પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિ વચ્ચે, ભારત સરકાર નિયમિત માહિતી દ્વારા નાગરિકોને માહિતગાર રાખવાના પોતાના પ્રયાસો જાળવી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, આજે નેશનલ મીડિયા સેન્ટર ખાતે એક પત્રકાર પરિષદ (મીડિયા બ્રીફિંગ) યોજાઈ હતી, જ્યાં પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય તેમજ બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા, દરિયાઈ કામગીરી અને સંબંધિત પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોને સહાયતા તેમજ મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાં અંગે માહિતી આપી હતી.

ઊર્જા પુરવઠો અને ઇંધણની ઉપલબ્ધતા

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે ઇંધણ પુરવઠાની વર્તમાન સ્થિતિ અંગે માહિતી આપી હતી, જેમાં પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિના સંદર્ભમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને એલપીજી (LPG) ની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાંની રૂપરેખા આપવામાં આવી હતી. એ નોંધવામાં આવ્યું હતું કે:

ક્રૂડની સ્થિતિ અને રિફાઇનરી કામગીરી

· તમામ રિફાઇનરીઓ પૂરતા ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરીઝ (જથ્થા) સાથે ઉચ્ચ ક્ષમતા પર કામ કરી રહી છે, જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો જથ્થો જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.

· સ્થાનિક વપરાશને પહોંચવા માટે રિફાઇનરીઓમાંથી સ્થાનિક એલપીજી ઉત્પાદનમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે.

· સ્થાનિક બજાર માટે પેટ્રોકેમિકલ ફીડસ્ટોકનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક આંતર-મંત્રાલય સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથ (JWG)ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. ભારત સરકારે 01.04.2026ના આદેશ દ્વારા ઓઇલ રિફાઇનરી કંપનીઓ અને પેટ્રોકેમિકલ કોમ્પ્લેક્સને સેન્ટર ફોર હાઇ ટેકનોલોજી (CHT) દ્વારા નિર્ધારિત કરાયા મુજબ મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રો માટે C3 અને C4 પ્રવાહનો ચોક્કસ લઘુત્તમ જથ્થો ઉપલબ્ધ કરાવવાની મંજૂરી આપી છે.

· ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગ, કેમિકલ્સ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગ (DCPC) તેમજ ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) તરફથી મળેલી વિનંતીઓના આધારે, એલપીજી પુલમાંથી ફાર્મા, કેમિકલ અને પેઇન્ટ ક્ષેત્રની કંપનીઓ માટે દરરોજ 1120 મેટ્રિક ટન C3-C4 મોલેક્યુલ્સની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

· 01-June-26થી, મુંબઈ, કોચી, વિઝાગ, ચેન્નાઈ, મથુરા અને ગુજરાત રિફાઇનરીઓ દ્વારા કેમિકલ, ફાર્મા અને પેઇન્ટ ઉદ્યોગોને 7630 મેટ્રિક ટનથી વધુ C3-C4 મોલેક્યુલ્સ (જેમાં પ્રોપિલિન અને બ્યુટિલિન સામેલ છે) અને 6230 મેટ્રિક ટનથી વધુ બ્યુટિલ એક્રેલેટનું વેચાણ કરવામાં આવ્યું છે.

Retail ઇંધણની ઉપલબ્ધતા અને કિંમત સંબંધિત પગલાં

· દેશભરમાં તમામ રિટેલ આઉટલેટ્સ (પેટ્રોલ પંપ) સામાન્ય રીતે કામ કરી રહ્યા છે.

· મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) સંકટના કારણે ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતોમાં અસામાન્ય વધારો થયો છે. ગ્રાહકોને આ અસરથી બચાવવા માટે ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટી (આબકારી જકાત) માં પ્રતિ લીટર રૂ. 10નો ઘટાડો કરીને આ બોજનો એક ભાગ પોતે વહન કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

· ભારત સરકારે 15.06.2026ના ગેઝેટ નોટિફિકેશન દ્વારા ડીઝલ પરની નિકાસ લેવી પ્રતિ લીટર રૂ. 13.50થી વધારીને રૂ. 14 અને એટીએફ (ATF) પર પ્રતિ લીટર રૂ. 9.5થી વધારીને રૂ. 12.5 કરી છે, જ્યારે પેટ્રોલ પરની નિકાસ લેવી પ્રતિ લીટર રૂ. 1.5 પર યથાવત રાખી છે.

· દેશના તમામ પેટ્રોલ પંપ પર પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે.

કુદરતી ગેસ પુરવઠો અને પીએનજી (PNG) વિસ્તરણ પહેલ

· ગ્રાહકોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે અને ડી-પીએનજી (D-PNG) તથા સીએનજી-ટ્રાન્સપોર્ટ (CNG-Transport) ને 100% સપ્લાય આપવામાં આવી રહ્યો છે.

