પશ્ચિમ એશિયામાં વિકસતી પરિસ્થિતિ વચ્ચે, ભારત સરકાર નિયમિત અપડેટ્સ દ્વારા નાગરિકોને માહિતગાર રાખવાના પ્રયાસો ચાલુ રાખી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, આજે નેશનલ મીડિયા સેન્ટર ખાતે એક મીડિયા બ્રીફિંગ યોજવામાં આવી હતી, જ્યાં પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ, બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગો અને વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ ઈંધણની ઉપલબ્ધતા, દરિયાઈ કામગીરી, આ પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોને સહાય અને મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે લેવામાં આવતા પગલાં વિશે અપડેટ્સ આપ્યા હતા. ખાતર મંત્રાલયે પણ ખાતર ક્ષેત્ર અંગે અપડેટ્સ શેર કર્યા હતા.

ખાતરના સ્ટોકની સ્થિતિ અને ઉપલબ્ધતા

દેશમાં ખાતરના સ્ટોકની એકંદર સ્થિતિ (LMTમાં)

ખરીફ 2026 માટે, DA&FW દ્વારા ખાતરની જરૂરિયાત 390.54 LMT આંકવામાં આવી છે, જેની સામે આજની તારીખે સ્ટોક આશરે 190 LMT (49%) છે, જે સામાન્ય સ્તર (આશરે 33%) કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. આ સરકાર દ્વારા સુધારેલ આયોજન, અગાઉથી સ્ટોકિંગ અને કાર્યક્ષમ લોજિસ્ટિક્સ મેનેજમેન્ટ પ્રતિબિંબિત કરે છે.

રાજ્યોમાં પુરવઠાની સ્થિતિ સતત મજબૂત છે. 1 એપ્રિલ 2026 થી 26 એપ્રિલ 2026 ના સમયગાળા માટે, ઉપલબ્ધતા જરૂરિયાત કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.

યુરિયાની ઉપલબ્ધતા 20.54 LMT ની જરૂરિયાત સામે 71.40 LMT છે, DAP ની ઉપલબ્ધતા 6.67 LMT જરૂરિયાત સામે 23.09 LMT છે, MOP ની ઉપલબ્ધતા 1.96 LMT જરૂરિયાત સામે 8.38 LMT છે, NPK ની ઉપલબ્ધતા 8.43 LMT જરૂરિયાત સામે 53.40 LMT છે અને SSP ની ઉપલબ્ધતા 3.73 LMT જરૂરિયાત સામે 25.78 LMT છે. આ સ્પષ્ટપણે ચાલુ ખરીફ સીઝન માટે મજબૂત પ્રારંભિક સ્થિતિ સૂચવે છે.

મુખ્ય ખાતરોની MRP – મુખ્ય ખાતરોની MRP માં કોઈ ફેરફાર નથી

વૈશ્વિક ખાતરના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળા છતાં—જ્યાં યુરિયાના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવો પ્રતિ બેગ ₹4,000 ને વટાવી ગયા છે—સરકાર ખેડૂતોને ₹266.5 પ્રતિ 45 કિલોની બેગના ઉચ્ચ સબસિડીવાળા દરે યુરિયા સપ્લાય કરવાનું ચાલુ રાખે છે. આ ખેડૂતોને વૈશ્વિક ભાવની અસ્થિરતાથી બચાવવા માટેની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરે છે અને સાથે જ પરવડે તેવી ક્ષમતા અને સુલભતા સુનિશ્ચિત કરે છે.

યુદ્ધ પછી ખાતરનું ઘરેલું ઉત્પાદન અને આયાત (LMTમાં)

ઘરેલું યુરિયા ઉત્પાદન માટે કુદરતી ગેસની ઉપલબ્ધતા સંબંધિત પ્રશ્નોનું પણ નિરાકરણ કરવામાં આવ્યું છે, ખાતરના પ્લાન્ટ્સને સતત પુરવઠો જાળવી રાખવામાં આવ્યો છે અને જરૂરિયાત મુજબ વધારાના LNG/RLNG ની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. હાલમાં -97% LNG/RLNG ખાતરના પ્લાન્ટ્સ પાસે ઉપલબ્ધ છે. મોટાભાગના યુરિયા પ્લાન્ટ્સ શ્રેષ્ઠ સ્તરે ચાલી રહ્યા છે.

વૈશ્વિક યુરિયા ટેન્ડર- ફેબ્રુઆરી-2026 માં, ભારતે 13.07 LMT યુરિયા સુરક્ષિત કર્યું હતું અને હવે સરકારે આયાત સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્યીકરણ કર્યું છે અને વૈશ્વિક ટેન્ડર દ્વારા 25 LMT યુરિયા સુરક્ષિત કર્યું છે.

