નીતિ આયોગ
azadi ka amrit mahotsav

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના સરકારના વડા તરીકેના 25 વર્ષ પૂર્ણ થવા નિમિત્તે નીતિ આયોગે “એક મિશન તરીકે નેતૃત્વ” વિષય પર પ્રથમ રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળાનું આયોજન કર્યું


પ્રધાનમંત્રીના મુખ્ય સચિવ ડૉ. પી. કે. મિશ્રાએ નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે ઉદ્ઘાટન સત્રમાં મુખ્ય વક્તવ્ય આપ્યું.

પોસ્ટેડ ઓન: 17 NOV 2026 2:46PM by PIB Ahmedabad

નીતિ આયોગે આજે ભારત મંડપમ, નવી દિલ્હી ખાતે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના સરકારના વડા તરીકેના પચીસ વર્ષના અનુભવોમાંથી શીખ મેળવવા માટે “એક મિશન તરીકે નેતૃત્વ” (Leadership as Mission) વિષય પર રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળાનું આયોજન કર્યું હતું. પ્રધાનમંત્રીએ ઓક્ટોબર 2001 માં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે અને મે 2014 માં ભારતના પ્રધાનમંત્રી તરીકે પદભાર સંભાળ્યો હતો અને ત્યારથી અવિરતપણે રાજ્ય અને કેન્દ્ર સ્તરે સરકારનું નેતૃત્વ કર્યું છે. આ સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન, તેમણે જાહેર પદને સેવાના એક મિશન તરીકે નિભાવ્યું છે. પ્રધાન સેવક તરીકેની તેમની ઓળખ સરકારના દરેક કાર્યાલયના કેન્દ્રમાં નાગરિકને મૂકે છે, અને અંત્યોદય, જનભાગીદારી તથા 'સબકા સાથ, સબકા વિકાસ, સબકા વિશ્વાસ, સબકા પ્રયાસ' ના સિદ્ધાંતોએ બંને સ્તરે શાસનની દિશાને માર્ગદર્શન આપ્યું છે.

આ કાર્યશાળા પાંચ રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળાઓની શ્રેણીમાં પ્રથમ છે. આ શ્રેણી દરમિયાન વહેંચવામાં આવેલા વિચાર-વિમર્શ અને પ્રત્યક્ષ અનુભવોને સિવિલ સર્વિસીસ તાલીમ સંસ્થાઓ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને યુનિવર્સિટીઓ માટે કેસ સ્ટડીઝ અને શિક્ષણ સામગ્રીમાં વિકસાવવામાં આવશે. આ શ્રેણી દરમિયાન, આ પચીસ વર્ષોના શિક્ષણને સંશોધન અને શિક્ષણ સામગ્રી દ્વારા પણ આગળ ધપાવવામાં આવશે જે વિકસિત ભારત @2047 તરફના વર્ષોમાં નીતિ અને વહીવટ માટે દિશા નિર્ધારિત કરે છે.

કાર્યશાળામાં 900 થી વધુ સહભાગીઓએ હાજરી આપી હતી, જેમાંથી 250 લોકોએ વિચાર-વિમર્શમાં સીધો ભાગ લીધો હતો. સહભાગીઓમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના સચિવો અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, મહત્વાકાંક્ષી જિલ્લાઓના જિલ્લા કલેક્ટરો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને યુનિવર્સિટીઓના વિદ્યાર્થીઓ, તેમજ રાષ્ટ્રીય ફ્લેગશિપ યોજનાઓના સામુદાયિક ભાગીદારો અને લાભાર્થીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ કાર્યવાહીનું જીવંત પ્રસારણ iGOT કર્મયોગી પ્લેટફોર્મ અને કેન્દ્રીય તથા રાજ્ય વહીવટી તાલીમ સંસ્થાઓમાં પણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી દેશભરના અધિકારીઓ આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લઈ શક્યા હતા.

કાર્યશાળાની શરૂઆત રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાન સાથે થઈ હતી, ત્યારબાદ નીતિ આયોગના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી (CEO) શ્રી અનુરાગ જૈને સ્વાગત પ્રવચન આપ્યું હતું. તેમણે પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે આ કાર્યશાળાનો ઉદ્દેશ્ય માનનીય પ્રધાનમંત્રીના 25 વર્ષના નેતૃત્વના બોધપાઠોનું દસ્તાવેજીકરણ કરવાનો અને તેને ભવિષ્ય માટે સંસ્થાકીય જ્ઞાનમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે.