· કાર્યરત યુરિયા પ્લાન્ટ્સને પુરવઠો હાલમાં તેમના અગાઉના છ મહિનાના સરેરાશ વપરાશના લગભગ 100% જેટલો છે.

· સીએજીડી (CGD) નેટવર્ક દ્વારા સપ્લાય સહિત અન્ય ઔદ્યોગિક અને વ્યાવસાયિક ક્ષેત્રોમાં ગેસ સપ્લાય વધારીને 80% સુધી કરવામાં આવ્યો છે.

· કોમર્શિયલ (વ્યાવસાયિક) એલપીજીની ઉપલબ્ધતા અંગેની ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે, CGD સંસ્થાઓને સલાહ આપવામાં આવી છે કે તેઓ તેમના તમામ GAs માં હોટેલ્સ, રેસ્ટોરન્ટ્સ અને કેન્ટીન જેવી વ્યાવસાયિક સંસ્થાઓ માટે પીએનજી કનેક્શનને પ્રાથમિકતા આપે.

· ભારત સરકારે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની સરકારો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોને CGD નેટવર્કના વિસ્તરણ માટે જરૂરી અરજીઓની મંજૂરી ઝડપી બનાવવા વિનંતી કરી છે.

· ભારત સરકારે 18.03.2026ના પત્ર દ્વારા તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વ્યાવસાયિક એલપીજીની વધારાની 10% ફાળવણીની ઓફર કરી છે, શરત એટલી કે તેઓ એલપીજીમાંથી પીએનજી તરફના લાંબા ગાળાના સંક્રમણમાં મદદ કરે.

· 22 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પીએનજી વિસ્તરણ સુધારા સાથે જોડાયેલી વધારાની કોમર્શિયલ એલપીજી ફાળવણી મેળવી રહ્યા છે.

· સ્વચ્છ, વધુ સુરક્ષિત અને આત્મનિર્ભર ઊર્જા ભવિષ્યને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે, ભારત સરકારે એક મોડેલ ડ્રાફ્ટ સ્ટેટ સીબીજી (CBG) પોલિસી તૈયાર કરી છે. આ પોલિસી રાજ્યોને સીબીજી વિકાસ માટે પોતાનું રોકાણ-અનુકૂળ અને અમલીકરણ-લક્ષી માળખું બનાવવામાં સક્ષમ કરવા માટે એક વ્યાપક અને લવચીક માર્ગદર્શક માળખા તરીકે કામ કરશે. આ વિકલ્પ પસંદ કરનારા રાજ્યોને કોમર્શિયલ એલપીજીની આગામી વધારાની ફાળવણીમાં પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.

· માર્ચ 2026થી, આશરે 10.02 લાખ પીએનજી કનેક્શનમાં ગેસ સપ્લાય શરૂ કરવામાં આવ્યો છે અને વધારાના 3.22 લાખ કનેક્શન માટે માળખાકીય સુવિધાઓ તૈયાર કરવામાં આવી છે, જેનાથી કુલ કનેક્શનની સંખ્યા 13.24 લાખ થઈ ગઈ છે. વધુમાં, આશરે 9.94 લાખ ગ્રાહકોએ નવા કનેક્શન માટે નોંધણી કરાવી છે.

એલપીજી (LPG) પુરવઠો

સ્થાનિક એલપીજી સપ્લાયની સ્થિતિ:

· પ્રવર્તમાન પરિસ્થિતિના કારણે એલપીજી સપ્લાય પ્રભાવિત થવાનું ચાલુ રહ્યું છે.

· સ્થાનિક પરિવારોને એલપીજી સપ્લાય આપવાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.

· એલપીજી વિતરકો (ડિસ્ટ્રીબ્યુટર) પાસે જથ્થો ખાલી થવાની (ડ્રાય-આઉટ) કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી.

· ગઈકાલે સમગ્ર ઉદ્યોગના સ્તરે ઓનલાઇન એલપીજી સિલિન્ડર બુકિંગ વધીને લગભગ 99% થઈ ગયું છે.

· ડિસ્ટ્રીબ્યુટર સ્તરે કાળાબજાર અથવા અન્યત્ર વાળવાનું રોકવા માટે ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) આધારિત ડિલિવરી વધારીને લગભગ 96% કરવામાં આવી છે. DAC ગ્રાહકના નોંધાયેલા મોબાઈલ નંબર પર પ્રાપ્ત થાય છે.

· છેલ્લા 3 દિવસમાં, આશરે 1.36 કરોડ એલપીજી સિલિન્ડરના બુકિંગ સામે આશરે 1.47 કરોડ એલપીજી સિલિન્ડર ડિલિવર કરવામાં આવ્યા છે.

