১. ইণ্ডোনেছিয়া গণৰাজ্যৰ ৰাষ্ট্ৰপতি মহামান্য প্ৰাবোৱো সুবিয়ান্তোৰ আমন্ত্ৰণত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে ২০২৬ চনৰ ৬-৮ জুলাইলৈ ইণ্ডোনেছিয়া ভ্ৰমণ কৰিছে। ভাৰতৰ ৭৬ সংখ্যক গণৰাজ্য দিৱস উদযাপনৰ বাবে মুখ্য অতিথি হিচাপে ২০২৫  চনৰ ২৩-২৬ জানুৱাৰীলৈ  ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱোৰ ভাৰত ভ্ৰমণৰ আধাৰত, প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ এই ভ্ৰমণে ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়া ব্যাপক কৌশলগত অংশীদাৰিত্বত উৰ্ধলৈ গতি কৰাৰ বাবে দুয়োৰতাকী নেতাৰ অংশীদাৰী দায়বদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে।

২. এই ভ্ৰমণকালত প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীক জাকাৰ্টাৰ ইস্তানা মেৰ্ডেকাত এক আনুষ্ঠানিক সম্বৰ্ধন জনোৱা হয়। ইয়াৰ পাছতে ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱো আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ মাজত টেটে-এ-টেটে আৰু প্ৰতিনিধি পৰ্যায়ৰ দুয়োটা ফৰ্মেটত দ্বিপাক্ষিক আলোচনা অনুষ্ঠিত হয়। ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱোৱেও প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ সন্মানত এক আনুষ্ঠানিক ভোজৰ আয়োজন কৰে। ইণ্ডোনেছিয়াৰ সংসদৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ অধ্যক্ষ মহামান্য ড০ পুৱান মহাৰাণীৰ আমন্ত্ৰণত প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে ইণ্ডোনেছিয়াৰ সংসদত ভাষণ দিয়ে। প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদী আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱে যোগকাৰ্টাৰ ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ প্ৰম্বানান মন্দিৰ পৰিক্ষেত্ৰত পুনৰ নিৰ্মান আৰু সংৰক্ষণৰ কামৰ শুভাৰম্ভ কৰে। দুয়োগৰাকী নেতাই ভ্ৰমণকাৰী বিশিষ্ট ব্যক্তিগৰাকীৰ সন্মানত ইণ্ডোনেছিয়াত ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়ে আয়োজন কৰা সম্বৰ্ধন অনুষ্ঠানতো অংশগ্ৰহণ কৰে।

ৰাজনৈতিক সহযোগিতা

৩. প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদী আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱোৱে ২০২৬ চনৰ ৭ জুলাইত জাকাৰ্টাৰ ইস্তানা মেৰ্ডেকাত আনুষ্ঠানিক দ্বিপাক্ষিক আলোচনা অনুষ্ঠিত কৰে। এই আলোচনাত পাৰস্পৰিক স্বাৰ্থৰ আঞ্চলিক আৰু গোলকীয় উন্নয়নৰ উপৰি ৰাজনৈতিক সম্পৰ্ক, প্ৰতিৰক্ষা আৰু নিৰাপত্তা সহযোগিতা, সামুদ্ৰিক সহযোগিতা, বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগ, ডিজিটেল অৰ্থনীতি, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি, মহাকাশ, গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ, শক্তি, কৃষি, স্বাস্থ্য, ঔষধ, শিক্ষা, সংস্কৃতি, পৰ্যটন, যুৱ বিনিময় আৰু জনসাধাৰণৰ মাজৰ সম্পৰ্ককে ধৰি দ্বিপাক্ষিক সম্পৰ্কৰ সম্পূৰ্ণ পৰিসৰ সামৰি লোৱা হয়। তেওঁলোকে ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়া ব্যাপক কৌশলগত অংশীদাৰিত্ব অধিক শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্যৰে কেইবাটাও দ্বিপাক্ষিক নথিপত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰো সাক্ষী হয়।

৪. দুয়োখন দেশৰ কৌশলগত সম্পৰ্কৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ ইচ্ছুক আৰু উচ্চ পৰ্যায়ৰ বিনিময় অনুষ্ঠিত কৰাৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি, দুয়োগৰাকী নেতাই বহুপাক্ষিক অনুষ্ঠানৰ সমান্তৰালভাৱে নিয়মীয়া সন্মিলন অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ সন্মত হয়।

৫. দুয়োগৰাকী নেতাই যুটীয়া আয়োগৰ বৈঠক (জেচিএম), বৈদেশিক কাৰ্যালয় পৰামৰ্শ (এফঅ’চি) আৰু অন্যান্য মন্ত্ৰী তথা জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলৰ বিনিময়কে ধৰি বৰ্তমানৰ যুটীয়া কৰ্মগোষ্ঠীৰ ব্যৱস্থাক শক্তিশালী কৰা তথা নিয়মীয়া দ্বিপাক্ষিক আলোচনা অব্যাহত ৰখাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।

৬. দুয়োগৰাকী নেতাই সংশ্লিষ্ট সংসদত ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়া সংসদীয় বন্ধুত্ব গোট স্থাপনক আদৰণি জনায় আৰু দুয়োখন সংসদৰ মাজত প্ৰতিনিধিৰ নিয়মীয়া ভ্ৰমণৰ জৰিয়তে দুয়োখন গণতন্ত্ৰৰ মাজত সংসদীয় বিনিময় বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।

৭. দুয়োগৰাকী নেতাই ২০২৫ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত জাৰ্কাৰ্টাত অনুষ্ঠিত তৃতীয় ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়া নীতি পৰিকল্পনা আলোচনা, ২০২৫ চনৰ ১৫-১৬ ছেপ্টেম্বৰত জাৰ্কাৰ্টাত অনুষ্ঠিত দ্বিতীয় ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়া ট্ৰেক ১.৫ আলোচনা আৰু ২০২৫ চনৰ ৫-৬আগষ্টত জাৰ্কাৰ্টাত অনুষ্ঠিত জাৰ্কাৰ্টা ফিউচাৰ্ছ ফ’ৰামকে ধৰি দুয়োখন দেশৰ থিঙ্ক টেংক, শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু নীতি বিশেষজ্ঞসকলৰ মাজত পাৰস্পৰিক বুজাবুজি গভীৰ হোৱা আৰু সম্পৰ্ক বৃদ্ধি হোৱাক আদৰণি জনায়।

