गोंय, 21 नोव्हेंबर 2026
1926 हें वर्स भारतीय चित्रपटसृष्टी खातीर खूब महत्त्वाचें थारलें. ह्याच वर्सा देशाच्या वेगवेगळ्या भागांनी, वेगवेगळ्या कुटुंबांनी आनी सांस्कृतिक परंपरांनी सात उल्लेखनीय व्यक्तिमत्त्वांचो जल्म जालो. ह्या दर एका व्यक्तिमत्त्वान रुपेरी पडद्याचेर आपलो अमीट ठसो उमटयलो. हीं सात व्यक्तिमत्त्वां म्हळ्यार बंगाली चित्रपटसृष्टीचे महानायक उत्तम कुमार; हिंदी चित्रपटसृष्टींतले कांय अजरामर चित्रपट दिग्दर्शित करपी प्रसिद्ध दिग्दर्शक शक्ती सामंता; आपल्या अजरामर सुरांनी अनेक पिढ्यांक मंत्रमुग्ध करपी संगीतकार ओ. पी. नय्यर; ग्रामीण, इतिहासिक आनी पौराणिक कथानकांचेर आपल्या अविस्मरणीय भूमिकांनी मराठी चित्रपटसृष्टी समृद्ध करपी पद्मश्री पुरस्कारप्राप्त सूर्यकांत मांढरे; मल्याळम चित्रपटसृष्टीचे सदाबहार रोमँटिक नायक प्रेम नजीर; आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण आवाजान आनी अभिनय शैलीन बॉलीवूडांत वेगळी वळख निर्माण करपी राज कुमार; तशेंच ‘चौदहवीं का चाँद’, ‘गुमराह’, ‘वक्त’ आनी ‘हमराज’ हांसारख्या अजरामर संगीतकृतींचे प्रतिभावान संगीतकार रवी (बॉम्बे रवी).
शंबर वर्सां उपरांत, 57वो भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव (IFFI) ह्या सात दिग्गजांच्या जन्मशती वर्सानिमित्त हिंदी, बंगाली, मल्याळम आनी मराठी अशा चार भाशांनी पांच पुनर्संचयित चित्रपट दाखोवन तांकां आदरांजली अर्पण करता. हे चित्रपट ह्या शतायुषी कलाकारांच्या कारकिर्दीतल्या कांय अत्यंत गाजिल्ल्यो कलाकृती आसात. हे सगळे चित्रपट राष्ट्रीय चित्रपट विकास महामंडळान (NFDC) राष्ट्रीय चित्रपट दायज अभियानांतर्गत पुनर्संचयित केल्यात. भारताचो समृद्ध चित्रपट वारसो जतन करप, ताचें संवर्धन करप, डिजिटायझेशन करप आनी पुनर्संचयित करप हो म्हायती आनी प्रसारण मंत्रालयाच्या ह्या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमाचो मुखेल उद्देश आसा.
‘चौरंगी’ चित्रपटांत उत्तम कुमार
1965 वर्सा प्रदर्शित जाल्ल्या बंगाली चित्रपटसृष्टींतल्या अभिजात कलाकृती ‘चौरंगी’ ह्या चित्रपटान बंगाली चित्रपटसृष्टींतलो एक उत्कृष्ट अभिनय प्रेक्षकांसमोर हाडलो. बंगाली चित्रपटसृष्टींतले सगळ्यांत लोकप्रिय अभिनेते उत्तम कुमार हांणी आपल्या लोकप्रियतेच्या शिखराचेर आसताना ह्या चित्रपटांत सत्यसुंदर ‘सता’ बोस हांची भूमिका स्वीकारली. उत्तम कुमार हांणी 1948 वर्सा अभिनेते म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरवात केली. ताचे उपरांत तीन दशकांच्या कारकिर्दींत तांणी 200 परस चड चित्रपटांनी काम केलें. ‘सप्तपदी’, ‘हरानो सूर’, ‘नायक’, ‘चिडियाखाना’ आनी ‘अमानुष’ हांसारख्या जायत्या अभिजात चित्रपटांची तांणी प्रेक्षकांक भेट दिली. रंगभूमीवेल्या पारंपरिक अभिनयशैलींतल्यान बंगाली चित्रपट अभिनयाक आधुनिक शहरी रोमँटिकतेकडेन वळोवपाचें महत्त्वाचें काम तांणी केलें.

