"ભારત એક એવો ઇન્ડો-પેસિફિક ઇચ્છે છે જ્યાં તમામ દેશો - મોટા અને નાના - પોતાના નિર્ણયો પોતે લે, પોતાના હિતોનું રક્ષણ કરે અને શાંતિથી વિકાસ સાધે," સંરક્ષણ મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહે ઉભરતા અને પરંપરાગત "સીમા વિનાના પડકારો" બંનેનો સામનો કરવા માટે વિશ્વાસ કેળવવા, એકબીજાની સાર્વભૌમત્વનું સન્માન કરવા, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું પાલન કરવા અને સંવાદના માધ્યમો ખુલ્લા રાખવા માટે આહ્વાન કરતા જણાવ્યું હતું. તેઓ 14 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ નવી દિલ્હી સ્થિત મનોહર પર્રિકર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ડિફેન્સ સ્ટડીઝ એન્ડ એનાલિસિસ (MP-IDSA) ખાતે પ્રથમ એસોસિએશન ઓફ સાઉથઇસ્ટ એશિયન નેશન્સ (ASEAN) - ઇન્ડિયા ડિફેન્સ થિંક ટેંક ફોરમને સંબોધિત કરી રહ્યા હતા.

સંરક્ષણ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત અને આસિયાન શાંતિ, સ્થિરતા, સમૃદ્ધિ અને ખુલ્લા અને સમાવિષ્ટ ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સામાન્ય હિત ધરાવે છે. તેમણે ભાર મૂક્યો હતો કે ભારતની એક્ટ ઈસ્ટ પોલિસી અને SAGAR (પ્રદેશમાં બધા માટે સુરક્ષા અને વિકાસ) અને MAHASAGAR (પ્રદેશમાં સુરક્ષા અને વિકાસ માટે પરસ્પર અને સમાવેશી પ્રગતિ) ના વિઝન ખુલ્લા અને બહુ-ધ્રુવીય સહયોગની હિમાયત કરે છે. ભારત આ નીતિઓને ASEAN-નેતૃત્વ હેઠળના મિકેનિઝમ્સ દ્વારા આગળ ધપાવે છે, જે તેના ઈન્ડો-પેસિફિક વિઝન માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ પ્રદેશ ઝડપથી બદલાતી પરિસ્થિતિઓનો અનુભવ કરી રહ્યો છે, જેમાં વધતી વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધા અને દરિયાઈ પ્રવૃત્તિઓથી ઉદ્ભવતા દબાણ અને અનિશ્ચિતતાઓનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, આતંકવાદ, સાયબર ક્રાઈમ, ચાંચિયાગીરી, દાણચોરી, ગેરકાયદેસર માછીમારી, આબોહવા સંબંધિત આપત્તિઓ અને મહત્વપૂર્ણ પુરવઠા શૃંખલાઓ માટે જોખમો જેવા જોખમો અસ્તિત્વમાં છે. તેમણે ભાર મૂક્યો હતો કે કોઈ એક દેશ એકલા આ પડકારોનો સામનો કરી શકતો નથી.

શ્રી રાજનાથ સિંહે મતભેદો વિવાદ બને તે પહેલા જ તેની વહેલી તકે અને શાંતિપૂર્ણ રીતે ચર્ચા કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો અને એક એવી પ્રાદેશિક વ્યવસ્થા માટે પિચ કરી હતી જ્યાં દેશો કોઈ એક પક્ષ પસંદ કરવા માટે મજબૂર થયા વિના સાથે મળીને કામ કરે. તેમણે કહ્યું, "ભારત માને છે કે જ્યારે દેશો સાથે મળીને ક્ષમતાનું નિર્માણ કરે છે, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું સન્માન કરે છે અને સંવાદ દ્વારા વિશ્વાસ જાળવી રાખે છે ત્યારે સુરક્ષા મજબૂત બને છે."

સંરક્ષણ મંત્રીએ સહિયારા ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ, વેપાર અને વિચારોમાં સમાયેલા ભારત અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયા વચ્ચેના સદીઓ જૂના ગાઢ સંબંધોને રેખાંકિત કર્યા હતા, અને પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે 'એક્ટ ઇસ્ટ પોલિસી' એ આ પ્રદેશ સાથે સમાન ભાગીદાર તરીકે કામ કરવાની લાંબા ગાળાની પ્રતિબદ્ધતા છે. તેમણે કહ્યું, "ભારતનો અભિગમ અને ઇન્ડો-પેસિફિક અંગેનો ASEANનો દ્રષ્ટિકોણ એકબીજાના પૂરક બની શકે છે. આપણે પ્રાદેશિક મંચો વચ્ચે સ્પર્ધા ઊભી કરવાને બદલે સહયોગ મજબૂત કરવો જોઈએ."