প্ৰতিৰক্ষা আৰু সামুদ্ৰিক সহযোগিতা

৮. ভাৰত আৰু ইণ্ডোনেছিয়া শক্তিশালী প্ৰতিৰক্ষা সহযোগিতাৰ সৈতে সামুদ্ৰিক চুবুৰীয়া আৰু কৌশলগত অংশীদাৰ বুলি স্বীকাৰ কৰি, ২০১৮ চনত "ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত সামুদ্ৰিক সহযোগিতাৰ ওপৰত ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়াৰ অংশীদাৰী দৃষ্টিভংগী" গ্ৰহণৰ কথা স্মৰণ কৰি, দুয়োগৰাকী নেতাই প্ৰতিৰক্ষা আৰু সামুদ্ৰিক অংশীদাৰিত্ব অধিক বৃদ্ধি তথা বহল কৰাৰ বাবে তেওঁলোকৰ শক্তিশালী প্ৰতিশ্ৰুতি দোহাৰে।

৯. দুয়োগৰাকী নেতাই ২০২৫ চনৰ ২৭ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত তৃতীয় প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰীৰ আলোচনাক আদৰণি জনায় আৰু নিয়মীয়া প্ৰতিৰক্ষা আলোচনা, যুটীয়া অনুশীলন, কৰ্মচাৰীৰ আলোচনা, যুটীয়া গৱেষণা আৰু নতুন প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তিৰ সহ-উৎপাদন, বন্দৰ কল, শান্তিৰক্ষা কাৰ্যকলাপ, তথ্যৰ আদান-প্ৰদান, হাইড্ৰ’গ্ৰাফী, ক্ষমতা নিৰ্মাণ, কেডেট প্ৰশিক্ষণ আৰু বিনিময় আৰু প্ৰতিৰক্ষা ঔদ্যোগিক সহযোগিতাৰ দৰে প্ৰতিৰক্ষা সহযোগিতাৰ পৰম্পৰাগত তথাউদীয়মান দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে সহযোগিতা আৰু সম্পৰ্ক অধিক শক্তিশালী কৰিবলৈ সন্মত হয়। তেওঁলোকে ব্ৰহ্ম’ছ মিছাইল প্ৰণালী আৰু এয়াৰ-টু-এয়াৰ মিছাইল সহযোগিতা চুক্তিত সহযোগিতাৰ জৰিয়তে প্ৰতিৰক্ষা সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰাক আদৰণি জনায়।

১০. দুয়োগৰাকী নেতাই সামুদ্ৰিক ক্ষেত্ৰ সজাগতা (এমডিএ), সামুদ্ৰিক সংযোগ, উপকূলীয় নিৰীক্ষণ, মানৱীয় সহায় আৰু দুৰ্যোগ সাহায্য (এইচএডিআৰ), পাৰস্পৰিক স্বাৰ্থ আৰু দুয়োখন দেশৰ অগ্ৰাধিকাৰৰ ওপৰত আধাৰিত প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু অনুসন্ধান তথা উদ্ধাৰ (এছএআৰ) ৰ ক্ষেত্ৰত অব্যাহত থকা সামুদ্ৰিক সহযোগিতাক আদৰণি জনায়, যিয়ে অঞ্চলটোত শান্তি, নিৰাপত্তা আৰু সমৃদ্ধি তথা বিস্তৃত ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত অধিক সুস্থিৰতা প্ৰদান কৰাত অৰিহণা যোগায়। দুয়োগৰাকী নেতাই সামুদ্ৰিক সুৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা সহযোগিতাৰ ওপৰত বুজাবুজিৰ চুক্তিপত্ৰৰ নৱীকৰণ তথা বাকামলা আৰআই আৰু ভাৰতীয় উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ মাজত ৰূপায়ণ ব্যৱস্থাৰ সমাপ্তিক আদৰণি জনায়।

১১. দুয়োগৰাকী নেতাই যুটীয়া অনুশীলন আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ কৌশলগত আৰু কাৰ্য্যকৰী গুৰুত্ব আৰু বৰ্তমানৰ নৌ সহযোগিতা অধিক শক্তিশালী কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰে।সংশ্লিষ্ট ৰাষ্ট্ৰীয় আইন আৰু নিয়মাৱলীৰ লগতে ১৯৮২ চনৰ ইউ এন চি এল অ এছ-ক ধৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ নীতি অনূসৰি দুয়োগৰাকী নেতাই পাৰস্পৰিক স্বাৰ্থৰ সামুদ্ৰিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত গঠনমূলক আলোচনা অব্যাহত ৰখাৰ সম্ভাৱনা অন্বেষণ কৰাৰ গুৰুত্বৰ কথা উল্লেখ কৰে।

১২. দুয়োগৰাকী নেতাই গুৰুগ্ৰামৰ তথ্য ফিউজন চেণ্টাৰ-ভাৰত মহাসাগৰ অঞ্চল (আই এফ চি-আই অ’ আৰ) ত ইণ্ডোনেছিয়াৰ পৰা এজন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগাযোগ বিষয়া (আই এল অ’) ৰ অৱস্থানক আদৰণি জনায়। তেওঁলোকে সামুদ্ৰিক সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ পাৰস্পৰিক লাভজনক ক্ষেত্ৰসমূহ চিনাক্ত কৰিবলৈ আলোচনা অব্যাহত ৰাখিবলৈ সন্মত হয়।

১৩. দুয়োগৰাকী নেতাই প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগ আৰু প্ৰযুক্তিত সহযোগিতাক সহযোগিতাৰ এক অগ্ৰাধিকাৰমূলক ক্ষেত্ৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰে আৰু সঁজুলিৰ যুটীয়া উৎপাদন, প্ৰযুক্তি স্থানান্তৰ, কাৰিকৰী সহায় আৰু সামৰ্থ্য নিৰ্মাণ, জাহাজ নিৰ্মাণত সহযোগিতাকে ধৰি প্ৰতিৰক্ষা সঁজুলিৰ উৎস, একেধৰণৰ প্ৰতিৰক্ষা মঞ্চৰ বাবে এম আৰ অ’ সুবিধা স্থাপন, প্ৰতিৰক্ষা গৱেষণা আৰু উন্নয়ন স্থাপনৰ অন্বেষণ আৰু প্ৰতিৰক্ষা যোগান শৃংখল পৰিৱেশ তন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰাৰ বাবে প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগসমূহৰ মাজত পাৰস্পৰিকভাৱে লাভজনক সহযোগিতা সম্প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ সন্মত হয়। দুয়োগৰাকী নেতাই সামৰিক ঔষধৰ যোগানৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰত আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজত ফাৰ্মাচিউটিকেল সহযোগিতাৰ অগ্ৰগতিৰ বাবে আদৰণি জনায়।

সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী আৰু নিৰাপত্তা সহযোগিতা

১৪. নেতাদ্বয়ে দ্ব্যর্থহীনভাৱে সকলো ধৰণৰ সন্ত্ৰাসবাদক তীব্ৰভাৱে নিন্দা কৰে। তেওঁলোকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন অনুসৰি ব্যাপক আৰু ধাৰাবাহিকভাৱে সন্ত্ৰাসবাদৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ নিৰ্ণায়ক আৰু সমন্বিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰচেষ্টাৰ আহ্বান জনায় আৰু এই সন্দৰ্ভত বিশ্বব্যাপী নিষিদ্ধ সন্ত্ৰাসবাদী আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নিৰাপত্তা পৰিষদৰ ১২৬৭ নিষেধাজ্ঞা সমিতিত তালিকাভুক্ত সন্ত্ৰাসবাদী সংস্থাসমূহৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ আহ্বান জনায়।

