માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના "સહકાર સે સમૃદ્ધિ" ના વિઝનથી પ્રેરિત થઈને અને કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકાર મંત્રી શ્રી અમિત શાહના નેતૃત્વ હેઠળ, સહકાર મંત્રાલય સહકારી ક્ષેત્રને મજબૂત અને આધુનિક બનાવવા માટે કેટલીક પહેલો હાથ ધરી રહ્યું છે. આ સંદર્ભમાં, નેશનલ કોઓપરેશન પોલિસી-2025 (રાષ્ટ્રીય સહકાર નીતિ-2025) હેઠળ રચાયેલી નેશનલ લેવલ પોલિસી ઇમ્પ્લીમેન્ટેશન એન્ડ મોનિટરિંગ કમિટીની પ્રથમ બેઠક આજે અટલ અક્ષય ઊર્જા ભવન, નવી દિલ્હી ખાતે યોજાઈ હતી. આ બેઠકની અધ્યક્ષતા સહકાર મંત્રાલયના સચિવ અને કમિટીના અધ્યક્ષ ડૉ. આશિષ કુમાર ભુતાનીએ કરી હતી. કમિટીએ નેશનલ કોઓપરેશન પોલિસી-2025 ના અસરકારક અમલીકરણ માટેના રોડમેપ પર ચર્ચા-વિચારણા કરી હતી, જેમાં સંસ્થાકીય મજબૂતીકરણ, કેન્દ્રીય મંત્રાલયો, વિભાગો, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો તેમજ નેશનલ ફેડરેશન/સહકારી સંસ્થાઓ દ્વારા ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન (ડિજિટલ પરિવર્તન), ક્ષમતા નિર્માણ, સભ્યપદ વિસ્તરણ અને સહકાર-આધારિત સર્વસમાવેશી અને ટકાઉ આર્થિક વિકાસ માટે સંકલિત કાર્યવાહી પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.

આ બેઠકમાં ઇફ્કો (IFFCO) ના ચેરમેન શ્રી દિલીપ સંઘાણી; સહકાર મંત્રાલયના એડિશનલ સેક્રેટરી શ્રી સિદ્ધાર્થ જૈન; સહકાર મંત્રાલયના જોઈન્ટ સેક્રેટરીઓ શ્રી આનંદ કુમાર ઝા, શ્રી રમણ કુમાર અને શ્રી શિવ પાલ સિંહ; "ત્રિભુવન" સહકારી યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર; નાબાર્ડ (NABARD) ના ચેરમેન અને વિવિધ કેન્દ્રીય મંત્રાલયો, રાષ્ટ્રીય સહકારી સંઘો, સહકારી સંસ્થાઓ, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની સરકારોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

કમિટીને સંબોધતા ડૉ. ભુતાનીએ તમામ હિતધારકોને નેશનલ કોઓપરેશન પોલિસી-2025 ના ઉદ્દેશ્યોને પાયાના સ્તર સુધી લઈ જવા માટે સાથે મળીને કામ કરવા આહવાન કર્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે મજબૂત, પારદર્શક અને આધુનિક સહકારી સંસ્થાઓ ગ્રામીણ અર્થતંત્રને નવી ઊર્જા પ્રદાન કરશે અને વિકસિત ભારત @2047 ના લક્ષ્યમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપશે. તેમણે રેખાંકિત કર્યું હતું કે નેશનલ કોઓપરેશન પોલિસી-2025 સહકારી સંસ્થાઓને પારદર્શક, ટેક્નોલોજી-સક્ષમ, વ્યવસાયિક રીતે સંચાલિત અને સભ્યો-કેન્દ્રિત આર્થિક સંસ્થાઓ બનાવવા માટે એક વ્યાપક માળખું પૂરું પાડે છે.

તેની ચર્ચા-વિચારણા દરમિયાન, કમિટીએ નેશનલ કોઓપરેશન પોલિસી-2025ના છ વ્યૂહાત્મક સ્તંભો (Strategic Pillars) પર ચર્ચા કરી હતી, જેમાં સહકારી ક્ષેત્રના પાયાને મજબૂત કરવો, સહકારી સંસ્થાઓને જીવંત અને સ્પર્ધાત્મક બનાવવી, સહકારી સંસ્થાઓને ભવિષ્ય માટે તૈયાર કરવી, સર્વસમાવેશીતા અને પહોંચનો વિસ્તાર કરવો, નવા અને ઊભરતા ક્ષેત્રોમાં સહકારી સંસ્થાઓની ભૂમિકા વધારવી અને યુવા પેઢીને સહકારી વિકાસ સાથે જોડવાનો સમાવેશ થાય છે.