Uttam Kumar

दिग्दर्शक शक्ती सामंता आनी संगीतकार ओ. पी. नय्यर हांचो ‘काश्मीर की कली’
‘काश्मीर की कली’ ह्या चित्रपटान दिग्दर्शक म्हणून शक्ती सामंता आनी संगीतकार म्हणून ओ. पी. नय्यर ह्या दोघांकय आपल्या कारकिर्दीच्या शिखराचेर पावयलें. शक्ती सामंता हांणी काश्मीराचें स्वर्गीय सौंदर्य रंगीत पडद्याचेर चित्रित करून चित्रपट रसिकांसमोर सादर केलें, जाल्यार ओ. पी. नय्यर हांणी अशा सुरेल संगीताची निर्मिती केली, जें आयज लेगीत रसिकांच्या मनाक भावता.
शक्ती सामंता हांणी 1948 वर्सा सहायक दिग्दर्शक म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरवात केली. 1955 वर्सा प्रदर्शित जाल्ल्या ‘बाहू’ ह्या चित्रपटांतल्यान तांणी दिग्दर्शक म्हणून पदार्पण केलें. आपल्या ‘शक्ती फिल्म्स’ ह्या निर्मिती संस्थेच्या बॅनराखाला तांणी एकूण 43 चित्रपटांचें दिग्दर्शन केलें. तातूंतले 37 हिंदी आनी 6 बंगाली चित्रपट आशिल्ले. ह्या प्रतिभावान दिग्दर्शकान हिंदी चित्रपटसृष्टीक ‘हावडा ब्रिज’, ‘चायना टाउन’, ‘ॲन इव्हनिंग इन पॅरिस’, ‘आराधना’, ‘कटी पतंग’, ‘अमर प्रेम’ आनी ‘अनुराग’ हे सारखे जायते अभिजात चित्रपट दिले.
ओंकार प्रसाद नय्यर हांणी 1952 वर्सा प्रदर्शित जाल्ल्या ‘आसमान’ ह्या चित्रपटांतल्यान चित्रपटसृष्टींतल्या आपल्या संगीत कारकिर्दीची सुरवात केली. ताचे उपरांत तांणी ‘आर-पार’, ‘मिस्टर अँड मिसेस 55’, ‘सीआयडी’, ‘नया दौर’ आनी ‘हावडा ब्रिज’ हे सारख्या चित्रपटांक संगीत दिलें. मोहम्मद रफी, आशा भोसले आनी गीता दत्त ह्या गायकां वांगडा केल्ल्या सहकार्यान हिंदी चित्रपट संगीतातली अनेक अजरामर गीतां रसिकांक मेळ्ळीं. घोड्याच्या टापांच्या लयबद्ध ठेक्यांचो आनी ढोलकीच्या तालांचो वापर करून तांणी संगीताची एक वैशिष्ट्यपूर्ण शैली तयार केली. तांच्या ह्या वेगळ्या संगीतशैलीची प्रेक्षक खूब तोखणाय करताले.