১৫. নেতাদ্বয়ে সন্ত্ৰাসবাদৰ বাবে সহায়ক সন্ত্ৰাসবাদ আৰু হিংসাত্মক উগ্ৰবাদ প্ৰতিৰোধৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ সন্মতি প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ভিতৰত আছে সন্ত্ৰাসবাদৰ বিত্তীয় সাহায্য প্ৰতিৰোধ কৰাৰ প্ৰচেষ্টা, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে সন্মতিপ্ৰাপ্ত ধনৰ লেনদেন আৰু সন্ত্ৰাসবাদৰ বিত্তীয় সাহায্য প্ৰতিৰোধ (এ এম এল/চি এফ টি) মানৰ প্ৰচাৰ, সন্ত্ৰাসবাদী উদ্দেশ্যৰ বাবে নতুন আৰু উদীয়মান প্ৰযুক্তিৰ অপব্যৱহাৰ প্ৰতিৰোধ কৰা আৰু ডিজিটেল মঞ্চৰ জৰিয়তে অনলাইন নিযুক্তি আৰু মৌলবাদকে ধৰি সন্ত্ৰাসবাদী নিযুক্তিৰ মোকাবিলা কৰা।

১৬. নেতাদ্বয়ে সন্ত্ৰাসবাদৰ বিৰুদ্ধে শূন্য সহনশীলতাৰ দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণৰ আহ্বান জনায়। তেওঁলোকে সন্ত্ৰাসবাদৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থাসমূহ ব্যাহত কৰাৰ বাবে সক্ৰিয় ব্যৱস্থা অব্যাহত ৰখাৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰসংঘ আৰু এফ এ টি এফ-ক ধৰি দ্বিপাক্ষিক আৰু বহুপাক্ষিক সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাৰ দৃঢ় প্ৰতিশ্ৰুতি দোহাৰে।

১৭. সন্ত্ৰাসবাদ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংগঠিত অপৰাধৰ মাজৰ সম্পৰ্কক স্বীকাৰ কৰি, দুয়োগৰাকী নেতাই তথ্য আৰু সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অনুশীলনৰ আদান-প্ৰদানকে ধৰি সংশ্লিষ্ট ঘৰুৱা আইন আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দায়বদ্ধতা অনুসৰি সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ সন্মত হয়। দুয়োগৰাকী নেতাই অদূৰ ভৱিষ্যতে দুয়োখন দেশৰ মাজত সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী সহযোগিতাৰ বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱা বিষয়টো আদৰণি জনায়।

১৮. নেতাদ্বয়ে সুৰক্ষা সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহ ব্যাপকভাৱে আলোচনা কৰাৰ এখন মঞ্চ হিচাপে তৃতীয় ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়া সুৰক্ষা আলোচনা (আই আই এছ ডি) অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰিকল্পনাক আদৰণি জনায়। এই আলোচনাৰ জৰিয়তে দুয়োখন দেশে সন্ত্ৰাসবাদ, সংগঠিত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ, উদীয়মান প্ৰযুক্তি তথা চাইবাৰ সুৰক্ষা, প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগ, সামুদ্ৰিক আৰু মহাকাশ সহযোগিতাৰ বিৰুদ্ধে দ্বিপাক্ষিক সহযোগিতা যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰাৰ সংকল্প লয়।

১৯. দুয়োগৰাকী নেতাই ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাঁথনি, বিত্তীয় প্ৰযুক্তি, ডিজিটেল অৰ্থনীতি, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, ডিজিটেল ফৰেনচিক্স আৰু কম্পিউটাৰ জৰুৰীকালীন সঁহাৰি দল (চিইআৰটি) সহযোগিতা, গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য আন্তঃগাঁথনিৰ সুৰক্ষা আৰু ডিজিটেল দক্ষতাৰ ওপৰত ক্ষমতা নিৰ্মাণকে ধৰি চাইবাৰ ডমেইনত সম্ভাৱ্য সহযোগিতাৰ বিষয়ে অধিক আলোচনা কৰিবলৈ সন্মত হয়।

অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক সহযোগিতা

২০. নেতাদ্বয়ে উল্লেখ কৰে যে অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক সহযোগিতা ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়াৰ গতিশীল সম্পৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ হৈ আছে। দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰতৰ 'বিকশিত ভাৰত ২০৪৭' আৰু 'ইণ্ডোনেছিয়া ইমাজ ২০৪৫' ৰ দৃষ্টিভংগীৰ মাজত বিশাল অৰ্থনৈতিক তথা উন্নয়নমূলক সমন্বয় আৰু অধিক অৰ্থনৈতিক সুযোগ মুকলি কৰাৰ বাবে দুয়োখন দেশৰ মাজত বিস্তৃত আৰু গভীৰ অৰ্থনৈতিক একত্ৰীকৰণৰ ভূমিকাক স্বীকাৰ কৰে। এই দিশত, নেতাদুগৰাকীয়ে এক সন্তুলিত, পাৰস্পৰিকভাৱে লাভজনক আৰু সুবিধাজনক বাণিজ্যিক পৰিৱেশৰ বাবে আছিয়ান ভাৰত সামগ্ৰী বাণিজ্য চুক্তি (এআইটিআইজিএ) পৰ্যালোচনাৰ সময়োপযোগী সমাপ্তিৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে, তাৰ পাছত দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্য বৃদ্ধিৰ বাবে এক ব্যাপক গভীৰ দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে।

২১. দুয়োগৰাকী নেতাই বৰ্তমানৰ দ্বিপাক্ষিক অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাক সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যৱহাৰ আৰু শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, যাৰ ভিতৰত আছে ২০২৬চনত বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগৰ ওপৰত কাৰ্যকৰী গোটৰ দ্বিতীয় বৈঠক, চতুৰ্থ দ্বিবার্ষিক বাণিজ্য মন্ত্ৰী মঞ্চ (বি টি এম এফ), আৰু যুটীয়া অৰ্থনৈতিক আৰু বিত্তীয় আলোচনা (ই এফ ডি) ৰ প্ৰথম বৈঠক। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰে যে এই প্ৰণালীবোৰে প্ৰতিখন দেশৰ ঘৰুৱা নিয়মাৱলী আৰু উন্নয়নৰ অগ্ৰাধিকাৰসমূহক সন্মান জনাই বকেয়া শুল্ক আৰু অনা-শুল্ক সমস্যাৰ সমাধান, বজাৰৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ উন্নত কৰা, বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা আৰু বিত্ত, ডিজিটেল অৰ্থনীতি, উদ্যোগ তথা যোগান শৃংখলাত সহযোগিতা আগবঢ়াই নিয়াৰ ক্ষেত্ৰত দৃঢ় আৰু ব্যৱসায়িক-মুখী ফলাফল প্ৰাপ্ত কৰাৰ দিশত কাম কৰা উচিত।