કમિટીએ પંચાયતી રાજ મંત્રાલય, ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય, મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ, પશુપાલન અને ડેરી વિભાગ, ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગ મંત્રાલય, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ અને અન્ય સંબંધિત વિભાગો સહિત વિવિધ મંત્રાલયો અને વિભાગો સાથે એક સંકલિત કાર્ય યોજના પર પણ ચર્ચા કરી હતી.

બેઠક દરમિયાન સમીક્ષા કરાયેલી મુખ્ય પહેલોમાં પ્રાઇમરી એગ્રીકલ્ચરલ ક્રેડિટ સોસાયટીઝ (PACS) ને બહુહેતુક સેવા કેન્દ્રો તરીકે વિકસાવવી, દરેક જિલ્લામાં મોડલ સહકારી ગામોનો વિકાસ કરવો, તમામ પંચાયતો સુધી સહકારી પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવી, ડેરી અને મત્સ્યોદ્યોગ સહકારી સંસ્થાઓનો વિસ્તાર કરવો, ઇઆરપી (ERP)-આધારિત મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ્સને પ્રોત્સાહન આપવું, ડેટા-આધારિત નિર્ણય પ્રક્રિયા અને સહકારી ક્ષેત્રમાં સાયબર સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે.

કમિટીએ સહકારી ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે હાથ ધરવામાં આવેલી મુખ્ય પહેલોની પ્રગતિની પણ સમીક્ષા કરી હતી, જેમાં નેશનલ કોઓપરેટિવ ડેટાબેઝનો વિકાસ, પૅક્સ (PACS) નું કમ્પ્યુટરાઇઝેશન, "ત્રિભુવન" સહકારી યુનિવર્સિટીની સ્થાપના અને નેશનલ કોઓપરેટિવ એક્સપોર્ટ્સ લિમિટેડ, નેશનલ કોઓપરેટિવ ઓર્ગેનિક્સ લિમિટેડ અને ભારતીય બીજ સહકારી સમિતિ લિમિટેડ જેવી રાષ્ટ્રીય સ્તરની સહકારી સંસ્થાઓની રચના સામેલ છે.

સહકારી સભ્યપદ વધારવા, સહકારી સંસ્થાઓના આર્થિક યોગદાનમાં વૃદ્ધિ કરવા, મહિલાઓ, યુવાનો અને નાના ખેડૂતોની વધુ ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવા અને સહકારી સાહસોને નવા બજારો સાથે જોડવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. નેશનલ કોઓપરેશન પોલિસી 2035 સુધીમાં સહકારી સભ્યપદ વધારીને 50 કરોડ કરવા અને રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રમાં સહકારી ક્ષેત્રના યોગદાનને ત્રણ ગણું કરવા માટે કામ કરવા ઈચ્છે છે.

બેઠકમાં સહકારી ક્ષેત્રમાં નવીનતા (ઇનોવેશન), સ્ટાર્ટઅપ સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન, કૌશલ્ય વિકાસ અને સહકારી ક્ષેત્રમાં યુવા નેતૃત્વના નિર્માણ અંગે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. સહકારી શિક્ષણ, તાલીમ, સંશોધન અને ક્ષમતા નિર્માણને સંસ્થાકીય રૂપ આપવા માટે "ત્રિભુવન" સહકારી યુનિવર્સિટીની ભૂમિકાની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી.

સહકારી ક્ષેત્રમાં ડિજિટલ પરિવર્તનને વેગ આપવા માટે, નેશનલ કોઓપરેટિવ ડેટાબેઝ, કોઓપરેટિવ રેન્કિંગ ફ્રેમવર્ક, ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને ડેટા-આધારિત મોનિટરિંગ સિસ્ટમને મજબૂત કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

કમિટીએ રેખાંકિત કર્યું હતું કે કેન્દ્ર, રાજ્યો, સહકારી સંસ્થાઓ અને તમામ હિતધારકોની સક્રિય ભાગીદારી સાથે 'હોલ-ઓફ-ગવર્નમેન્ટ' (સમગ્ર સરકાર) અભિગમ દ્વારા નેશનલ કોઓપરેશન પોલિસી-2025 નું સફળ અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે.

SM/BS/JD