કોમર્શિયલ એલપીજી સપ્લાય અને ફાળવણીના પગલાં:

· ભારત સરકારે કુલ કોમર્શિયલ ફાળવણી સંકટ પૂર્વેના સ્તરના 70% સુધી રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે, જેમાં 10% સુધારા-આધારિત ફાળવણી સામેલ છે.

· છેલ્લા 3 દિવસમાં-

o આશરે 1.98 લાખ - 5 Kg ના એફટીએલ (FTL) સિલિન્ડરોનું વેચાણ થયું.

o 1334 કેમ્પ દ્વારા 19,100થી વધુ - 5 Kg ના FTL સિલિન્ડરો વેચાયા.

o કુલ 22,945 MT કોમર્શિયલ એલપીજીનું વેચાણ થયું છે.

o પીએસયુ ઓએમસી (PSU OMCs) દ્વારા આશરે 928 MT ઓટો એલપીજીનું વેચાણ કરવામાં આવ્યું છે.

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે સંકલિત પ્રયાસો અને સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓ

· રાજ્ય સરકારોને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ ધારો, 1955 અને એલપીજી નિયંત્રણ આદેશ, 2000 હેઠળ પુરવઠાની દેખરેખ રાખવા અને સંગ્રહખોરી તથા કાળાબજાર સામે પગલાં લેવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.

· પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજી સહિતની આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની પુરવઠા સ્થિતિની દેખરેખ અને નિયમન કરવામાં રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની સરકારોએ પ્રાથમિક ભૂમિકા ભજવવાની હોય છે. ભારત સરકારે તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વિવિધ પત્રો અને વીડિયો કોન્ફરન્સ (VCs) દ્વારા આ બાબતનું પુનરાવર્તન કર્યું છે.

· ભારત સરકારે બહુવિધ પત્રો અને વીસી (VCs) દ્વારા નાગરિકોને ઇંધણની પૂરતી ઉપલબ્ધતા વિશે આશ્વાસન આપવા માટે સક્રિય જાહેર સંચાર (પબ્લિક કોમ્યુનિકેશન) ની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.

· ભારત સરકારે 26.05.2026ના પત્ર દ્વારા તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય સચિવોને વિનંતી કરી છે કે તેઓ રાજ્ય/જિલ્લા સત્તાધિકારીઓને જિલ્લાવાર એચએસડી/એમએસ (HSD/MS) ના વપરાશની વિગતો પર નજર રાખવા, સંવેદનશીલ વિસ્તારો અને મુખ્ય પરિવહન/ઔદ્યોગિક કોરિડોર પર તપાસ અને અમલીકરણ પ્રવૃત્તિઓ સઘન બનાવવા યોગ્ય નિર્દેશો જાહેર કરે, જેથી ઔદ્યોગિક અને વ્યાવસાયિક ગ્રાહકો દ્વારા રિટેલ આઉટલેટ્સ પરથી એચએસડીની અનધિકૃત ખરીદી રોકી શકાય અને ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે તાત્કાલિક શિક્ષાત્મક પગલાં શરૂ કરી શકાય.

અમલીકરણ અને દેખરેખની કાર્યવાહી

· પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજીની સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે દેશભરમાં રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા અમલીકરણની કાર્યવાહી ચાલુ છે.

· એલપીજી સંબંધિત અમલીકરણ – છેલ્લા 3 દિવસમાં, દેશભરમાં 21 એફઆઈઆર (FIR) નોંધવામાં આવી છે, 6 વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અને 1,056 સિલિન્ડર જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે.

· એ જ રીતે, પીએસયુ ઓએમસી (PSU OMCs) ના અધિકારીઓ દ્વારા આકસ્મિક તપાસ પણ ચાલુ છે-

o એલપીજી – છેલ્લા 3 દિવસમાં, શિસ્તહીન વર્તન બદલ 8 એલપીજી ડિસ્ટ્રીબ્યુટરશીપ પર દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે.

o રિટેલ આઉટલેટ્સ – છેલ્લા 3 દિવસમાં, 4 રિટેલ આઉટલેટ્સ પર દંડ લાદવામાં આવ્યો છે, અને બજારની શિસ્ત માર્ગદર્શિકાના ઉલ્લંઘન બદલ 598 રિટેલ આઉટલેટ્સને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે.

સરકારી સજ્જતા અને સપ્લાય મેનેજમેન્ટના પગલાં

· ચાલુ ભૌગોલિક રાજકીય (જીઓપોલિટિકલ) પરિસ્થિતિ છતાં, સરકારે સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે ડોમેસ્ટિક એલપીજી, ડોમેસ્ટિક પીએનજી અને સીએનજી (ટ્રાન્સપોર્ટ) ને 100% સપ્લાય પૂરો પાડવામાં આવે.

