મે 2023માં લોન્ચ થયા પછી દેશભરના નાગરિકોએ સંચાર સાથી પોર્ટલ (www.sancharsaathi.gov.in) ની 30 કરોડથી વધુ વખત મુલાકાત લીધી છે, જે ટેલિકોમ-સંબંધિત ઠગાઈથી પોતાને બચાવવા માટે તેઓ જે વિશ્વાસ મૂકે છે તે પ્રતિબિંબિત કરે છે. દૂરસંચાર વિભાગ (DoT) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ આ પોર્ટલ દરેક મોબાઈલ યુઝરના હાથમાં સરળ અને ઉપયોગમાં સરળ સાધનો મૂકે છે – શંકાસ્પદ કોલ કે મેસેજની જાણ કરવા, તેમના નામે કેટલા મોબાઈલ કનેક્શન ચાલી રહ્યા છે તે જાણવા, ખોવાયેલા કે ચોરાયેલા હેન્ડસેટને બ્લોક કરવા અને ખરીદતા પહેલા હેન્ડસેટ અસલી છે કે નહીં તે ચકાસવા માટે.

પોર્ટલની દરેક મુલાકાત નાગરિકનું રક્ષણ કરે છે, અને તેઓ જે શંકાસ્પદ સંચારની જાણ કરે છે, તે અન્ય ઘણા લોકોનું રક્ષણ કરે છે. સંચાર સાથી પર નાગરિકો દ્વારા શેર કરવામાં આવેલી માહિતી કાર્યક્ષમ બુદ્ધિમત્તા (actionable intelligence) માં રૂપાંતરિત થાય છે જે DoT, બેંકો અને કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓને છેતરપિંડી કરનારાઓને તેમના આગામી લક્ષ્ય સુધી પહોંચતા પહેલા રોકવામાં મદદ કરે છે. સંચાર સાથીનો ઉપયોગ કરનાર દરેક નાગરિક આ રીતે સાયબર વોરિયર તરીકે અને સાયબર છેતરપિંડી સામે ઢાલ તરીકે કાર્ય કરે છે.

આંગળીના ટેરવે દરેક નાગરિકની સેવાઓ

· સંચાર સાથી એક જ પ્લેટફોર્મ પર નીચેની નાગરિક-કેન્દ્રિત સેવાઓ લાવે છે:

· ચક્ષુ – શંકાસ્પદ છેતરપિંડી સંચાર અને સ્પેમની જાણ કરો: શંકાસ્પદ કોલ્સ, SMS અથવા વોટ્સએપ મેસેજ – જેમ કે નકલી KYC અથવા બિલ-ચુકવણી ચેતવણીઓ, સરકાર, પોલીસ અથવા બેંક અધિકારીઓનું નકલી રૂપ ધારણ કરવું, અને છેતરપિંડીયુક્ત રોકાણ, નોકરી અથવા લોનની ઑફર્સ – ની કેટલાક સરળ પગલાંઓમાં જાણ કરો.

· તમારા નામે મોબાઈલ કનેક્શન જાણો: તમારી ઓળખ પર ઈશ્યુ કરવામાં આવેલા તમામ મોબાઈલ કનેક્શન્સ તપાસો અને તમે ન લીધા હોય અથવા હવે જેની જરૂર ન હોય તેની જાણ કરો, જેથી તેનો દુરુપયોગ ન થઈ શકે.

· તમારો ખોવાયેલો અથવા ચોરાયેલો મોબાઈલ હેન્ડસેટ બ્લોક કરો: તમામ ટેલિકોમ ઓપરેટરોના નેટવર્ક પર હેન્ડસેટને બ્લોક કરો જેથી તેનો ભારતમાં ક્યાંય પણ ઉપયોગ ન થઈ શકે, તેનું ટ્રેસિંગ સક્ષમ કરો, અને તે મળી જાય પછી તેને અનબ્લોક કરો.

· તમારા મોબાઈલ હેન્ડસેટની અસલિયત જાણો: નવો અથવા સેકન્ડ હેન્ડ ફોન ખરીદતા પહેલા તેના IMEI નંબર દ્વારા હેન્ડસેટ ચકાસો.

· ભારતીય નંબરો સાથેના ઇનકમિંગ આંતરરાષ્ટ્રીય કોલ્સની જાણ કરો: વિદેશથી આવતા કોલ્સ જે સ્થાનિક (+91) નંબરો તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે તેની જાણ કરો, જે સરકારને ગેરકાયદે ટેલિકોમ સેટ-અપ્સ સામે પગલાં લેવામાં મદદ કરે છે.

· વિશ્વસનીય સંપર્ક વિગતો: કોઈપણ માહિતી શેર કરતા પહેલા બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓના અસલી કસ્ટમર કેર નંબર, ઈમેલ આઈડી અને વેબસાઈટ લિંક્સ ચકાસો.