২২. দুয়োগৰাকী নেতাই দুৰ্বলতা হ্ৰাস কৰা আৰু অৰ্থনৈতিক নিৰাপত্তা শক্তিশালী কৰাৰ দিশত ঘৰুৱা উৎপাদন উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বৈচিত্ৰ্যময় আৰু স্থিতিস্থাপক যোগান শৃংখল নিৰ্মাণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ আৰু বিৰল পৃথিৱীত সহযোগিতা অধিক শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। নেতাদ্বয়ে দুৰ্লভ পৃথিৱীত দুয়োখন দেশৰ মাজত বৰ্ধিত সহযোগিতাক প্ৰশংসা কৰে আৰু এই সন্দৰ্ভত নন-ফেৰাছ মেটেৰিয়েলছ টেকন'লজী ডেভেলপমেণ্ট চেণ্টাৰ (এন এফ টি ডি চি) মিডৱেষ্ট লিমিটেড আৰু পি টি-পেৰুছাহান মিনাৰেল নেছনেল (পেৰমিনাছ)ৰ মাজত স্বাক্ষৰিত বুজাবুজি চুক্তিক আদৰণি জনায়।

২৩. নেতাদ্বয়ে ইস্পাত যোগান শৃংখলৰ খনিজ আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বাবে বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰক আদৰণি জনায়। তেওঁলোকে ষ্টীল অথৰিটি অৱ ইণ্ডিয়া লিমিটেড (ছেইল) আৰু পিটিৰ মাজত কৌশলগত যৌথ উদ্যোগক আদৰণি জনায়। ক্ৰাকাটাউ ষ্টিলে ইণ্ডোনেছিয়াত ষ্টেইনলেছ-ষ্টীল স্লেব নিৰ্মাণ সুবিধা স্থাপনৰ অন্বেষণ কৰিব।

২৪. দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক আৰু বেংক ইণ্ডোনেছিয়াৰ মাজত স্থানীয় মুদ্ৰা লেনদেন (এলচিটি) ৰ নিৰ্দেশনা কাৰ্যকৰী কৰাৰ দিশত হোৱা অগ্ৰগতিটোক আদৰণি জনায় আৰু উল্লেখ কৰে যে ই ভাৰত আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ মাজত বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগক অধিক উৎসাহিত কৰিব আৰু দুয়োখন অৰ্থনীতিৰ মাজত বিত্তীয় একত্ৰীকৰণ গভীৰ কৰিব।

স্বাস্থ্য, ঔষধ, খাদ্য আৰু শক্তি সুৰক্ষা

২৫. দুয়োগৰাকী নেতাই ইণ্ডোনেছিয়াত এক সম্ভাৱ্য লজিষ্টিক বিতৰণ মঞ্চ হিচাপে ৰেড এণ্ড হোৱাইট সমবায় নেটৱৰ্কৰ গুৰুত্বৰ কথা উল্লেখ কৰে, যাৰ জৰিয়তে সংশ্লিষ্ট ঘৰুৱা আইন আৰু নিয়মাৱলী অনুসৰি দুয়োখন দেশৰ পৰা ঔষধ আৰু চিকিৎসা সামগ্ৰী প্ৰদান কৰিব পাৰি।

২৬. দুয়োগৰাকী নেতাই স্বাস্থ্য খণ্ডৰ সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাৰ বাবে তেওঁলোকৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ নিশ্চিত কৰে আৰু পেছাদাৰী স্বাস্থ্য কৰ্মশক্তি বিকাশৰ ওপৰত ৰূপায়ণ ব্যৱস্থাক আদৰণি জনায়। এই ব্যৱস্থাটোৱে বৃত্তিধাৰীসকলৰ বাবে ফেল'শ্বিপ আৰু দক্ষতা বৃদ্ধি কাৰ্যসূচীৰ সুবিধা, বিশেষ চিকিৎসা ক্ষেত্ৰত হাতে হাতে ক্লিনিকেল প্ৰশিক্ষণ, স্বাস্থ্য পেছাদাৰী আৰু বিশেষজ্ঞসকলৰ আদান-প্ৰদান, ঔষধ আৰু স্বাস্থ্য সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অনুশীলনৰ আদান-প্ৰদান, আৰু অন্যান্য পাৰস্পৰিকভাৱে সন্মতিপ্ৰাপ্ত সহযোগিতামূলক কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে সহযোগিতা শক্তিশালী কৰিব। তেওঁলোকে বি পি ও এম আৰু এফ এছ এছ এ.আই.-ৰ মাজত প্ৰক্ৰিয়াজাত খাদ্য সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত নিয়ামক সহযোগিতাৰ বুজাবুজি চুক্তি সোনকালে সম্পন্ন কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।

২৭. নেতাদ্বয়ে প্ৰতিখন দেশৰ ঘৰুৱা নীতিক সন্মান জনোৱাৰ লগতে খাদ্য সুৰক্ষা আৰু পুষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা গভীৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো সন্মতি প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকে কৃষি আৰু খাদ্য সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা বৃদ্ধিৰ প্ৰচেষ্টাক আদৰণি জনায়, যাৰ ভিতৰত আছে খাদ্য আৰু কৃষি বাণিজ্য, যুটীয়া অধ্যয়ন, উদ্ভাৱন আৰু পাৰস্পৰিকভাৱে সন্মতি অনুসৰি বহনক্ষম তথা স্থিতিস্থাপক খাদ্য প্ৰণালীক সমৰ্থন কৰাৰ বাবে জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান। তেওঁলোকে কৃষি আৰু আনুষংগিক খণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বুজাবুজি চুক্তিখন সোনকালে সমাপ্ত হোৱাৰ লগতে সামুদ্ৰিক আৰু মীনপালন সহযোগিতাৰ ক্ষেত্ৰত বুজাবুজি চুক্তিখন সোনকালে নৱীকৰণৰ বাবে আগ্ৰহেৰে অপেক্ষা কৰে।

২৮. নেতাদ্বয়ে ঔষধ আৰু চিকিৎসা সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত চলি থকা সহযোগিতাক আদৰণি জনায়। তেওঁলোকে চিকিৎসা সামগ্ৰী নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বাবে চিডিএছচিঅ’ আৰু বিপিঅ’এমৰ মাজত স্বাক্ষৰিত বুজাবুজি চুক্তিক আদৰণি জনায়।

২৯. নেতাদ্বয়ে সাৰ খণ্ডত সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাত সন্মতি প্ৰকাশ কৰে আৰু বিশ্ব বজাৰৰ পৰিস্থিতিৰ মাজত সুস্থিৰ, সুলভ তথা নিৰ্ভৰযোগ্য সাৰৰ উপলভ্যতা নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।