DAP, TSP અને એમોનિયમ સલ્ફેટ માટે વૈશ્વિક ટેન્ડર- ભારતીય ખાતર કંપનીઓએ શુક્રવારે એટલે કે 24.04.2026 ના રોજ 12 LMT DAP અને 4 LMT TSP અને 3 LMT એમોનિયમ સલ્ફેટની ખરીદી માટે સંકલિત વૈશ્વિક ટેન્ડર બહાર પાડ્યું છે. આનાથી પીક સીઝન દરમિયાન પૂરતી ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ મળશે.

હાલમાં ખાતરના ઉત્પાદન માટે એટલે કે યુરિયા અને P&K ખાતરોના ઇનપુટ્સની ઉપલબ્ધતામાં કોઈ મોટા પ્રશ્નો નથી.

ખાતરોની પર્યાપ્ત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે અત્યાર સુધીમાં EGoS ની 6 બેઠકો યોજાઈ છે અને ઉપલબ્ધતામાં આવતા મોટાભાગના પડકારોનું EGoS દ્વારા નિરાકરણ કરવામાં આવ્યું છે.

ભારતની ખાતર સુરક્ષા મજબૂત, સ્થિર અને સુવ્યવસ્થિત છે, તમામ મુખ્ય ખાતરોમાં ઉપલબ્ધતા સતત જરૂરિયાત કરતા વધારે છે.

ઊર્જા પુરવઠો અને ઈંધણની ઉપલબ્ધતા

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે વર્તમાન ઈંધણ પુરવઠાની સ્થિતિ અંગે અપડેટ આપ્યું હતું, જેમાં પશ્ચિમ એશિયામાં વિકસતી પરિસ્થિતિના સંદર્ભમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને LPG ની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાંની રૂપરેખા આપવામાં આવી હતી. એ નોંધવામાં આવ્યું હતું કે:

જાહેર પરામર્શ (Public Advisory) અને નાગરિક જાગૃતિ

• નાગરિકોને પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG ની પેનિક ખરીદી ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે કારણ કે સરકાર પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG ની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહી છે.
• અફવાઓથી સાવધ રહો અને સાચી માહિતી માટે અધિકૃત સ્ત્રોતો પર આધાર રાખો.
• LPG ગ્રાહકોને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે તેઓ ડિજિટલ બુકિંગ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરે અને વિતરકોની મુલાકાત લેવાનું ટાળે.
• નાગરિકોને PNG અને ઇલેક્ટ્રિક અથવા ઇન્ડક્શન કૂકટોપ્સ જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
• તમામ નાગરિકોને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે વર્તમાન પરિસ્થિતિ દરમિયાન તેમના દૈનિક ઉપયોગમાં ઊર્જા બચાવવા માટે જરૂરી પ્રયાસો કરે.

સરકારી સજ્જતા અને પુરવઠા વ્યવસ્થાપન પગલાં

• ચાલુ ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિ હોવા છતાં, સરકારે સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે ડોમેસ્ટિક LPG, ડોમેસ્ટિક PNG અને CNG (ટ્રાન્સપોર્ટ) ને 100% પુરવઠો પૂરો પાડવામાં આવી રહ્યો છે.
• કોમર્શિયલ LPG માટે હોસ્પિટલો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત ફાર્મા, સ્ટીલ, ઓટોમોબાઈલ, બીજ, કૃષિ વગેરેને પણ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, 2જી અને 3જી માર્ચ 2026ના રોજ સરેરાશ દૈનિક પુરવઠાના આધારે સ્થળાંતરિત શ્રમિકોને 5 કિલો FTL નો પુરવઠો પણ બમણો કરવામાં આવ્યો છે.
• સરકારે પુરવઠા અને માંગ બંને બાજુએ ઘણા તર્કસંગત પગલાં અમલમાં મૂક્યા છે, જેમાં રિફાઇનરી ઉત્પાદન વધારવું, શહેરી વિસ્તારોમાં બુકિંગ અંતરાલ (interval) 21 થી વધારીને 25 દિવસ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 45 દિવસ સુધી વધારવો અને પુરવઠા માટે ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતા આપવાનો સમાવેશ થાય છે.
• LPG ની માંગ પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે કેરોસીન અને કોલસા જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે.
• કોલસા મંત્રાલયે કોલ ઈન્ડિયા અને સિંગરેણી કોલિયરીઝને નાના અને મધ્યમ ગ્રાહકોને વિતરણ માટે રાજ્યોને વધારાનો કોલસો સપ્લાય કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
• રાજ્યોને ઘરેલું અને વ્યાપારી ગ્રાહકો માટે નવા PNG જોડાણોની સુવિધા આપવા માટે સલાહ આપવામાં આવી છે.