· પોતાને જાગૃત રાખો: નકલી લોન એપ્સ, રોકાણ કૌભાંડો, નકલી જોબ કોલ્સ અને નકલી ટ્રાફિક ચલાણ જેવા પ્રવર્તમાન છેતરપિંડીના વલણો પર જાગૃતિ સામગ્રી મેળવો.

સંચાર સાથી દ્વારા નાગરિકોએ શું હાસલ કર્યું છે

સંચાર સાથી ડેશબોર્ડ નાગરિકો અને DoT એ સાથે મળીને શું હાસલ કર્યું છે તેનું પ્રમાણ પ્રતિબિંબિત કરે છે:

· સંચાર સાથી પોર્ટલ પર 30 કરોડથી વધુ વિઝિટ્સ;

· 60.96 લાખ ખોવાયેલા કે ચોરાયેલા મોબાઈલ હેન્ડસેટ બ્લોક કરાયા, 37.85 લાખ ટ્રેસ કરાયા અને 14 લાખથી વધુ પુનઃપ્રાપ્ત કરાયા;

· પોતાના નામે મોબાઈલ કનેક્શન તપાસવા અને રિપોર્ટ કરવા માટે નાગરિકો પાસેથી મળેલી 4 કરોડથી વધુ વિનંતીઓનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે;

· ચક્ષુ દ્વારા શંકાસ્પદ છેતરપિંડી સંચાર અંગે 12.80 લાખ ઇનપુટ્સ મળ્યા, જેના પરિણામે 59.82 લાખ કેસોમાં કાર્યવાહી કરવામાં આવી, જેમાં 50 લાખથી વધુ મોબાઈલ કનેક્શન કાપી નાખવાનો પણ સમાવેશ થાય છે;

· ફાઇનાન્સિયલ ફ્રોડ રિસ્ક ઇન્ડિકેટર (FRI) દ્વારા ₹5,000 કરોડથી વધુના શંકાસ્પદ સાયબર-ફ્રોડ નુકસાનને રોકવામાં આવ્યું;

જન ભાગીદારી: દરેક નાગરિક એક સાયબર વોરિયર

જ્યારે કોઈ નાગરિક ચક્ષુ પર શંકાસ્પદ કોલ કે મેસેજની જાણ કરે છે, અથવા પોતાના નામે ક્યારેય ન લેવાયેલા મોબાઈલ કનેક્શનને ફ્લેગ કરે છે, ત્યારે તેનો લાભ માત્ર તે એક વ્યક્તિ પૂરતો સીમિત રહેતો નથી. આવો દરેક રિપોર્ટ DoT ને મોબાઈલ નંબર, ઉપકરણ અથવા લોકો સાથે છેતરપિંડી કરવા માટે દુરુપયોગ થઈ રહેલી પેટર્ન વિશે સતર્ક કરે છે, અને વધુ નાગરિકોને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવે તે પહેલાં પુનઃચકાસણી અને ડિસ્કનેક્શન સહિત સમયસર કાર્યવાહી સક્ષમ કરે છે. નાગરિકોના આવા ઇનપુટ્સના આધારે 50 લાખથી વધુ મોબાઈલ કનેક્શન કાપી નાખવામાં આવ્યા છે. તેથી સંચાર સાથીનો ઉપયોગ કરતા નાગરિકો માત્ર પ્લેટફોર્મના લાભાર્થીઓ નથી; તેઓ સાયબર વોરિયર્સ છે જેઓ તેમના પરિવારો, તેમના સમુદાયો અને રાષ્ટ્રનું રક્ષણ કરે છે.

નાગરિક રિપોર્ટ્સ ફાઇનાન્સિયલ ફ્રોડ રિસ્ક ઇન્ડિકેટર અને ડિજિટલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મને શક્તિ આપે છે

નાગરિકો દ્વારા યોગદાન આપવામાં આવેલી માહિતી એ DoTના વ્યાપક ફ્રોડ-પ્રિવેન્શન ફ્રેમવર્ક માટેના ફીડ્સમાંથી એક છે. નાણાકીય છેતરપિંડી સાથે સંભવિત રીતે જોડાયેલા મોબાઈલ નંબરો પર જોખમ-આધારિત ઇન્ટેલિજન્સ પૂરી પાડતા ફાઇનાન્સિયલ ફ્રોડ રિસ્ક ઇન્ડિકેટર (FRI) માટે આ એક મુખ્ય ઇનપુટ છે. આ ઇન્ટેલિજન્સ ડિજિટલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ (DIP) દ્વારા બેંકો, પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ, ટેલિકોમ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ અને લો એન્ફોર્સમેન્ટ એજન્સીઓ સાથે સુરક્ષિત રીતે શેર કરવામાં આવે છે, જે તેમને તેમની છેતરપિંડી શોધવા અને ટ્રાન્ઝેક્શન મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સમાં ટેલિકોમ રિસ્ક સિગ્નલો બનાવવામાં અને નાગરિકના ખાતામાંથી પૈસા ઉપડી જાય તે પહેલાં શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શનને એલર્ટ કરવા અથવા રોકવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. FRI એ ₹5,000 કરોડથી વધુના શંકાસ્પદ સાયબર-ફ્રોડ નુકસાનને રોકવામાં મદદ કરી છે. સંચાર સાથી ઇકોસિસ્ટમ ડિજિટલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ સાથે જોડાયેલા 1,600થી વધુ હિતધારકોને ઇન્ટેલિજન્સ ફીડ કરે છે જે સંકલિત કાર્યવાહી માટે 'હોલ ઓફ ગવર્નમેન્ટ એપ્રોચ' ને સક્ષમ બનાવે છે. આમ જાગરૂક નાગરિક દ્વારા કરવામાં આવેલો એક રિપોર્ટ અન્ય ઘણા લોકોનું રક્ષણ કરવા માટે ટેલિકોમ, નાણાકીય અને કાયદા અમલીકરણ પ્રણાલીઓમાં પ્રવાસ કરે છે.