৩০. দুয়োপক্ষই পাৰস্পৰিকভাৱে সন্মত হোৱাৰ দৰে পৰম্পৰাগত, নতুন আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তিকে ধৰি শক্তি সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা, যুটীয়া অধ্যয়ন তথা সামৰ্থ্য নিৰ্মাণ শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দোহাৰে আৰু এলএনজি, সেউজ হাইড্ৰ’জেন, জৈৱ শক্তি, সৌৰ শক্তি আৰু শক্তি দক্ষতা প্ৰযুক্তিৰ দৰে ক্ষেত্ৰত বৰ্ধিত সহযোগিতাক আদৰণি জনায়।

আন্তঃগাঁথনি আৰু সংযোগ

৩১. দুয়োগৰাকী নেতাই দেশসমূহৰ মাজত সামুদ্ৰিক আৰু বিমান সংযোগ বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে আৰু অধিক বিমান সংযোগ আৰু বন্দৰ-পৰা-বন্দৰ সংযোগক উৎসাহিত কৰে। দুয়োগৰাকী নেতাই ২০২৬ চনৰ দ্বিতীয়ার্ধত অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া আন্দামান-আচেহ সংযোগৰ ওপৰত তৃতীয় যুটীয়া টাস্ক ফ’ৰ্চৰ বৈঠক আৰু দ্ৰুতগতিত ৰূপায়ণ কৰা কাৰ্য্য পৰিকল্পনাৰ বাবে আগ্ৰহেৰে অপেক্ষা কৰিছে।

৩২. ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱোৱে সাবাং বন্দৰৰ সংহত উন্নয়নত অংশীদাৰিত্বত ভাৰতৰ আগ্ৰহক আদৰণি জনায়। দুয়োগৰাকী নেতাই স্বীকাৰ কৰে যে ক্ৰুজ আৰু সামুদ্ৰিক-পৰ্যটন সুবিধা, সামুদ্ৰিক উদ্যোগ (জাহাজ-মেৰামতি আৰু জাহাজ নিৰ্মাণ) আৰু আন্দামান সাগৰত উপকূলীয় শক্তি কাৰ্যকলাপক সমৰ্থন কৰা উপকূল ভিত্তিক সেৱা-এই অংশীদাৰিত্বই ভাৰতৰ আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ তথা সুমাত্ৰা দ্বীপপুঞ্জৰ প্ৰদেশসমূহৰ মাজত প্ৰতিষ্ঠানিক, ভৌতিক, ডিজিটেল আৰু মানুহ তথা সামগ্ৰীৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধি কৰিব, যিয়ে বিনিয়োগ, নিযুক্তি, প্ৰযুক্তিৰ হস্তান্তৰ আৰু অংশীদাৰী আঞ্চলিক সমৃদ্ধিৰ সৃষ্টি কৰাত অৰিহণা যোগাব। দুয়োগৰাকী নেতাই তেওঁলোকৰ সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষক ইণ্ডোনেছিয়াৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনা আৰু প্ৰযোজ্য নিয়মাৱলীৰ সৈতে সংগতি ৰাখি, সময়সীমাৰ ভিতৰত পাৰস্পৰিকভাৱে লাভজনকভাৱে প্ৰকল্পটোৰ পৰিসৰ, পদ্ধতি আৰু বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ ওপৰত কাম কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।

৩৩. দুয়োগৰাকী নেতাই ডিজিটেল নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিজিটেল অৰ্থনীতিত ইণ্ডোনেছিয়াৰ এমএছএমইৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধিৰ বাবে ভাৰতত ডিজিটেল বাণিজ্যৰ বাবে মুক্ত নেটৱৰ্ক (অ’এনডিচি) স্থাপত্যৰ ওপৰত আধাৰিত ইণ্ডোনেছিয়া মুক্ত নেটৱৰ্ক (আইঅ’এন) ৰ শুভাৰম্ভক আদৰণি জনায়।

৩৪. দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰতৰ ৰিজাৰ্ভ বেংক আৰু বেংক ইণ্ডোনেছিয়াৰ মাজত হোৱা চুক্তি অনুসৰি ভাৰত আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ মাজত ক্ৰছ-ব’ৰ্ডাৰ কিউআৰ পেমেণ্ট লিঙ্কেজ ৰূপায়ণৰ দিশত হোৱা অগ্ৰগতিক আদৰণি জনায়। এই উদ্যোগটোৱে ইণ্ডোনেছিয়া আৰু ভাৰতৰ মাজত দ্বিপাক্ষিক পৰিশোধ সংযোগ শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে। এই সংযোগে লেনদেনৰ দক্ষতা বৃদ্ধি কৰিব, বিত্তীয় স্থিতিস্থাপকতা শক্তিশালী কৰিব আৰু বিশেষকৈ এমএছএমই, পৰ্যটন তথা শিক্ষাৰ্থীসকলক সমৰ্থন কৰি অন্তৰ্ভুক্তিমূলক অৰ্থনৈতিক বিকাশক উৎসাহিত কৰিব।

৩৫. উভয় নেতাই ভাৰত আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ মাজত দূৰসংযোগ প্ৰযুক্তি আৰু সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বুজাবুজি চুক্তিক আদৰণি জনায় যিয়ে অন্তৰ্ভুক্তিমূলক অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু ডিজিটেল ৰূপান্তৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ দূৰসংযোগ প্ৰযুক্তি আৰু ডিজিটেল সংযোগৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা অধিক শক্তিশালী কৰিব।

জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ আৰু বহনক্ষম উন্নয়ন

৩৬. ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতে পালন কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকাক স্বীকাৰ কৰে আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিগ কেট এলায়েন্স (আই বি চি এ) ৰ পদক্ষেপক প্ৰশংসা কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে প্ৰাসংগিক ঘৰুৱা প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰি আই বি চি এ-ত যোগদান কৰাৰ ইণ্ডোনেছিয়াৰ অভিপ্ৰায়ক আদৰণি জনায় আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ পদক্ষেপসমূহ, যেনে ৱৰ্ল্ড মেংগ্ৰোভ চেণ্টাৰ (ডব্লি এম চি) আৰু ইণ্টাৰনেশ্যনেল ট্ৰপিকেল পিটলেণ্ড চেণ্টাৰ (আই টি পি চি)-ৰ কথা উল্লেখ কৰি জৈৱ বৈচিত্ৰ্য, মেংগ্ৰোভ আৰু পিটলেণ্ড সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বব্যাপী সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাৰ বাবে এক অংশীদাৰী প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰতিফলিত কৰে।