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને સંસ્થાકીય મિકેનિઝમ સાથે સંકલિત પ્રયાસો

• રાજ્ય સરકારોને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓનો અધિનિયમ, 1955 અને LPG કંટ્રોલ ઓર્ડર, 2000 હેઠળ પુરવઠા પર દેખરેખ રાખવા અને સંગ્રહખોરી અને કાળાબજાર સામે પગલાં લેવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
• પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG સહિતની આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની પુરવઠાની સ્થિતિ પર દેખરેખ રાખવા અને તેનું નિયમન કરવામાં રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની સરકારોએ પ્રાથમિક ભૂમિકા ભજવવાની છે. ભારત સરકારે તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને અનેક પત્રો અને VCs દ્વારા આ વાતનો પુનરોચ્ચાર કર્યો છે.
• ભારત સરકારે 27.03.2026 અને 02.04.2026 ના પત્રો દ્વારા ઈંધણની પર્યાપ્ત ઉપલબ્ધતા અંગે નાગરિકોને આશ્વસ્ત કરવા માટે સક્રિય જાહેર સંદેશાવ્યવહારની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે નિયમિત સમીક્ષા બેઠકો યોજાઈ રહી છે. આ સંદર્ભમાં, 02.04.2026 (સચિવ, MoPNG ની અધ્યક્ષતામાં) અને 06.04.2026 (સચિવ, MoPNG તેમજ I&B અને ગ્રાહક બાબતોના સચિવોની અધ્યક્ષતામાં) બેઠકો બોલાવવામાં આવી હતી, જેમાં નીચેની બાબતો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો:
  • દૈનિક પ્રેસ બ્રીફિંગ જારી કરવા અને નિયમિત જાહેર સલાહ (public advisories) જારી કરવા.
  • સોશિયલ મીડિયા પર ફેક ન્યૂઝ / ખોટી માહિતીને સક્રિયપણે મોનિટર કરવા અને તેનો પ્રતિકાર કરવા.
  • જિલ્લા વહીવટીતંત્ર દ્વારા દૈનિક અમલીકરણ અભિયાનને વધુ તીવ્ર બનાવવા અને OMCs સાથે સંકલન કરીને દરોડા અને નિરીક્ષણ ચાલુ રાખવા.
  • રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કોમર્શિયલ LPG ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
  • રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ફાળવવામાં આવેલ વધારાના SKO માટે SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
  • PNG અપનાવવા અને વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવા.
  • ખાસ કરીને ઘરેલું જરૂરિયાતો માટે LPG પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવી અને પુરવઠાની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે 5 કિગ્રા FTL સિલિન્ડરોના લક્ષિત વિતરણને અપનાવવું.
• તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે કંટ્રોલ રૂમ અને જિલ્લા મોનિટરિંગ કમિટીઓની સ્થાપના કરી છે.
• ઘણા રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પ્રેસ બ્રીફિંગ કરી રહ્યા છે.

અમલીકરણ અને દેખરેખની કાર્યવાહી

• LPG ના સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે દેશભરમાં અમલીકરણની કાર્યવાહી ચાલુ છે. ગઈકાલે દેશભરમાં 1800 થી વધુ દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા.
• PSU OMCs એ ઓચિંતા નિરીક્ષણો મજબૂત કર્યા છે અને ચાલુ રાખ્યા છે અને 310 LPG વિતરકો પર દંડ લાદ્યો છે, અને ગઈકાલ સુધીમાં 71 LPG વિતરકોને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે.

LPG પુરવઠો

ડોમેસ્ટિક LPG પુરવઠાની સ્થિતિ:

• પ્રવર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે LPG પુરવઠો પ્રભાવિત થવાનું ચાલુ છે.
• ઘરેલું પરિવારોને LPG ના પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
• LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપ પર કોઈ ડ્રાય-આઉટ્સ (પુરવઠો ખાલી થવો) નોંધાયા નથી.
• ગઈકાલે ઉદ્યોગના ધોરણે ઓનલાઇન LPG સિલિન્ડર બુકિંગ વધીને 99% થયું છે.
• ડાયવર્ઝન રોકવા માટે ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) આધારિત ડિલિવરી વધીને આશરે 93% થઈ છે. DAC ગ્રાહકના રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર પ્રાપ્ત થાય છે.
• ઘરોમાં ડોમેસ્ટિક LPG સિલિન્ડરની ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે રવિવારે મોટાભાગની LPG વિતરક સંસ્થાઓ કાર્યરત હતી.