શ્રી રાજનાથ સિંહે જણાવ્યું હતું કે હિંદ મહાસાગર અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના જળવિસ્તારોને સુરક્ષિત રાખવા એ એક સહિયારી જવાબદારી છે કારણ કે તે એક જોડાયેલા દરિયાઈ વિસ્તારનો ભાગ છે, જે વેપાર, ઊર્જા, લોકો અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે કહ્યું કે દરિયાઈ ક્ષેત્રની જાગૃતિ, આંતર-કાર્યક્ષમતા અને અંડરવોટર જાગૃતિમાં સહયોગ મજબૂત કરવો એ સ્થિર, નિયમ-આધારિત દરિયાઈ વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ચાવીરૂપ બનશે.

સંરક્ષણ મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે 2026ને 'ASEAN-ઈન્ડિયા યર ઓફ મેરીટાઇમ કોઓપરેશન' તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યું હોવાથી, આ સહિયારા હિતને વ્યવહારુ ક્રિયામાં બદલવાની એક તક છે. "આપણે દરિયાઈ માહિતીની આપ-લેમાં સુધારો કરવો જોઈએ, આપણી નૌકાદળ અને કોસ્ટ ગાર્ડ વચ્ચે સહયોગ મજબૂત કરવો જોઈએ, અને કટોકટીમાં સાથે મળીને પ્રતિસાદ આપવાની ક્ષમતા કેળવવી જોઈએ. આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અનુસાર ચાંચિયાગીરી, તસ્કરી, ગેરકાયદેસર માછીમારી અને અન્ય જોખમો સામે પણ કામ કરવું જોઈએ," તેમણે કહ્યું.

સંરક્ષણ ટેકનોલોજીને અન્ય એક નિર્ણાયક ક્ષેત્ર ગણાવતા, શ્રી રાજનાથ સિંહે ચીંધ્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ડ્રોન, સાયબર ક્ષમતાઓ અને સ્પેસ-આધારિત સિસ્ટમ્સ વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે, જેમાં તાજેતરના સંઘર્ષો દર્શાવે છે કે પ્રમાણમાં ઓછી કિંમતના ડ્રોન મોંઘી સંરક્ષણ પ્રણાલીઓને પડકારી શકે છે. તેમણે વ્યવહારુ, પરવડે તેવા અને અનુકૂલનક્ષમ ઉકેલો સાથે પ્રતિસાદ આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

"ભારત માને છે કે નવીનતા માત્ર કેટલીક મોટી સંસ્થાઓ પૂરતી મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ. સ્ટાર્ટ-અપ્સ, યુનિવર્સિટીઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને નાની કંપનીઓ પણ યોગદાન આપી શકે છે. ભારતની ઇનોવેશન્સ ફોર ડિફેન્સ એક્સેલન્સ (iDEX) અને ટેકનોલોજી ડેવલપમેન્ટ ફંડ (TDF) જેવી પહેલોએ આપણી સંરક્ષણ જરૂરિયાતો માટે ઇનોવેટર્સ સાથે સહયોગ કરવાનો માર્ગ બનાવ્યો છે," તેમ સંરક્ષણ મંત્રીએ કાઉન્ટર-ડ્રોન સિસ્ટમ્સ, સાયબર ડિફેન્સ, મરીટાઇમ સરવેલન્સ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન વગેરે જેવા સ્પષ્ટ રીતે વ્યાખ્યાયિત પડકારો પર ઇનોવેટર્સ સાથે મળીને કામ કરવાના રસ્તાઓ શોધવા માટે આહ્વાન કરતા જણાવ્યું હતું.