৩৭. প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱসৃষ্ট দুৰ্যোগৰ প্ৰতি দুয়োখন দেশৰ দুৰ্বলতা স্বীকাৰ কৰি নেতাসকলে দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। দুয়োগৰাকী নেতাই তথ্য, অভিজ্ঞতা আৰু সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অনুশীলনৰ আদান-প্ৰদানৰ জৰিয়তে সহযোগিতা বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে দুয়োখন দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষৰ মাজত দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰক আদৰণি জনায়, লগতে দুৰ্যোগ প্ৰতিক্ৰিয়া, পুনৰুদ্ধাৰ, প্রশমন আৰু প্ৰস্তুতিৰ বাবে ক্ষমতা নিৰ্মাণ আৰু প্ৰশিক্ষণ, ফলপ্ৰসূ দুৰ্যোগ প্ৰশমনৰ বাবে তথ্য প্ৰয়োগ আৰু দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধী আন্তঃগাঁথনি। নেতাসকলে দুৰ্যোগৰ বিপদাশংকা হ্ৰাস আৰু স্থিতিস্থাপকতাৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতাৰ প্ৰচাৰৰ ক্ষেত্ৰত দুৰ্যোগ স্থিতিস্থাপক আন্তঃগাঁথনিৰ বাবে মিত্ৰতা (চিডিআৰআই) ৰ গুৰুত্বৰ কথাও উল্লেখ কৰে।

বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু মহাকাশকে ধৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু উদীয়মান প্ৰযুক্তি 

৩৮. নেতাসকলে ২০২৫ চনৰ ১২ আগষ্টত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি (এছ এণ্ড টি) সম্পৰ্কীয় যুটীয়া আয়োগৰ উদ্বোধনী বৈঠক আহ্বান কৰা আৰু ভাৰত আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ মাজত গৱেষণা, প্ৰযুক্তি আৰু উদ্ভাৱন সহযোগিতা সম্পৰ্কীয় বুজাবুজি চুক্তি স্বাক্ষৰক আদৰণি জনায়।

৩৯. দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ইছৰো) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা আৰু উদ্ভাৱন সংস্থা (বি আৰ আই এন) ৰ মাজত চলি থকা মহাকাশ সহযোগিতাৰ লগতে ২০২৬ চনৰ ২৫-২৫ জুনত ভাৰতৰ বেংগালুৰুত অনুষ্ঠিত বাহ্যিক মহাকাশ সহযোগিতাৰ ওপৰত ষষ্ঠ যুটীয়া আয়োগৰ বৈঠকত সন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকে ভাৰত আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ মাজত শান্তিপূৰ্ণ উদ্দেশ্যৰ বাবে বাহ্যিক মহাকাশৰ অন্বেষণ আৰু ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ ওপৰত পৰিকাঠামো চুক্তিৰ সম্প্ৰসাৰণক আদৰণি জনায়।

৪০. প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে ভাৰতৰ উপগ্ৰহ আৰু উৎক্ষেপণ বাহন কাৰ্যসূচীৰ সমৰ্থনত ইণ্ডোনেছিয়াৰ নিৰন্তৰ সহযোগিতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱো আৰু ব্ৰিন-ইছৰো আৰু বায়াক টেলিমেট্ৰী, ট্ৰেকিং এণ্ড কমাণ্ড (টিটিচি) সুবিধাসমূহৰ মাজত সহযোগিতামূলক ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ গগনযান মিছনক প্ৰশংসা কৰে। ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱে ইণ্ডোনেছিয়াৰ উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণৰ বাবে ভাৰতৰ সমৰ্থন আৰু এছিয়া তথা প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ মহাকাশ বিজ্ঞান প্ৰযুক্তি শিক্ষা কেন্দ্ৰ (চিএছএছটিইএপি), আৰু আছিয়ান-ভাৰত মহাকাশ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ইণ্ডোনেছিয়াৰ বিষয়াসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ বাবে প্ৰশংসা কৰে। ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱোৱে ইণ্ডোনেছিয়াৰ মহাকাশ বন্দৰ প্ৰকল্পত দুয়োখন দেশৰ মাজত মহাকাশ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ-পৰ্যায়ৰ সহযোগিতাক আদৰণি জনায়।

৪১. দুয়োগৰাকী নেতাই দুয়োখন দেশৰ মাজত পাৰমাণৱিক শক্তিৰ শান্তিপূৰ্ণ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বাবে চলি থকা আলোচনাৰ কথা উল্লেখ কৰে, যি গৱেষণা, ক্ষমতা নিৰ্মাণ আৰু পাৰমাণৱিক সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা অধিক শক্তিশালী কৰিব। তেওঁলোকে অসামৰিক পাৰমাণৱিক শক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰচাৰৰ প্ৰচেষ্টাক আদৰণি জনায়, যাৰ ভিতৰত আছে উদ্যোগ, পাৰমাণৱিক ঔষধ, কৃষি আৰু পানী ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত সম্পৰ্কিত নিয়ন্ত্ৰক আৰু প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতি আৰু প্ৰয়োগ।

সংস্কৃতি, পৰ্যটন আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত বিনিময়

৪২. দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰতীয় পুৰাতাত্ত্বিক জৰীপ (এএছআই) ৰ দ্বাৰা যোগকাৰ্তাত ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য প্ৰম্বনন মন্দিৰ পৰিক্ষেত্ৰৰ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু সংৰক্ষণৰ দিশত ভাৰত সমৰ্থিত প্ৰকল্প উদ্বোধনক আদৰণি জনায়। ইণ্ডোনেছিয়াই দেৱনাগৰী লিপি আৰু সংস্কৃত ভাষাত খোদিত প্ৰায় ৮৬০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মূল নালন্দা কপাৰ প্লেটৰ প্ৰতিলিপি এখন ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়ৰ দ্বাৰা উপহাৰ দিয়াৰ বাবেও প্ৰশংসা কৰে, যি এতিয়া মুৱাৰা জাম্বীৰ নতুন সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। তেওঁলোকে ২০২৩  চনৰ আগষ্ট মাহত বাৰাণসীত অনুষ্ঠিত জি-২০ সংস্কৃতি মন্ত্ৰীৰ বৈঠকত গ্ৰহণ কৰা "কাশী সাংস্কৃতিক পথ" ত অন্তৰ্ভুক্ত নীতিবোৰৰ কথা স্মৰণ কৰে আৰু নিজ নিজ আইন আৰু প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰি বন্ধুত্ব তথা পাৰস্পৰিক সন্মানৰ ভাৱনাৰে সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সম্পৰ্কীয় বিষয়ত দুয়োখন চৰকাৰৰ মাজত অব্যাহত আলোচনাৰ গুৰুত্বৰ কথা উল্লেখ কৰে।