14 લાખથી વધુ ખોવાયેલા અને ચોરાયેલા હેન્ડસેટ પુનઃપ્રાપ્ત કરાયા

જે નાગરિક પોતાનો મોબાઈલ હેન્ડસેટ ગુમાવે છે તે સંચાર સાથી પર તેની જાણ કરી શકે છે અને દેશના તમામ ટેલિકોમ નેટવર્ક પર તેને બ્લોક કરાવી શકે છે. જો કોઈ બ્લોક કરેલા હેન્ડસેટનો ઉપયોગ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, તો તેની ટ્રેસેબિલિટી જનરેટ થાય છે અને પોલીસ સાથે શેર કરવામાં આવે છે. સતત તકનીકી સુધારા, સ્વચાલિત વર્કફ્લો અને DoT, ટેલિકોમ સેવા પ્રદાતાઓ અને રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ પોલીસ સત્તાવાળાઓ વચ્ચેના ગાઢ સમન્વય દ્વારા, અત્યાર સુધીમાં 60.96 લાખ હેન્ડસેટ બ્લોક કરવામાં આવ્યા છે, 37.85 લાખ ટ્રેસ કરવામાં આવ્યા છે અને 14 લાખથી વધુ પુનઃપ્રાપ્ત કરવામાં આવ્યા છે.

સરળ, બહુભાષી અને સુલભ

સંચાર સાથી પોર્ટલને સરળ અને યુઝર-ફ્રેન્ડલી સર્વિસ ફ્લો સાથે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, જેને સાર્વજનિક ડેશબોર્ડ્સ અને ટેલિકોમ સુરક્ષા, છેતરપિંડી અટકાવવા અને જવાબદાર ડિજિટલ પ્રેક્ટિસ પર વ્યાપક જાગૃતિ સામગ્રી દ્વારા સપોર્ટ આપવામાં આવ્યો છે. અંગ્રેજી, હિન્દી અને 21 પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ સંચાર સાથી મોબાઈલ એપ, નાગરિકોને તેમના મોબાઈલ પર તેનો ઉપયોગ કરવાની સુવિધા સાથે તેમની પોતાની ભાષામાં આ જ સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

DoT ની નાગરિકોને અપીલ

DoT દરેક મોબાઈલ યુઝરને સંચાર સાથી (www.sancharsaathi.gov.in) ની મુલાકાત લેવા અથવા સંચાર સાથી એપનો ઉપયોગ કરવા, તેમના નામે ઈશ્યુ કરવામાં આવેલા મોબાઈલ કનેક્શન્સ તપાસવા અને દરેક શંકાસ્પદ કોલ, SMS અથવા વોટ્સએપ મેસેજની જાણ કરવા વિનંતી કરે છે. પોર્ટલ પર અથવા સંચાર સાથી એપનો ઉપયોગ કરતી વખતે વિતાવેલી કેટલીક ક્ષણો નાગરિક અને અન્ય ઘણા લોકોને છેતરપિંડીથી બચાવી શકે છે. જે નાગરિકોએ અગાઉથી નાણાં ગુમાવ્યા છે અથવા સાયબર-ક્રાઇમનો ભોગ બન્યા છે તેમણે સાયબર-ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન 1930 પર અથવા https://www.cybercrime.gov.in/ પર તુરંત જ મામલાની જાણ કરવી જોઈએ.

સાયબર ક્રાઇમ અને નાણાકીય છેતરપિંડી માટે ટેલિકોમ સંસાધનોના દુરુપયોગને રોકવા માટેના તેના સક્રિય પગલાં દ્વારા નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે DoT સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે. સંચાર સાથી મોબાઈલ એપના કુલ ડાઉનલોડ્સ પણ 2.8 કરોડને વટાવી ગયા છે. સંચાર સાથી મોબાઈલ એપ અહીંથી ડાઉનલોડ કરી શકાય છે:

એન્ડ્રોઇડ માટે: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.dot.app.sancharsaathi

iOS માટે: https://apps.apple.com/in/app/sanchar-saathi/id6739700695

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com