પાયાના સ્તરેથી પરિવર્તન લાવવું

છેલ્લા અગિયાર વર્ષોમાં, ડિજિટલ ઇન્ડિયા પ્રોગ્રામે શાસન અને જાહેર સેવા વિતરણમાં પરિવર્તન લાવ્યું છે - તેમને વધુ પારદર્શક, સુલભ અને કાર્યક્ષમ બનાવ્યા છે. આ પરિવર્તન શહેરોથી આગળ વધીને ગ્રામીણ ભારતમાં પણ પહોંચ્યું છે, જ્યાં ટેકનોલોજી હવે આર્થિક સશક્તિકરણ, આજીવિકા મજબૂતીકરણ અને સમુદાય-આગેવાની હેઠળના ઉદ્યોગસાહસિકતા માટેનું એક સાધન છે.

આ પરિદૃશ્યમાં, eSARAS (SARAS Aajeevika ) સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિણામોમાંના એક તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. તે દીનદયાળ યોજના હેઠળ ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું છે. અંત્યોદય યોજના - રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (DAY-NRLM). તે ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પાયાના આર્થિક પરિવર્તનમાં કેવી રીતે ફેરવી શકાય તેનું એક મુખ્ય ઉદાહરણ છે.

eSARAS શું છે ?

eSARAS એ DAY-NRLM નું સત્તાવાર ઓનલાઈન બજાર છે, જે ખાસ કરીને મહિલા સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) અને તેમના ફેડરેશન દ્વારા ઉત્પાદિત ઉત્પાદનો માટે રચાયેલ છે. અહીં ઓફર કરાયેલ ઉત્કૃષ્ટ હસ્તકલા ઉત્પાદનો દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી આવે છે - મધ્યપ્રદેશમાં ચંદેરી સાડીઓ બનાવતા વણકરોથી લઈને રાજસ્થાનમાં માર્બલ કારીગરો સુધી. તેમાં જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહાડીઓમાં પશ્મિના બનાવતા કારીગરોનો પણ સમાવેશ થાય છે. eSARAS પર દરેક ઉત્પાદનની પોતાની વાર્તા હોય છે, અને દરેક ખરીદી તેને બનાવનાર કારીગર સાથે સીધું જોડાણ બનાવે છે.

પ્લેટફોર્મ અનેક મુખ્ય શ્રેણીઓમાં સ્થાનિક ઉત્પાદનોની યાદી આપે છે:

• ઘર અને રહેઠાણ
• મહિલાઓના કપડાં અને એસેસરીઝ
• પુરુષોના કપડાં અને એસેસરીઝ
• વ્યક્તિગત સંભાળ
• ખાદ્ય અને પીણાં
• બાળકોના રમકડાં અને એસેસરીઝ

eSARAS દ્વારા, 8.62 કરોડથી વધુ મહિલા SHG સભ્યો ડિજિટલ સ્ટોરફ્રન્ટ્સ સુધી પહોંચે છે, જેમાંથી 85% સીધી રીતે ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી છે (ફેબ્રુઆરી 2024 સુધીમાં). આ તેમને માત્ર બજાર જ નહીં પરંતુ માર્કેટિંગ, બ્રાન્ડિંગ અને લોજિસ્ટિક્સ માટે સંસ્થાકીય સહાય પણ પૂરી પાડે છે.

પોર્ટલથી ઈ-કોમર્સ ઇકોસિસ્ટમ સુધી: મુખ્ય સીમાચિહ્નો

એક સરળ વેબ પોર્ટલ તરીકે જે શરૂ થયું હતું તે થોડા વર્ષોમાં જ પૂર્ણ-સ્ટેક ઇ-કોમર્સ ઇકોસિસ્ટમમાં વિકસિત થયું છે. તેમાં હવે મોબાઇલ એપ્લિકેશન, ભૌતિક ગેલેરીઓ, રાષ્ટ્રીય મેળાઓ, લોજિસ્ટિક્સ પરિપૂર્ણતા કેન્દ્રો અને ભારતના સૌથી મોટા ઓનલાઈન માર્કેટપ્લેસ પ્લેટફોર્મ સાથે એકીકરણનો સમાવેશ થાય છે.

આગળનો રસ્તો: હસ્તકલા, વાણિજ્ય અને સમુદાય

ONDC, UMANG અને અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ સાથે વધતા સંકલન દ્વારા, eSARAS ગ્રામીણ ઉત્પાદકોને મોટા બજારોમાં સ્પર્ધા કરવા માટે તૈયાર કરી રહ્યું છે અને સાથે-સાથે ભારતના હસ્તકલા વારસાને પણ સાચવી રહ્યું છે. જેમ જેમ આ ઇકોસિસ્ટમનો વિકાસ થાય છે, તેમ-તેમ તે ટકાઉ આજીવિકા બનાવવા અને સમાવિષ્ટ ગ્રામીણ વિકાસને આગળ વધારવામાં વધુ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે તેવી અપેક્ષા છે.

આમ કરીને, eSARAS એ ઉદાહરણ આપે છે કે કેવી રીતે ડિજિટલ ઇન્ડિયા મહિલાઓને સશક્ત બનાવી રહ્યું છે, ભારતના સમૃદ્ધ હસ્તકલા વારસાને જાળવી રહ્યું છે અને સમાવિષ્ટ, મહિલા-આગેવાની હેઠળના ગ્રામીણ વિકાસને આગળ ધપાવી રહ્યું છે.

સંદર્ભ

ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય

https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3d69116f8b0140cdeb1f99a4d5096ffe4/uploads/2026/04/202604211510022943.pdf

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AU2884_xtODlC.pdf?source=pqals

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2278288&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1871641&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1937055&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2278288&reg=3&lang=1

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય ( MEITy )

https://en.vikaspedia.in/viewcontent/social-welfare/entrepreneurship/important-days/esaras-portal-for-handicrafts?lgn=en

https://negd.gov.in/

https://www.facebook.com/OfficialUmangApp/posts/to-promote-local-artisans-and-self-help-groups-esaras-on-umang-facilitates-citiz/1313461524124692/

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2146920&ref=official-press.com&reg=48&lang=2

પીઆઈબી આર્કાઇવ્ઝ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2267960&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=159055&ModuleId=3&reg=48&lang=2

પીડીએફ ફાઇલ માટે અહીં ક્લિક કરો.

SM/DK/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com