৪৩. দুয়োগৰাকী নেতাই ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ আৰু কি হাজাৰ দেৱন্তৰাৰ দীৰ্ঘস্থায়ী বৌদ্ধিক উত্তৰাধিকাৰ আৰু অংশীদাৰী শৈক্ষিক দৃষ্টিভংগীক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে, যাৰ আদান-প্ৰদানে ভাৰত আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ মাজত অংশীদাৰী সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক দৃষ্টিভংগী সম্পৰ্কৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভেটি স্থাপন কৰাত সহায় কৰিছিল, আৰু "ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়া সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক কূটনীতিৰ ঠাকুৰ-দেৱন্তৰা বছৰ" হিচাপে উদযাপন কৰিবলৈ সন্মত হয়। এই স্মাৰক অনুষ্ঠানত ১৯২৭ চনত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ ইণ্ডোনেছিয়া ভ্ৰমণৰ শতবাৰ্ষিকী উদযাপন কৰা হ'ব।

৪৪. জনসাধাৰণৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ চালক হিচাপে পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি, দুয়োগৰাকী নেতাই পৰ্যটন সহযোগিতা অধিক গভীৰ কৰা আৰু দুয়োখন দেশৰ মাজত দ্বিমুখী পৰ্যটকৰ প্ৰৱাহ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে তেওঁলোকৰ অংশীদাৰী প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকে দুয়ো পক্ষতে ভ্ৰমণৰ সূচলতা আৰু ভিছা সুবিধা সহজ কৰি তোলাৰ উপায়সমূহৰ বিষয়ে অধিক আলোচনা কৰিবলৈ সন্মত হয়।

৪৫. নেতাদ্বয়ে শিক্ষা খণ্ডত চলি থকা সহযোগিতাৰ কথা উল্লেখ কৰে আৰু উভয় পক্ষক শিক্ষাৰ্থীৰ আদান-প্ৰদানকে ধৰি অধিক শৈক্ষিক আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক সহযোগিতাৰ দিশত কাম কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে। নেতাসকলে প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বুজাবুজি চুক্তিখন সোনকালে সমাপ্ত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।

৪৬. দুয়োগৰাকী নেতাই উচ্চ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিপাক্ষিক সহযোগিতা শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি  দোহাৰে। তেওঁলোকে শৈক্ষিক গতিশীলতা, যৌথ গৱেষণা, জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান, ক্ষমতা নিৰ্মাণ, প্ৰতিষ্ঠানিক সহযোগিতা আৰু মানৱ মূলধনৰ বিকাশত সহায় কৰা অন্যান্য পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পাৰস্পৰিকভাৱে লাভজনক অংশীদাৰিত্বৰ সম্প্ৰসাৰণক উৎসাহিত কৰে। তেওঁলোকে উচ্চ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বুজাবুজি চুক্তিখন সোনকালে সমাপ্ত হোৱাৰ বাবে অপেক্ষা কৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱে ইণ্ডোনেছিয়াত শাখা শিবিৰ স্থাপনৰ দিশত প্ৰসিদ্ধ ভাৰতীয় উচ্চ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বৰ্ধিত আগ্ৰহক আদৰণি জনায়। দুয়োগৰাকী নেতাই ইণ্ডোনেছিয়াৰ বাংগালোৰৰ ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্টৰ দ্বাৰা প্ৰস্তাৱিত এক শিবিৰ স্থাপনক আদৰণি জনায়।

৪৭. নেতাসকলে ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচন আয়োগৰ (কেপিইউ) মাজত মানৱ সম্পদ উন্নয়ন, উন্নত ব্যৱস্থাপনা আৰু নিৰ্বাচনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ দিশত চলি থকা সহযোগিতাৰ কথা উল্লেখ কৰে। তেওঁলোকে নিৰ্বাচনত ব্যৱস্থাপনা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতাৰ বাবে ই. চি. আই. আৰু কে. পি. ইউ.-ৰ মাজত স্বাক্ষৰিত বুজাবুজি চুক্তিক আদৰণি জনায়।

৪৮. নেতাদ্বয়ে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা আৰু কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ মন্ত্ৰালয় (এম অ’এছ পি আই.) আৰু পৰিসংখ্যা ইণ্ডোনেছিয়া (বি পি এছ) ৰ মাজত আৰু চৰকাৰী পৰিসংখ্যা, সামৰ্থ্য নিৰ্মাণ আৰু কৌশলগত সহযোগিতাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰস্তাৱিত সহযোগিতাক আদৰণি জনায়।

আঞ্চলিক আৰু বহুপাক্ষিক সহযোগিতা

৪৯.বৰ্তমানৰ ভূ-ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি, অৰ্থনৈতিক আৰু যোগান শৃংখলাত হোৱা ব্যাঘাত আৰু পাৰস্পৰিক চিন্তাৰ গোলকীয় বিষয়সমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি, দুয়োগৰাকী নেতাই ৰাষ্ট্ৰসংঘ আৰু ইয়াৰ বিশেষ সংস্থাসমূহকে ধৰি বহুপাক্ষিক আৰু আঞ্চলিক মঞ্চসমূহত ভাৰত আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ মাজত অধিক কৌশলগত একত্ৰীকৰণ আৰু ঘনিষ্ঠ সমন্বয়ৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ ওপৰত আধাৰিত এক অধিক সন্তুলিত আৰু প্ৰতিনিধিত্বমূলক বিশ্ব ব্যৱস্থাৰ দিশত, যি অঞ্চলটোত আৰু ইয়াৰ বাহিৰত শান্তি, সুস্থিৰতা, সহযোগিতা আৰু সমৃদ্ধিৰ ওপৰত আধাৰিত। দুয়োপক্ষই সাৰ্বভৌমত্ব আৰু আঞ্চলিক অখণ্ডতাৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া সন্মান পুনৰ নিশ্চিত কৰে, আৰু সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য, বহুত্ববাদ, আৰু অঞ্চলটোৰ বাহিৰত শান্তি, সুস্থিৰতা আৰু পাৰস্পৰিকভাৱে লাভজনক সহযোগিতাৰ ভেটি হিচাপে আইনৰ শাসন বজাই ৰখাৰ পৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। এই দিশত, দুয়োগৰাকী নেতাই দক্ষিণ-দক্ষিণ সহযোগিতাৰ বৰ্ধিত ভূমিকাক স্বীকাৰ কৰে আৰু গোলকীয় দক্ষিণৰ কণ্ঠ শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ সন্মত হয়।

৫০. দুয়োগৰাকী নেতাই সমসাময়িক ভূ-ৰাজনৈতিক বাস্তৱতাক প্ৰতিফলিত কৰা আৰু গোলকীয় দক্ষিণৰ আকাংক্ষাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনোৱা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অৰ্থপূৰ্ণ সংস্কাৰৰ দিশত কাম কৰিবলৈ সন্মত হয়। দুয়োপক্ষই লিখিত আলোচনাকে ধৰি অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু সদস্য ৰাষ্ট্ৰ-চালিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আলোচনাৰ জৰিয়তে স্থায়ী আৰু অস্থায়ী দুয়োটা শ্ৰেণীৰ সদস্যপদৰ ক্ষেত্ৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নিৰাপত্তা পৰিষদৰ ব্যাপক সংস্কাৰ আৰু সম্প্ৰসাৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা পুনৰ দোহাৰে। বহুপাক্ষিক মঞ্চত পাৰস্পৰিক সমৰ্থনৰ শক্তিশালী মনোভাৱ প্ৰতিফলিত কৰি দুয়োগৰাকী নেতাই বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰাৰ্থীত্বৰ বাবে পাৰস্পৰিক সমৰ্থন সন্দৰ্ভত আলোচনা কৰে।

