દેશના કેટલાક ભાગોમાં વધી રહેલા તાપમાન અને પ્રવર્તતી હીટવેવ (લૂ)ની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયના ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ હેલ્થ સર્વિસીસ (DGHS) હેઠળના આયુષ વર્ટિકલે, આયુષ મંત્રાલયના સંકલન સાથે, વર્તમાન ઉનાળાની ઋતુ માટે અતિશય ગરમી/હીટવેવ અંગે એક વ્યાપક જાહેર આરોગ્ય એડવાઇઝરી (Public Health Advisory) જાહેર કરી છે.

આ એડવાઇઝરી સામાન્ય જનતા, સંવેદનશીલ જૂથો, નોકરીદાતાઓ (એમ્પ્લોયર્સ), કામદારો અને સામૂહિક મેળાવડા તેમજ રમતગમતના કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેનારાઓ માટે ગરમીના તણાવ (હીટ સ્ટ્રેસ) અને ગરમી સંબંધિત બીમારીઓથી પોતાને બચાવવા માટે વિગતવાર માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે. તે પર્યાપ્ત હાઇડ્રેશન (શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ જાળવી રાખવું), પીક અવર્સ (મહત્તમ ગરમીના કલાકો) દરમિયાન સૂર્યપ્રકાશના સીધા સંપર્કમાં આવવાનું ટાળવા, હળવા સુતરાઉ (કોટન) કપડાંનો ઉપયોગ કરવા અને મોસમી ફળો તેમજ ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સથી ભરપૂર પ્રવાહીના સેવન પર ભાર મૂકે છે.

એડવાઇઝરીમાં એ બાબત પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે કે હીટવેવની સ્થિતિ દરમિયાન શિશુઓ, બાળકો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ, વૃદ્ધો, બહાર (ખુલ્લામાં) કામ કરતા મજૂરો અને હૃદય રોગ તેમજ હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાઇપરટેન્શન) જેવી ગંભીર બીમારીઓથી પીડિત વ્યક્તિઓ ખાસ કરીને વધુ સંવેદનશીલ હોય છે અને તેમને વિશેષ સંભાળ તેમજ દેખરેખની જરૂર હોય છે.

કાર્યસ્થળો, જાહેર મેળાવડા અને આઉટડોર પ્રવૃત્તિઓ માટે ખાસ સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી છે, જેમાં છાંયડાવાળા આરામ વિસ્તારોની જોગવાઈ, નિયમિત હાઇડ્રેશન બ્રેક્સ (પાણી પીવા માટે વિરામ), કામદારો માટે ગરમીને અનુકૂળ થવાના (એક્લાઇમેટાઇઝેશન) પગલાં અને ગરમીના તણાવના લક્ષણો વિશે જાગૃતિ લાવવાનો સમાવેશ થાય છે.

એડવાઇઝરી નાગરિકોને ગરમી સંબંધિત બીમારીઓના જોખમી ચિહ્નો જેવા કે ચક્કર આવવા, માથાનો દુખાવો, ઉબકા આવવા, માનસિક સ્થિતિમાં ફેરફાર (ભ્રમિત થવું), શરીરનું ઊંચું તાપમાન, ડિહાઇડ્રેશન (પાણીની અછત), આંચકી આવવી અને બેભાન થઈ જવું વગેરે પ્રત્યે સતર્ક રહેવા ચેતવણી આપે છે. હીટસ્ટ્રોક (લૂ લાગવી)ને એક તબીબી કટોકટી (મેડિકલ ઇમરજન્સી) તરીકે ઓળખવામાં આવી છે જેમાં તાત્કાલિક તબીબી સારવારની જરૂર પડે છે. એડવાઇઝરી ગંભીર કિસ્સાઓમાં તાત્કાલિક ઇમરજન્સી હેલ્પલાઇન 108/102 પર કૉલ કરવાની ભલામણ કરે છે.

DGHS હેઠળના આયુષ વર્ટિકલ દ્વારા જારી કરાયેલા પરિશિષ્ટ (એડેન્ડમ) ના ભાગ રૂપે, આ એડવાઇઝરીમાં હીટવેવની સ્થિતિનો સામનો કરવા માટે આયુર્વેદ, સિદ્ધ, યોગ, યુનાની અને હોમિયોપેથી સહિતની વિવિધ આયુષ પ્રણાલીઓમાંથી પરંપરાગત સુખાકારી અને નિવારક પગલાંનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

આયુર્વેદ વિભાગ ઠંડક આપતી આહાર પદ્ધતિઓ, છાશ, નાળિયેર પાણી અને લીંબુ આધારિત પીણાં જેવા હાઇડ્રેટિંગ પીણાં લેવાની અને અતિશય ગરમી દરમિયાન શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરવા માટે લીંબુફલ પાનક (Nimbukaphala Panaka), આમ્ર પ્રપાનકમ (Amra Prapanaka) અને ચિંચા પાનક (Chincha Panaka) સહિતની પરંપરાગત બનાવટોનો ઉપયોગ કરવાની ભલામણ કરે છે.

સિદ્ધ અને યોગ વિભાગો થર્મલ કમ્ફર્ટ (શારીરિક ઠંડક) જાળવી રાખવા અને ગરમીના તણાવને ઘટાડવા માટે ઠંડક આપતા તાજગીભર્યા પીણાં અને શીતલી પ્રાણાયામ (Sheetali Pranayama) જેવી શ્વસન તકનીકો તેમજ હળવી યોગ પદ્ધતિઓ અપનાવવાની સલાહ આપે છે.

યુનાની પ્રણાલી સનબર્ન (ચામડીની બળતરા) અને ડિહાઇડ્રેશનને રોકવા માટે પરંપરાગત ઠંડક આપતા પીણાં અને હર્બલ એપ્લિકેશન્સ (ઔષધિઓનો લેપ) ની ભલામણ કરે છે, જ્યારે હોમિયોપેથી વિભાગ મહત્તમ ગરમીના કલાકો દરમિયાન સાવચેતીના પગલાં સૂચવે છે.

એડવાઇઝરી લોકોને ઉનાળાની ઋતુ દરમિયાન તેમના દૈનિક આહારમાં કાકડી, તડબૂચ, લીંબુ, ટેટી (મસ્ક મેલન), સફેદ કોળું (એશ ગોર્ડ) અને ટામેટાં જેવા હાઇડ્રેટિંગ અને ઠંડક આપતા પરંપરાગત ખાદ્ય પદાર્થોનો સમાવેશ કરવા માટે વધુ પ્રોત્સાહિત કરે છે.

નાગરિકોને ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા જારી કરવામાં આવતી હવામાનની વિગતોને નિયમિતપણે ફોલો કરવા અને હીટવેવના એલર્ટ દરમિયાન જરૂરી સાવચેતી રાખવાની પણ સલાહ આપવામાં આવી છે.

વિગતવાર એડવાઇઝરી સાથે સામેલ છે.

IJ/DK/JD