તેમણે નેતૃત્વની સફરના ચાર મુખ્ય બોધપાઠોની રૂપરેખા આપી હતી. પ્રથમ, પદાનુક્રમિત હોદ્દા કરતાં ઉદ્દેશ્યને પ્રાધાન્ય મળવું જોઈએ, જે વ્યક્તિગત નેતૃત્વથી ધ્યાન હટાવીને સહિયારા સામૂહિક મિશન તરફ લઈ જાય છે. બીજું, આદેશનું સ્થાન સેવાએ લેવું જોઈએ, જેમાં શાસન કતારમાં ઉભેલી છેલ્લી વ્યક્તિ સુધી પહોંચવા પર કેન્દ્રિત હોય. ત્રીજું, આંતરિક દૃઢ વિશ્વાસ સ્થિતિસ્થાપકતાનું નિર્માણ કરે છે, જે પ્રતિકૂળતાને સામાજિક પરિવર્તનની તકમાં બદલવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. અને ચોથું, સાચું સશક્તિકરણ મજબૂત સંસ્થાઓ, સક્ષમ ટીમો અને ટકાઉ પ્રણાલીઓ દ્વારા વ્યક્તિગત નેતૃત્વ કરતાં પણ લાંબું ટકવું જોઈએ.

નીતિ આયોગના ઉપાધ્યક્ષ શ્રી અશોક કુમાર લાહિરીએ પ્રારંભિક ટિપ્પણી કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે, “ભારતની વિકાસ યાત્રાને આગળ વધારવામાં મજબૂત રાજકીય અને વહીવટી નેતૃત્વની ભૂમિકા નિર્ણાયક છે. આપણા માનનીય પ્રધાનમંત્રીનું પરિવર્તનકારી વિઝન 2047 સુધીમાં વિકસિત બનવાની ભારતની રાષ્ટ્રીય આકાંક્ષામાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન દર્શાવે છે, જે દેશના વિકસિત, સમૃદ્ધ અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક રાષ્ટ્ર તરફના પ્રયાણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.”

તેમણે 7-10% ના સતત વાર્ષિક વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિ દરના સમર્થન સાથે, USD 15,000-18,000 ની માથાદીઠ આવક સાથે 2047 સુધીમાં USD 30-40 ટ્રિલિયનની અર્થવ્યવસ્થા બનાવવાની આ મહત્વાકાંક્ષાને સાકાર કરવા માટે નીતિ આયોગના સંકલિત રોડમેપ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

ઉદ્ઘાટન મુખ્ય વક્તવ્ય આપતા, પ્રધાનમંત્રીના અગ્ર સચિવ ડૉ. પી. કે. મિશ્રાએ જણાવ્યું હતું કે, “ભારતની શાસન યાત્રા નિર્ણાયક સીમાચિહ્નો દ્વારા ચિહ્નિત થયેલી છે જે નિર્ણાયક નેતૃત્વની શક્તિ અને વિઝનને કાર્યમાં રૂપાંતરિત કરવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે. 2001 ના કચ્છના ભૂકંપ પ્રત્યેના ત્વરિત પ્રતિસાદથી લઈને COVID-19 મહામારી સામે દેશના સંકલિત પ્રતિસાદ સુધી, વૈશ્વિક અવકાશ અર્થતંત્રમાં ભારતના પદચિહ્ન વિસ્તારવાથી લઈને લખપતિ દીદી પહેલની પરિવર્તનકારી અસર સુધી, આ કાર્યો દર્શાવે છે કે કેવી રીતે મજબૂત રાજકીય ઇચ્છાશક્તિ, પ્રતિભાવશીલ વહીવટ અને મિશન-સંચાલિત શાસન લોકોના જીવનમાં અર્થપૂર્ણ પરિવર્તન લાવી શકે છે.”

કોટક મહિન્દ્રા બેંકના સ્થાપક શ્રી ઉદય કોટકે જણાવ્યું હતું કે, “માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વએ, ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે અને ત્યારબાદ ભારતના પ્રધાનમંત્રી તરીકે, સતત ઉદ્યોગસાહસિકતાને આર્થિક વૃદ્ધિ અને રાષ્ટ્ર નિર્માણના મુખ્ય ચાલકબળ તરીકે ઓળખી છે. સહાયક પ્રણાલીઓનું સંસ્થાકીયકરણ, નાણાકીય અને ઉદ્યોગસાહસિક ઇકોસિસ્ટમનું મજબૂતીકરણ અને ગતિશીલ સ્ટાર્ટ-અપ લેન્ડસ્કેપનો ઉદભવ આ પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.”