શ્રી રાજનાથ સિંહે સંયુક્ત સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સ, સહિયારી પરીક્ષણ તકો, યુવા સંશોધકો વચ્ચે વિનિમય અને કાળજીપૂર્વક રચાયેલ ઇનોવેશન પડકારો માટે આહ્વાન કર્યું હતું, જેમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આવા સહયોગથી સંવેદનશીલ માહિતીનું રક્ષણ પણ થવું જોઈએ, બૌદ્ધિક સંપદાનું સન્માન થવું જોઈએ અને ટેકનોલોજી જવાબદારીપૂર્વક શેર થાય તે સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ. "હેતુ દેશો વચ્ચે વિશ્વાસ મજબૂત કરવાની સાથે ઉપયોગી ક્ષમતાઓ વિકસાવવાનો હોવો જોઈએ," તેમણે કહ્યું.

સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક સહયોગ અંગે, સંરક્ષણ મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત દરેક દેશની જરૂરિયાતો અને પ્રાથમિકતાઓ અનુસાર પેટ્રોલ વેસલ્સ, રડાર, એર-ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ, હેલિકોપ્ટર, ડ્રોન અને અન્ય ટેકનોલોજી જેવા ક્ષેત્રોમાં ASEAN ભાગીદારો સાથે સહયોગની શક્યતાઓ ચકાસવા માટે તૈયાર છે. તેમણે કહ્યું કે 'આત્મનિર્ભર ભારત' પહેલ મજબૂત દેશી ક્ષમતાઓના નિર્માણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, પરંતુ આત્મનિર્ભરતાનો અર્થ અલગ-અલગ થઈને કામ કરવાનો નથી. તે વિશ્વાસુ ભાગીદારો માટે સાથે મળીને સાધનોની ડિઝાઇન, નિર્માણ, જાળવણી અને સુધારો કરવાની તકો ઊભી કરી શકે છે.

સહ-વિકાસ, સહ-ઉત્પાદન, જાળવણી, સમારકામ અને ઓવરહોલ (MRO), તાલીમ અને લાંબા ગાળાના તકનીકી સપોર્ટના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, શ્રી રાજનાથ સિંહે કહ્યું કે આ વ્યવસ્થાઓ સ્થાનિક કૌશલ્યોનું નિર્માણ કરી શકે છે, ઉદ્યોગને ટેકો આપી શકે છે અને પુરવઠા શ્રૃંખલાઓને વધુ વિશ્વસનીય બનાવી શકે છે. તેમણે કહ્યું, "આપણા સંશોધકોએ નજીકથી જોવાની જરૂર છે કે આવી ભાગીદારી શું સફળ બનાવે છે: સ્પષ્ટ જરૂરિયાતો, વેચાણ પછીનો વિશ્વસનીય સપોર્ટ, યોગ્ય ટેકનોલોજી સુરક્ષાત્મક પગલાં, જવાબદારીઓ અને લાભોની ન્યાયી વહેંચણી, અને સ્થાનિક કંપનીઓ અને કુશળ કામદારો માટે તકો. આપણું લક્ષ્ય લાંબા ગાળાની ભાગીદારી હોવું જોઈએ, એક વખતનો વ્યવહાર નહીં."

કુદરતી આપત્તિઓનો સામનો કરવા માટે મજબૂત સહયોગનું આહ્વાન કરતા, સંરક્ષણ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે માનવતાવાદી સહાય અને આપત્તિ રાહત (HADR) સંરક્ષણ સંવાદનો નિયમિત ભાગ હોવો જોઈએ કારણ કે ચક્રવાત, પૂર, સમુદ્રની સપાટીમાં વધારો અને આત્યંતિક હવામાન બંદરોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, વેપારને અટકાવી શકે છે અને જીવન તથા ગુજરાન માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આપણે એકબીજા પાસેથી શીખી શકીએ છીએ, ઉત્તમ પદ્ધતિઓ શેર કરી શકીએ છીએ અને કટોકટી આવે તે પહેલાં સંકલનમાં સુધારો કરી શકીમે છીએ.