Shakti Samanta O.P.Nayyar

‘साधी माणसे’ चित्रपटांत सूर्यकांत मांढरे
सूर्यकांत मांढरे हांच्यांतले अभिनयगुण तांचे मार्गदर्शक भालजी पेंढारकर हांणी ल्हानपनाणूच वळखले आनी तांकां बालकलाकार म्हणून चित्रपटसृष्टींत हाडले. बालकलाकार म्हणून तांणी आपल्या कारकिर्दीची सुरवात केली. पांच दशकांच्या प्रदीर्घ कारकिर्दींत तांणी शंबरांपरस चड चित्रपटांनी काम केलें. ‘सांगत्ये ऐका’, ‘कन्यादान’, ‘मोहित्यांची मंजुळा’ आनी ‘मल्हारी मार्तंड’ हांसारख्या चित्रपटांतल्यान तांणी मराठी चित्रपटसृष्टीक अनेक दमदार व्यक्तिरेखा दिल्यो. ग्रामीण, ऐतिहासिक ते पौराणिक अशा वेगवेगळ्या प्रकारच्या कथानकांतल्या नायकांच्यो भूमिका तांणी प्रभावीपणान साकारल्यो.
1965 वर्सा प्रदर्शित जाल्ल्या ‘साधी माणसे’ ह्या अभिजात चित्रपटांत तांणी शंकर ह्या लोहाराची भूमिका साकारल्या. ह्या व्यक्तिरेखेंतल्यान कसलोच दिखावटीपण नाशिल्लें खंबीर व्यक्तिमत्त्व, कष्टाच्या कामाचो आदर आनी गैरसमजाक लागून मनाक जावपी वेदना हांचें प्रभावी चित्रण केलां. ह्या चित्रपटांत तांच्या बरोबर जयश्री गडकर हांणी भूमिका साकारल्या. ह्या दोनूय कलाकारांनी जायत्या चित्रपटांनी एकठांय काम केलां. ह्या चित्रपटाविशीं एक आनीक मनोरंजक गजाल म्हळ्यार, ज्येष्ठ गायिका लता मंगेशकर हांणी ‘आनंदघन’ ह्या टोपणनांवान ह्या चित्रपटाक संगीत दिलें. मराठी चित्रपटांखातीर संगीत तयार करतना तांणी जायत्या वेळार ह्याच नांवाचो वापर केलो.

Suryakant Mandhare

‘तुलाभारम’ चित्रपटांत प्रेम नजीर
मल्याळम चित्रपटसृष्टीचे सदाबहार रोमँटिक नायक प्रेम नजीर हांच्या चित्रपटांची सुरेल गीतांखातीर आनी निसर्गरम्य पार्श्वभूमीचेर घडपी जिवंत कथांखातीर खास वळख आशिल्ली. ‘तुलाभारम’ ह्या चित्रपटांत तांणी रामा ह्या कारखान्यांतल्या कामगाराची आनी कामगार संघटनेच्या कार्यकर्त्याची भूमिका साकारल्या मुखेलपणान रोमँटिक नायकाच्या भूमिकांखातीर वळखल्ल्या ह्या नामनेच्या अभिनेत्यान ह्या चित्रपटांत आपली ग्लॅमरस पडद्यावयली प्रतिमा कुशीक दवरून सामको संयमी अभिनय सादर केलो. तांच्या कारकिर्दीतल्या बेस बऱ्या अभिनयांपैकी ही एक भूमिका.
‘इरुट्टिंते आत्मावू’, ‘मुरप्पेण्णू’ आनी ‘नधी’ हांच्यापासून ‘कल्लीचेल्लम्मा’, ‘विदा परयुम मुन्पे’ आनी ‘पडयोट्टम’ मेरेन प्रेम नजीर हांणी आपल्या अभिनयांतल्यान प्रेमकथांपासून पौराणिक कथानकांमेरेन आनी सामाजिक सुधारणांच्या विषयांमेरेन वेगवेगळ्यो भूमिका साकारल्यो. 700 परस चड चित्रपटांनी प्रमुख भूमिका साकारपाचो आनी अभिनेत्री शीला हांचे वांगडा 130 चित्रपटांनी काम करपाचो, अशे दोन गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड तांच्या नांवार आसात. 1983 वर्सा तांकां पद्मभूषण पुरस्कार भेटयलो.