નીતિ આયોગના સભ્ય ડૉ. આર. બાલાસુબ્રમણ્યમે કાર્યશાળાની ડિઝાઇન અને માળખા વિશે સમજાવ્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ કાર્યશાળા નેતૃત્વને એવા નિર્ણયો અને કાર્યો દ્વારા જુએ છે જેમાં તે દૃશ્યમાન થાય છે, અને દિવસની કાર્યવાહી અનુભવથી વિશ્લેષણ અને વિશ્લેષણથી વ્યવહાર તરફ આગળ વધવા માટે ઘડવામાં આવી છે. કાર્યવાહી પાંચ તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલી હતી: શીખો, વિશ્લેષણ કરો, ચિંતન કરો, અમલ કરો અને પ્રતિબદ્ધ થાઓ, જે અંતર્ગત સહભાગીઓએ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયોના પ્રત્યક્ષ અનુભવોમાંથી શીખ મેળવી, સરકાર, શિક્ષણવિદો અને નાગરિકોને સાંકળતા વિચાર-વિમર્શ દ્વારા તેનું વિશ્લેષણ કર્યું, જાહેર નેતૃત્વની ચિરસ્થાયી પ્રથાઓ પર ચિંતન કર્યું, પોતાના કાર્યના પડકારોમાં આ શિક્ષણનો અમલ કર્યો અને તેમની નેતૃત્વ પદ્ધતિઓમાં ચોક્કસ ફેરફારો કરવા પ્રતિબદ્ધ થયા. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ કાર્યશાળા ભારતીય નિર્ણયો અને સંસ્થાઓ પર આધારિત જાહેર નેતૃત્વ પર જ્ઞાનનો ભારતીય ભંડાર બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, જે વિકસિત ભારત 2047 તરફના વર્ષોમાં સિવિલ સર્વન્ટ્સને તાલીમ આપવાની અને તેમના નેતૃત્વ કરવાની રીતને આકાર આપશે.

'નેતૃત્વની ક્ષણો' સત્ર દરમિયાન, ચાર વક્તાઓએ મુખ્ય ક્ષણોના પ્રત્યક્ષ અનુભવો અને તેમાંથી ઉભરી આવેલા નેતૃત્વના બોધપાઠો શેર કર્યા હતા.

ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગના અધિક મુખ્ય સચિવ અને અગ્ર સચિવ શ્રી રાજીવ ટોપનોએ 2001 ના ભૂકંપ બાદ કચ્છના પુનઃનિર્માણ પર વક્તવ્ય આપ્યું હતું. તેમણે પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે કચ્છ 2001 એ માત્ર સામાન્ય સ્થિતિ પુનઃસ્થાપિત કરવાની વાર્તા નહોતી, પરંતુ તે જનભાગીદારી, સંસ્થાકીય મજબૂતી અને સામૂહિક સંકલ્પ દ્વારા એક નવી સામાન્ય સ્થિતિ સર્જવાની વાર્તા હતી. આ અનુભવે અસરકારક શાસનના ચાર મુખ્ય આધારસ્તંભો પર પ્રકાશ પાડ્યો: વિઝનમાં સ્પષ્ટતા અને નિર્ણાયકતા, એકતા અને પ્રતિબદ્ધતા, રાજ્યના સમર્થન સાથે લોકોની ભાગીદારી, અને મજબૂત સંસ્થા નિર્માણ.

પૂર્વ કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવ, UPSC ના પૂર્વ અધ્યક્ષ અને પેન્ડેમિક પ્રિપેર્ડનેસ એન્ડ રિસ્પોન્સ માટેની સ્વતંત્ર પેનલના પૂર્વ સભ્ય સુશ્રી પ્રીતિ સુદને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતનો COVID-19 પ્રતિસાદ સમગ્ર સરકારી અભિગમમાંથી સમગ્ર સમાજના આંદોલનમાં પરિવર્તિત થયો હતો. ડોકટરો, નર્સો અને ફ્રન્ટલાઈન વોરિયર્સની સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપીને, ટેકનોલોજીને તેની કરોડરજ્જુ બનાવીને અને જન આંદોલન દ્વારા જનભાગીદારીને વેગ આપીને ભારતે સંકલિત પ્રતિસાદ આપ્યો હતો. 'વેક્સિન મૈત્રી' દ્વારા, દેશે વૈશ્વિક એકતા પ્રત્યેની તેની પ્રતિબદ્ધતાને વધુ વિસ્તારીને 100 થી વધુ દેશોને આશરે 300 મિલિયન રસીના ડોઝ પૂરા પાડ્યા હતા.