৫১. নেতাগৰাকীয়ে বিশ্ব বিত্তীয় গাঁথনিৰ সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ লগতে বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থাৰ সৈতে এটা নিয়ম-আধাৰিত, নিৰপেক্ষ, মুকলি আৰু অ-বজাৰ অনুশীলনৰ প্ৰত্যাহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰে।

৫২.ইণ্ডোনেছিয়াই ভাৰতৰ ২০২৬ চনৰ ব্ৰিকছৰ অধ্যক্ষতাক সম্পূৰ্ণ সমৰ্থন পুনৰ নিশ্চিত কৰে আৰু ভাৰতে ব্ৰিকছৰ সদস্য দেশ হিচাপে ইণ্ডোনেছিয়াৰ ভূমিকাক সমৰ্থন কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশ কৰে। দুয়োগৰাকী নেতাই ন্যায়সংগত বিশ্ব প্ৰশাসন আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত গঠনমূলকভাৱে অৰিহণা যোগাবলৈ ব্ৰিকছ, জি২০, আইঅ’আৰএকে ধৰি মূল মঞ্চসমূহৰ জৰিয়তে সম্পৰ্ক বৃদ্ধি কৰিবলৈ সন্মত হয়।

৫৩. ২০১৮ চনত ঘোষণা কৰা ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়া সামুদ্ৰিক সহযোগিতাৰ অংশীদাৰী দৃষ্টিভংগীৰ কথা স্মৰণ কৰি দুয়োগৰাকী নেতাই এখন মুক্ত, মুকলি, স্বচ্ছ, নিয়ম-আধাৰিত, শান্তিপূৰ্ণ, সমৃদ্ধিশালী আৰু সামগ্ৰিক ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দোহাৰে।

৫৪. নেতাসকলে সাৰ্বভৌমত্ব আৰু আঞ্চলিক অখণ্ডতাৰ প্ৰতি সন্মান, ১৯৮২ চনৰ ইউ এন চি এল অ’  এছ-ক ধৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন মানি চলা, নৌ পৰিবহণ আৰু উৰণৰ স্বাধীনতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ লগতে ভাবুকি বা বল প্ৰয়োগৰ পৰা বিৰত থকা আৰু আলোচনা তথা সহযোগিতাৰ প্ৰসাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।

৫৫.ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱে আঞ্চলিক শান্তি, সুস্থিৰতা আৰু সমৃদ্ধিৰ বাবে বিকশিত আঞ্চলিক গাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত আছিয়ান একতা আৰু আছিয়ান কেন্দ্ৰীয়তাৰ বাবে ভাৰতৰ ধাৰাবাহিক সমৰ্থনৰ প্ৰশংসা কৰে। দুয়োপক্ষই আছিয়ান-ভাৰত ব্যাপক কৌশলগত অংশীদাৰিত্ব অধিক শক্তিশালী কৰাত সমৰ্থন জনাইছিল, যি সংশ্লিষ্ট সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক সম্পৰ্কৰ পৰিপূৰক। দুয়োগৰাকী নেতাই অঞ্চলটোত শান্তি, স্থিৰতা আৰু সমৃদ্ধিৰ বাবে এছিয়ান আউটলুক অন দ্য ইণ্ডো-পেচিফিক (এওআইপি) আৰু ভাৰতৰ ইণ্ডো-পেচিফিক অ’চেন ইনিচিয়েটিভ (আইপিঅ’আই) ৰ মাজত দৃঢ় পদক্ষেপৰ জৰিয়তে সমন্বয় গভীৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।

৫৬.দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰত-ইণ্ডোনেছিয়া-অষ্ট্ৰেলিয়া ত্ৰিপাক্ষিকৰ ফলপ্ৰসূ ত্ৰিপাক্ষিক ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে সহযোগিতাক আদৰণি জনায় আৰু সামুদ্ৰিক ক্ষেত্ৰৰ সজাগতা, সামুদ্ৰিক প্ৰদূষণ, নীল অৰ্থনীতি আৰু লগতে পূব এছিয়া সন্মিলন (ইএএছ), ইণ্ডো-পেচিফিক অ’চেন ইনিচিয়েটিভ (আইপিঅ’আই) আৰু ইণ্ডিয়ান অ’চেন ৰিম এছ’চিয়েশ্যন (আইঅ’আৰএ) ৰ পৰিকাঠামোৰ অধীনত সহযোগিতাৰ সুযোগ অন্বেষণ কৰে।

৫৭. নেতাসকলে পশ্চিম এছিয়া/মধ্য প্ৰাচ্যৰ পৰিস্থিতি আৰু ইয়াৰ বিশ্বব্যাপী প্ৰভাৱ সন্দৰ্ভত গভীৰ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকে ২০২৬ চনৰ ১৭ জুনত স্বাক্ষৰিত বুজাবুজিৰ চুক্তিক আদৰণি জনায়। তেওঁলোকে ডি-এস্কেলেচনৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে আৰু পুনৰ কয় যে সকলো সমস্যা আলোচনা আৰু কূটনীতিৰ জৰিয়তে সমাধান কৰিব লাগিব। ইউ. এন চি এল অ’  এছ-ৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন অনুসৰি নৌ পৰিবহণৰ স্বাধীনতা আৰু বাণিজ্যৰ বিশ্বব্যাপী প্ৰৱাহ আৰু হৰমুজ জলপ্ৰণালীৰ মাজেৰে পৰিবহন পথৰ ৰূপায়ণক সন্মান জনোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁলোকে একে দৃষ্টিভংগী পোষণ কৰে।

৫৮. প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে এই ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁক আৰু তেওঁৰ প্ৰতিনিধি দলক আগবঢ়োৱা উষ্ম আদৰণি আৰু আতিথ্যৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোও সুবিয়ান্তোৰ প্ৰতি আন্তৰিক কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰে। ইণ্ডোনেছিয়াৰ বন্ধুত্বপূৰ্ণ জনসাধাৰণৰ সমৃদ্ধি আৰু প্ৰগতি কামনা কৰি প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰাবোৱো সুবিয়ান্তোক পাৰস্পৰিকভাৱে সুবিধাজনক সময়ত ভাৰত ভ্ৰমণ কৰিবলৈ আন্তৰিক আমন্ত্ৰণ জনায়।

*******

MJPS/SS/ST/MK