ઉમેદવારો અને 700થી વધુ રાજકીય પક્ષો ચૂંટણી લડી રહ્યા હતા અને ચૂંટણીઓમાં મહિલા મતદારોની રેકોર્ડ ભાગીદારી જોવા મળી હતી. પ્રધાનમંત્રીએ ભાર મૂક્યો કે આજે ભારતીય મહિલાઓ માત્ર ભાગ જ નહીં પરંતુ નેતૃત્વ પણ કરી રહી છે. તેમણે નિર્દેશ કર્યો કે ભારતના રાષ્ટ્રપતિ, દેશના પ્રથમ નાગરિક, એક મહિલા છે અને જે શહેરમાં આ પરિષદ યોજાઈ રહી છે તે દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી પણ મહિલા છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે ગ્રામીણ અને સ્થાનિક સરકારી સંસ્થાઓમાં ભારતમાં આશરે 1.5 મિલિયન ચૂંટાયેલી મહિલા પ્રતિનિધિઓ છે, જે લગભગ 50 ટકા પાયાના નેતાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે અજોડ આંકડો છે. પ્રધાનમંત્રીએ ભાર મૂક્યો કે ભારતીય લોકશાહી વિવિધતાથી સમૃદ્ધ છે. તેમણે નિર્દેશ કર્યો કે સેંકડો ભાષાઓ બોલાય છે, વિવિધ ભાષાઓમાં 900થી વધુ ટેલિવિઝન ચેનલો છે અને હજારો અખબારો અને સામયિકો પ્રકાશિત થાય છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે ખૂબ ઓછા સમાજો આટલી મોટી વિવિધતાને સંભાળી શકે છે અને ભારત આ વિવિધતાની ઉજવણી કરે છે કારણ કે તેનો લોકશાહી પાયો મજબૂત છે. ભારતના લોકશાહીની તુલના ઊંડા મૂળવાળા વિશાળ વૃક્ષ સાથે કરતા શ્રી મોદીએ ભારતની ચર્ચા, સંવાદ અને સામૂહિક નિર્ણય લેવાની લાંબી પરંપરા પર ભાર મૂક્યો, યાદ અપાવ્યું કે ભારતને લોકશાહીની માતા કહેવામાં આવે છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે ભારતના પવિત્ર ગ્રંથો, વેદ, જે 5,000 વર્ષથી વધુ જૂના છે તેમાં એવી સભાઓનો ઉલ્લેખ છે જ્યાં લોકો મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે ભેગા થતા હતા અને ચર્ચા અને સર્વસંમતિ પછી નિર્ણયો લેતા હતા. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે ભારત ભગવાન બુદ્ધની ભૂમિ છે, જ્યાં બૌદ્ધ સંઘે ખુલ્લી અને માળખાગત ચર્ચાઓ કરી હતી અને નિર્ણયો સર્વસંમતિ અથવા મતદાન દ્વારા લેવામાં આવતા હતા. તેમણે તમિલનાડુના 10મી સદીના શિલાલેખનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે જે એક ગ્રામ સભાનું વર્ણન કરે છે જે લોકશાહી મૂલ્યો અનુસાર કાર્ય કરે છે, જેમાં જવાબદારી અને નિર્ણય લેવા માટે સ્પષ્ટ નિયમો હોય છે. પ્રધાનમંત્રીએ ભાર મૂક્યો, "ભારતના લોકશાહી મૂલ્યો સમયની કસોટી પર ખરા ઉતર્યા છે, વિવિધતા દ્વારા સમર્થન મળ્યું છે, અને પેઢીઓથી મજબૂત બન્યા છે."

શ્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું કે કોમનવેલ્થની કુલ વસ્તીના લગભગ 50 ટકા લોકો ભારતમાં રહે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત હંમેશા બધા દેશોના વિકાસમાં શક્ય તેટલું યોગદાન આપવાનો પ્રયાસ કરે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત કોમનવેલ્થના ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો પ્રત્યે જવાબદારીપૂર્વક તેની પ્રતિબદ્ધતાઓ પૂર્ણ કરી રહ્યું છે, પછી ભલે તે આરોગ્ય, જળવાયુ પરિવર્તન, આર્થિક વિકાસ અથવા નવીનતાના ક્ષેત્રોમાં હોય. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત સતત સાથી દેશો પાસેથી શીખવાનો પ્રયાસ કરે છે અને ખાતરી કરે છે કે અન્ય કોમનવેલ્થ દેશો ભારતના અનુભવોથી લાભ મેળવે.

પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે જ્યારે વિશ્વ અભૂતપૂર્વ ફેરફારોમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, ત્યારે ગ્લોબલ સાઉથ માટે નવા માર્ગો બનાવવાનો પણ સમય આવી ગયો છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત દરેક વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ પર ગ્લોબલ સાઉથની ચિંતાઓને મજબૂતીથી ઉઠાવી રહ્યું છે. તેમણે યાદ કર્યું કે તેના G20 પ્રમુખપદ દરમિયાન ભારતે ગ્લોબલ સાઉથની ચિંતાઓને વૈશ્વિક કાર્યસૂચિના કેન્દ્રમાં રાખી હતી. શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત ગ્લોબલ સાઉથ અને કોમનવેલ્થ દેશોમાં નવીનતાના લાભો વહેંચવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સતત પ્રયાસશીલ છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ભારત ઓપન-સોર્સ ટેકનોલોજી પ્લેટફોર્મ પણ બનાવી રહ્યું છે જેથી ગ્લોબલ સાઉથના ભાગીદાર દેશો ભારતમાં સ્થાપિત સિસ્ટમો જેવી જ સિસ્ટમો વિકસાવી શકે.

આ પરિષદનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંસદીય લોકશાહીના જ્ઞાન અને સમજણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ માર્ગોનું અન્વેષણ કરવાનો છે તેમ જણાવતા શ્રી મોદીએ ભાર મૂક્યો કે સ્પીકર્સ અને પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસર્સ આ પ્રયાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, કારણ કે તેઓ લોકોને તેમના દેશની લોકશાહી પ્રક્રિયા સાથે વધુ નજીકથી જોડે છે. તેમણે નોંધ્યું કે ભારતીય સંસદ પહેલેથી જ આવી પહેલ કરી રહી છે. પ્રધાનમંત્રીએ ભાર મૂક્યો કે નાગરિકોને અભ્યાસ પ્રવાસો, કસ્ટમાઇઝ્ડ તાલીમ કાર્યક્રમો અને ઇન્ટર્નશિપ દ્વારા સંસદની ઊંડી સમજ મેળવવાની તકો પૂરી પાડવામાં આવી છે. તેમણે એ પણ ઉલ્લેખ કર્યો કે ભારતે ચર્ચાઓ અને ગૃહની કાર્યવાહીને વાસ્તવિક સમયમાં પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં અનુવાદિત કરવા માટે AIનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. શ્રી મોદીએ કહ્યું કે AIની મદદથી, સંસદીય સંસાધનોને પણ વધુ વપરાશકર્તા-મૈત્રીપૂર્ણ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે ભાર મૂક્યો કે આ યુવા પેઢીને સંસદની કામગીરીને સમજવાની વધુ સારી તક પૂરી પાડી રહ્યું છે.

તેમને 20થી વધુ કોમનવેલ્થ સભ્ય દેશોની મુલાકાત લેવાની તક મળી છે તે વાત પર ભાર મૂકતા, શ્રી મોદીએ શેર કર્યું કે તેમને ઘણી સંસદોને સંબોધિત કરવાનો પણ લહાવો મળ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે તેઓ જ્યાં પણ ગયા, તેઓ ઘણું શીખ્યા. પ્રધાનમંત્રીએ ભાર મૂક્યો કે તેમને મળેલી બધી શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ લોકસભાના અધ્યક્ષ તેમજ રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ અને ઉપાધ્યક્ષ સાથે શેર કરવામાં આવે છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે આ પરિષદ શીખવાની અને વહેંચણીની પ્રક્રિયાને વધુ વધારશે. સમાપન કરતાં, તેમણે બધા સહભાગીઓને શુભેચ્છા પાઠવી હતી.

લોકસભાના અધ્યક્ષ શ્રી ઓમ બિરલા, રાજ્યસભાના ઉપાધ્યક્ષ શ્રી હરિવંશ, આંતર-સંસદીય સંઘના પ્રમુખ ડૉ. તુલિયા અક્સન, કોમનવેલ્થ પાર્લામેન્ટરી એસોસિએશનના અધ્યક્ષ ડૉ. ક્રિસ્ટોફર કલીલા અને અન્ય મહાનુભાવો આ કાર્યક્રમમાં હાજર રહ્યા હતા.

પૃષ્ઠભૂમિ      

28મી CSPOCની અધ્યક્ષતા લોકસભા અધ્યક્ષ શ્રી ઓમ બિરલા કરશે અને તેમાં 42 કોમનવેલ્થ દેશોના 61 સ્પીકર અને પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસર અને વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી 4 અર્ધ-સ્વાયત્ત સંસદો સામેલ હશે.

આ કોન્ફરન્સમાં અનેક સમકાલીન સંસદીય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવશે, જેમાં મજબૂત લોકશાહી સંસ્થાઓ જાળવવામાં સ્પીકર અને પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસરની ભૂમિકા, સંસદીય કાર્યમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ, સંસદસભ્યો પર સોશિયલ મીડિયાની અસર, સંસદની જાહેર સમજ વધારવા માટે નવીન વ્યૂહરચના અને મતદાન ઉપરાંત નાગરિકોની ભાગીદારીનો સમાવેશ થાય છે.

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com