થિંક ટેંક્સની નિર્ણાયક ભૂમિકા પર, શ્રી રાજનાથ સિંહે કહ્યું કે સરકારોને સારા વિશ્લેષણની જરૂર છે, પરંતુ તેમને એવા વિચારોની પણ જરૂર છે જેનો અમલ કરી શકાય. તેમણે ફોરમમાંથી કેટલાક વ્યવહારુ પરિણામો સૂચવ્યા, જેમાં દરિયાઈ સુરક્ષા, સાયબર જોખમો, ઉભરતી ટેકનોલોજી, આપત્તિ પ્રતિસાદ અને સંરક્ષણ-ઉદ્યોગ સહયોગ પર સંયુક્ત ભારત-ASEAN સંશોધન એજન્ડાનો વિકાસ; ફેલોશિપ, વિઝિટિંગ પ્રોગ્રામ્સ અને સંયુક્ત પ્રકાશનો દ્વારા યુવા વિદ્વાનો સહિત સંશોધકો વચ્ચે નિયમિત વિનિમય; નાના પાયાના પાઇલટ પ્રોજેક્ટ્સની ઓળખ જેમ કે દરિયાઈ આપત્તિ પ્રતિસાદ પર ટેબલટોપ એક્સરસાઇઝ, કાઉન્ટર-ડ્રોન સોલ્યુશન્સ પર સંયુક્ત અભ્યાસ, અથવા સુરક્ષિત દરિયાઈ માહિતી શેરિંગ પર સંશોધન પ્રોજેક્ટ; સંશોધકો, પ્રેક્ટિશનરો અને નીતિ ઘડવૈયાઓ માટે આઉટ-ઓફ-બોક્સ ચર્ચાઓ ચાલુ રાખવા માટે ટ્રેક 1.5 અને ટ્રેક 2 સંવાદોનો પ્રચાર; અને ભલામણોનો એક સંક્ષિપ્ત સેટ તૈયાર કરવો, તેને આગળ લઈ જઈ શકે તેવી સંસ્થાઓની ઓળખ કરવી અને ભવિષ્યની બેઠકમાં પ્રગતિની સમીક્ષા કરવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

તેમના સ્વાગત પ્રવચનમાં, MP-IDSAના મહાનિર્દેશક રાજદૂત સુજાન આર ચિનોયે ભારતની સંરક્ષણ અને સુરક્ષા ભાગીદારીને મજબૂત કરવામાં તેમના વિઝન અને સહકાર માટે સંરક્ષણ મંત્રી પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી હતી. તમામ 11 ASEAN સભ્ય દેશો અને ભારતના સહભાગીઓનું સ્વાગત કરતા, તેમણે આ ફોરમને ASEAN-ઈન્ડિયા સંરક્ષણ જોડાણના વિકાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાકીય માઇલસ્ટોન તરીકે વર્ણવ્યું હતું. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આ ફોરમ ભારત અને ASEANના વ્યૂહાત્મક સમુદાયો વચ્ચે સતત સંવાદને સંસ્થાકીય બનાવશે અને વધુ ગાઢ સંરક્ષણ અને સુરક્ષા સહયોગ માટે વ્યવહારુ ક્ષેત્રો ઓળખવામાં મદદ કરશે.

ASEAN - ઈન્ડિયા ડિફેન્સ થિંક ટેંક ફોરમ વિશે:

14 અને 15 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ યોજાઈ રહેલી આ ફોરમનો ઉદ્દેશ વ્યૂહાત્મક સંવાદને મજબૂત કરવાનો, સંયુક્ત વિશ્લેષણને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ભારત અને ASEAN વચ્ચે સંરક્ષણ અને સુરક્ષા સહયોગ વધારવા માટે વ્યવહારુ માર્ગો ઓળખવાનો છે. આ પહેલ 31 ઓક્ટોબર, 2025ના રોજ કુઆલાલંપુરમાં 12મી ADMM-પ્લસની સાથે બીજી ASEAN-ઈન્ડિયા સંરક્ષણ મંત્રીની અનૌપચારિક બેઠક દરમિયાન સંરક્ષણ મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહ દ્વારા કરવામાં આવેલી જાહેરાતને અનુસરે છે.

બે દિવસીય કાર્યક્રમ દરમિયાન, ફોરમ વ્યૂહાત્મક સ્થિરતા, પ્રાદેશિક ભૂ-રાજકારણ, દરિયાઈ સુરક્ષા, ગ્રે-ઝોન પડકારો, HADR, દરિયાઈ ક્ષેત્રની જાગૃતિ, સંરક્ષણ ટેકનોલોજી, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સાયબર સુરક્ષા, અવકાશ, માનવરહિત સિસ્ટમ્સ, સંરક્ષણ ઉદ્યોગ સહયોગ અને સ્થિતિસ્થાપક પુરવઠા શ્રૃંખલાઓ પર વિચાર-વિમર્શ કરશે. આ ચર્ચાઓ વધુ મજબૂત અને ભવિષ્યલક્ષી ASEAN-ઈન્ડિયા સંરક્ષણ ભાગીદારીમાં યોગદાન આપશે તેવી અપેક્ષા છે.

SM/BS/GP/JT