ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਭਾਗ (ਡੀਡੀਪੀ) ਨੇ ਛੇਵੀਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਵਦੇਸ਼ੀਕਰਣ ਸੂਚੀ (ਪੀਆਈਐੱਲ) ਨੋਟੀਫਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 405 ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਸਤੂਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਵਪਾਰ ਮੁੱਲ 3,070 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ ਰਿਪਲੇਸੇਬਲ ਯੂਨਿਟਸ, ਸਬ-ਸਿਸਟਮ, ਸਬ-ਅਸੈਂਬਲੀ, ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ, ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ ਅਤੇ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤੱਟਰੱਖਿਅਕ ਬਲ (ਆਈਸੀਜੀ) ਦੀਆਂ 16 ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਪਕ੍ਰਮਾਂ (ਡੀਪੀਐੱਸਯੂ) ਦੀਆਂ 389 ਵਸਤੂਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਰੱਖਿਆ ਪਲੈਟਫਾਰਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਲੜੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

• ਐਡਵਾਂਸਡ ਲਾਈਟ ਹੈਲੀਕੌਪਟਰ, ਲਾਈਟ ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਹੈਲੀਕੌਪਟਰ, Su-30MKI, ਲਾਈਟ ਕੋਂਬੈਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਅਤੇ AL-31FP ਇੰਜਣ ਵਰਗੇ ਏਅਰ ਪਲੈਟਫਾਰਮ।

• T-72, T-90 ਅਤੇ BMP-II ਸਮੇਤ ਬਖਤਰਬੰਦ ਪਲੈਟਫਾਰਮ

• ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼

• ਕੋਨਕੁਰਸ-ਐੱਮ, ਇਨਵਾਰ ਅਤੇ ਐੱਮਆਰਐੱਸਏਐੱਮ ਜਿਹੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ

• ਰੱਖਿਆ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਰਡਾਰ, ਸੋਨਾਰ, ਅੱਗ ਕੰਟਰੋਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

• ਉੱਚ ਵਿਸਫੋਟਕ ਐਂਟੀ-ਟੈਂਕ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣ

 405 ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸੂਚੀ  

ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੂਚੀ SRIJAN ਪੋਰਟਲ ( srijandefence.gov.in ) ‘ਤੇ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀਕਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤਿਕ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਵਦੇਸ਼ੀਕਰਣ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ‘ਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। DPSU ਅਤੇ ICG ਉਦਯੋਗ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ MSME ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ‘ਨਿਰਮਾਣ’ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕਾਸ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨਾਲ ਸਵਦੇਸ਼ੀਕਰਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ।

ਇਹ ਛੇਵੀਂ ਜਨਹਿੱਤ ਪਟੀਸ਼ਨ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ਪਹਿਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਡਿਫੈਂਸ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਦਮ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਣ, ਘਰੇਲੂ ਡਿਫੈਂਸ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਰੱਖਿਆ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ (ਡੀਡੀਪੀ) ਨੇ ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣ ਰੱਖਿਆ ਪੋਰਟਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਉਪਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ (ਐੱਸਐੱਚਕਿਊ) ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਉਦਯੋਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੋਰਟਲ ਨੇ ਜੂਨ 2026 ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਉਪਕ੍ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਐੱਸਐੱਚਕਿਊ ਦੁਆਰਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀਕਰਣ ਲਈ 33,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੱਖਿਆ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਵਦੇਸ਼ੀਕਰਣ ਸੂਚੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਨੋਟੀਫਾਈ 5,012 ਵਸਤੂਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਪਿਛਲੇ 5 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 15,700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੱਖਿਆ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀਕਰਣ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲਗਭਗ 9,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਆਯਾਤ ਪ੍ਰਤੀਸਥਾਪਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੱਖਿਆ ਉਪਕ੍ਰਮਾਂ (ਡੀਪੀਐੱਸਯੂ) ਨੇ ਮਾਰਚ 2026 ਤੱਕ ਘਰੇਲੂ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 10,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

*********

ਵੀਕੇ/ਸੈਵੀ/ਏਕੇ