· કોમર્શિયલ એલપીજી માટે હોસ્પિટલો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત ફાર્મા, સ્ટીલ, ઓટોમોબાઈલ, બિયારણ, કૃષિ વગેરેને પણ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.

· સ્થળાંતરિત મજૂરો, વિદ્યાર્થીઓ વગેરેની એલપીજી જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે 5 Kg ના FTL સપ્લાયમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે.

· સરકારે સપ્લાય અને ડિમાન્ડ (માંગ) બંને પક્ષે કેટલાક તર્કસંગત પગલાં અમલમાં મૂક્યા છે, જેમાં રિફાઇનરી ઉત્પાદન વધારવું, બુકિંગનો સમયગાળો શહેરી વિસ્તારોમાં 21થી વધારીને 25 દિવસ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 45 દિવસ સુધી કરવો અને સપ્લાય માટેના ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતા આપવાનો સામેલ છે.

જાહેર સલાહ અને નાગરિક જાગૃતિ

· સરકાર પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજીની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહી છે. નાગરિકોને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ ગભરાટમાં આવીને (પેનિક બાયિંગ) પેટ્રોલ, ડીઝલની ખરીદી કે એલપીજીનું બુકિંગ ન કરે.

· અફવાઓથી સાવધ રહો અને સાચી માહિતી માટે સત્તાવાર સ્ત્રોતો પર જ ભરોસો રાખો.

· નાગરિકોને વિનંતી છે કે તેઓ પીએનજી, ઇન્ડક્શન/ઇલેક્ટ્રિક કુકટોપ વગેરે જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણ/સાધનોનો ઉપયોગ કરે.

· બલ્ક અને ઔદ્યોગિક ગ્રાહકોને વિનંતી છે કે તેઓ અધિકૃત પ્રાપ્તિ ચેનલો પરથી જ ડીઝલ મેળવે.

· વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં, તમામ નાગરિકોને વિનંતી છે કે તેઓ તેમના રોજિંદા વપરાશમાં ઊર્જા બચાવવા માટે જરૂરી પ્રયાસો કરે.

દરિયાઈ સુરક્ષા અને શિપિંગ કામગીરી

બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયે પર્સિયન ગલ્ફ (અખાત)માં પ્રવર્તમાન દરિયાઈ સ્થિતિ અંગે અપડેટ આપ્યું હતું, જેમાં સંબંધિત પ્રદેશમાં ભારતીય જહાજો અને ક્રૂ (નાવિકો)ની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાંની વિગતો આપવામાં આવી હતી. એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે:

· એસસીઆઈ (SCI) ની આગેવાની હેઠળના કન્સોર્ટિયમ દ્વારા સંચાલિત માલ્ટાના ધ્વજવાળું એલએનજી જહાજ ‘દિશા’ (DISHA - IMO: 9250713), ભારતની દહેજ બંદર તરફ આશરે 62,370 મેટ્રિક ટન એલએનજી કાર્ગો લઈને 15 જૂન 2026ના રોજ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માંથી સુરક્ષિત રીતે પસાર થયું હતું. આ જહાજ 19 જૂન 2026ના રોજ દહેજ બંદરે પહોંચે તેવી અપેક્ષા છે.

· મંત્રાલય, ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગ (DG શિપિંગ) દ્વારા વિદેશ મંત્રાલય, વિદેશમાં રહેલા ભારતીય મિશનો, શિપિંગ કંપનીઓ અને અન્ય સંબંધિત હિતધારકો સાથે સતત સંકલનમાં છે જેથી ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરી શકાય અને તમામ જરૂરી સહાય પૂરી પાડી શકાય.

· ડીજી શિપિંગ કંટ્રોલ રૂમ અપડેટ: કંટ્રોલ રૂમે શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં 13,187 કોલ્સ અને 29,376થી વધુ ઈમેઈલ હેન્ડલ કર્યા છે. છેલ્લા 72 કલાકમાં, નાવિકો, તેમના પરિવારો અને દરિયાઈ હિસ્સેદારો તરફથી કુલ 450 કોલ્સ અને 1,077 ઈમેઈલ પ્રાપ્ત થયા છે.

· સ્વદેશ વાપસી (રેપેટ્રિએશન) અંગે અપડેટ: મંત્રાલયે ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગ (DG શિપિંગ) દ્વારા અત્યાર સુધીમાં અખાતી પ્રદેશના વિવિધ સ્થળોએથી 3,639થી વધુ ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષિત સ્વદેશ વાપસીની સુવિધા પૂરી પાડી છે, જેમાં છેલ્લા 72 કલાકમાં પરત લવાયેલા 47 નાવિકો પણ સામેલ છે.

· સમગ્ર ભારતમાં બંદરની કામગીરી સામાન્ય છે, અને ક્યાંય પણ ભીડ (કન્જેસ્ટન) હોવાના અહેવાલ નથી.

SM/DK/JD