ભારત સરકારના ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના પૂર્વ સચિવ શ્રી શૈલેષ કુમાર સિંહે જણાવ્યું હતું કે, “લખપતિ દીદી પહેલ એ વાતનું ઉદાહરણ છે કે કેવી રીતે એક વિઝનને અભૂતપૂર્વ સ્તરે કાર્યમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે. માનનીય પ્રધાનમંત્રીએ ગ્રામીણ મહિલાઓને ઉદ્યોગસાહસિકો, ઉત્પાદકો અને સેવા પ્રદાતાઓ તરીકે ઓળખીને આ પહેલને સ્પષ્ટ અને મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય આપ્યું. લખપતિ દીદી પહેલ આવક સર્જનથી આગળ વધે છે, તે મહિલાઓ માટે તેમના પરિવારો અને સમાજમાં આર્થિક સ્વતંત્રતા, ગૌરવ અને ઓળખને પ્રોત્સાહન આપવા વિશે છે. મારા મતે, તેનો આ જ વિશાળ ઉદ્દેશ્ય છે.”

ISRO ના પૂર્વ અધ્યક્ષ અને ભારત સરકારના અવકાશ વિભાગના પૂર્વ સચિવ ડૉ. એસ. સોમનાથે પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે કેવી રીતે ઉદાર બનાવવામાં આવેલા FDI ધોરણોએ ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી માટે નવા માર્ગો ખોલ્યા છે, જેનાથી અવકાશ ક્ષેત્ર અર્થતંત્રમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપનાર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ISRO ખાનગી ખેલાડીઓને તેની કુશળતા, માળખાગત સુવિધાઓ અને સગવડો પૂરી પાડીને આ પરિવર્તનને સરળ બનાવવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. ભવિષ્ય તરફ નજર કરીએ તો, ભારતનું 'સ્પેસ વિઝન 2047' આપણી વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતાઓને વધુ આગળ વધારશે અને વૈશ્વિક અવકાશ શક્તિ તરીકે ભારતની સ્થિતિને મજબૂત બનાવશે.

આ સત્ર બાદ, સહભાગીઓએ 'કેસ ક્લિનિક' માં ભાગ લીધો હતો, જ્યાં દરેક જૂથે તેમને સોંપાયેલા પ્રકરણમાંથી એક ચોક્કસ નિર્ણયનું પરીક્ષણ કર્યું હતું. દરેક જૂથમાં સરકારી અધિકારીઓ, સામુદાયિક ભાગીદારો અને વિદ્યાર્થીઓનો સમાવેશ થતો હતો, અને તેમને ક્ષમતા નિર્માણ આયોગની 'અમૃત જ્ઞાન કોષ' પહેલ હેઠળ પ્રશિક્ષિત કેસ રાઇટર દ્વારા માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું. જૂથ વિચાર-વિમર્શ, વક્તાઓ દ્વારા શેર કરાયેલા પ્રત્યક્ષ અનુભવો સાથે, ક્ષમતા નિર્માણ આયોગ દ્વારા કેસ સ્ટડીઝમાં વિકસાવવામાં આવશે અને સિવિલ સર્વન્ટ્સ, તાલીમ સંસ્થાઓ અને યુનિવર્સિટીઓના ઉપયોગ માટે iGOT કર્મયોગી પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.

દિવસના ઉત્તરાર્ધમાં, “વિકસિત ભારત માટે નેતૃત્વ” વિષય પર પેનલ ચર્ચા યોજાશે અને સરકારી અધિકારીઓ 'એપ્લિકેશન ક્લિનિક' માં ભાગ લેશે. કેબિનેટ સચિવ ડૉ. ટી.વી. સોમનાથન 'કર્મયોગી સંકલ્પ' લોન્ચ કરશે અને સમાપન વક્તવ્ય આપશે.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad   Image result for facebook icon /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com


(રીલીઝ આઈડી: 2337388) મુલાકાતી સંખ્યા : 43