Prem Nazir

‘वक्त’ चित्रपटांत अभिनेते राज कुमार आनी संगीतकार बॉम्बे रवी
आपल्या भारदस्त आवाजाक, प्रभावी संवादफेकीक आनी पडद्यावयल्या वैशिष्ट्यपूर्ण प्रभावी व्यक्तिमत्त्वाक लागून वळखल्ले दिग्गज अभिनेते राज कुमार आनी प्रसिद्ध संगीतकार रवी हांणी यश चोप्रा हांच्या ‘वक्त’ ह्या मल्टीस्टारर चित्रपटांत एकठांय काम केलें. राजा नांवाच्या चोराची राज कुमार हांणी साकारिल्ली प्रभावी व्यक्तिरेखा आनी रवी हांणी संगीतबद्ध केल्लें लोकप्रिय गीत ‘ऐ मेरी जोहरा जबीं’ ह्या कारणांक लागून हो चित्रपट आयज लेगीत प्रेक्षकांच्या यादीन आसा.
राज कुमार हांणी 1952 वर्सा प्रदर्शित जाल्ल्या ‘रंगीली’ ह्या चित्रपटांतल्यान अभिनय क्षेत्रांत पदार्पण केलें. ‘नौशेरवाँ-ए-आदिल’ आनी ‘मदर इंडिया’ ह्या चित्रपटांतल्या अभिनयांतल्यान तांणी आपली वेगळी वळख निर्माण केली. ताचे उपरांत ‘दिल एक मंदिर’ (1963) ह्या चित्रपटांतल्यान तांच्या कारकिर्दीक नवी उंचाय मेळ्ळी. फुडें ‘वक्त’, ‘हीर रांझा’, ‘पाकीजा’ आनी ‘तिरंगा’ ह्या सारख्या चित्रपटांनी तांणी अजरामर भूमिका साकारल्यो.
मल्याळम चित्रपटसृष्टींत ‘बॉम्बे रवी’ ह्या नांवान लोकप्रिय आशिल्ले रवी शंकर शर्मा हांणी 1955 वर्सा प्रदर्शित जाल्ल्या ‘वचन’ ह्या चित्रपटांतल्यान हिंदी चित्रपटसृष्टींतल्या आपल्या कारकिर्दीची सुरवात केली. ‘चौदहवीं का चाँद’, ‘गुमराह’, ‘वक्त’ आनी ‘हमराज’ ह्या चित्रपटांक दिल्ल्या संगीताखातीर तांची खास वळख आसा. ‘परिणयम्’ आनी ‘सुक्रुथम’ ह्या चित्रपटांखातीर तांकां सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शनाचो राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मेळ्ळो.

Raaj Kumar Ravi

ह्या खास नियोजित जन्मशती गौरव सुवाळ्याच्या माध्यमांतल्यान 57वो भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव (IFFI) फकत सात असामान्य व्यक्तिमत्त्वांचो गौरव करचो ना, तर तांणी फाटल्यान दवरिल्ल्या चिरंतन सर्जनशील वारशाचोय उत्सव मनयतलो. तांचो हो वारसो आयज लेगीत अनेक पिढ्यांक उर्बा दिता आनी भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या कालातीत समृद्धीचेर उजवाड घालता.
जल्म जावन शंबर वर्सां जावन गेली तरी ह्या सात दिग्गजांच्यो कलाकृती भारतीय चित्रपटसृष्टींतलें विलक्षण वैविध्य, सर्जनशील महत्त्वाकांक्षा आनी कलात्मक उत्कृष्टतेची साक्ष दितात. ह्या पुनर्संचयित अभिजात चित्रपटांच्या माध्यमांतल्यान 57वो इफ्फी प्रेक्षकांक फकत अविस्मरणीय अभिनय, सुरेल संगीत आनी संस्मरणीय कथांचो परत एक फावट अनणभव घेवपाचीच न्हय, तर ह्या दिग्गजांनी घडयल्ल्या चित्रपट परंपरा आनी सांस्कृतिक इतिहासाचो पुनःप्रत्यय घेवपाची संदय उपलब्ध करून दिता.
सात म्हान वारशांक आर्गा ओपतानाच हो शतकी सुवाळो भारताचो चित्रपट वारसो जतन करण्याच्या आणि भावी पिळग्यांक तो उपलब्ध करून दिवपाच्या महत्त्वाचेर भर दिता.
Read IFFILOID here: https://www.pib.gov.in/iffi/57/iffiLoid.aspx?yr=2026&lang=1®=48
* * *
पीआयबी मुंबई | मनाली प्रभूगांवकर/मोनाली प्रभू/दर्शना राणे