કોમર્શિયલ LPG પુરવઠો અને ફાળવણીના પગલાં:

• કુલ કોમર્શિયલ LPG ફાળવણી વધારીને કટોકટી પૂર્વેના સ્તરના આશરે 70% કરવામાં આવી છે, જેમાં 10% સુધારા-સંબંધિત ફાળવણીનો સમાવેશ થાય છે.
• ભારત સરકારે 06.04.2026 ના પત્ર દ્વારા જણાવ્યું છે કે 21.03.2026 ના પત્રમાં ઉલ્લેખિત 20% ની મર્યાદા ઉપરાંત, 2-3 માર્ચ 2026 દરમિયાન સ્થળાંતરિત શ્રમિકોને સરેરાશ દૈનિક પુરવઠા (સિલિન્ડરોની સંખ્યા) ના આધારે દરેક રાજ્યમાં વિતરણ માટે ઉપલબ્ધ 5 કિલો FTL સિલિન્ડરોની દૈનિક માત્રા બમણી કરવામાં આવી રહી છે. આ 5 કિલો FTL સિલિન્ડરો ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ની સહાયથી માત્ર તેમના રાજ્યમાં સ્થળાંતરિત શ્રમિકોને સપ્લાય કરવા માટે રાજ્ય સરકારના નિકાલ પર છે.
• 1 એપ્રિલ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં આશરે 19.5 લાખ - 5 કિલો FTL સિલિન્ડરો વેચાયા છે.
• 3 એપ્રિલ 2026 થી, PSU OMCs એ 5 કિલો FTL સિલિન્ડરો માટે આશરે 9080 જાગૃતિ શિબિરોનું આયોજન કર્યું છે, જેમાં 1,46,000 થી વધુ - 5 કિલો FTL સિલિન્ડરો પણ વેચાયા હતા.
• ગઈકાલે 110 થી વધુ કેમ્પ દ્વારા 3430 - 5 કિગ્રા FTL વેચાયા હતા.
• IOCL, HPCL અને BPCL ના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર્સની ત્રણ સભ્યોની સમિતિ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કોમર્શિયલ LPG વિતરણનું આયોજન કરવા માટે રાજ્યના સત્તાધિશો અને ઉદ્યોગ મંડળો સાથે સંકલન કરી રહી છે.
• એપ્રિલ-26 મહિના દરમિયાન (26.04.26 સુધી), કુલ 1,65,627 મેટ્રિક ટન (19 કિલોના 87.17 લાખથી વધુ LPG સિલિન્ડરની બરાબર) કોમર્શિયલ LPG વેચવામાં આવ્યો છે.
• એપ્રિલ-26 મહિનામાં (26.04.26 સુધી) PSU OMCs દ્વારા સરેરાશ ઓટો LPG વેચાણ આશરે 346 મેટ્રિક ટન/દિવસ છે, જે જાન્યુઆરી-26 અને ફેબ્રુઆરી-26 દરમિયાન આશરે 177 મેટ્રિક ટન/દિવસની સરેરાશ સામે છે. આ PSU OMCs દ્વારા ઓટો LPG ના વેચાણમાં આશરે 95% નો વધારો દર્શાવે છે.

કુદરતી ગેસ પુરવઠો અને PNG વિસ્તરણ પહેલ

• D-PNG અને CNG-ટ્રાન્સપોર્ટને 100% પુરવઠા સાથે ગ્રાહકોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
• ખાતરના પ્લાન્ટ્સને ગેસની કુલ ફાળવણી વધારીને તેમના છ મહિનાના સરેરાશ વપરાશના અંદાજે 95% કરવામાં આવી છે.
• વધારામાં, CGD નેટવર્ક દ્વારા પુરવઠા સહિત અન્ય ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી ક્ષેત્રોમાં ગેસ પુરવઠો 80% સુધી વધારવામાં આવ્યો છે.
• CGD એકમોને વ્યાપારી LPG ની ઉપલબ્ધતા અંગેની ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે તેમની તમામ GAs માં હોટલ, રેસ્ટોરાં અને કેન્ટીન જેવા વ્યાપારી સંસ્થાઓ માટે PNG જોડાણોને પ્રાથમિકતા આપવા માટે સલાહ આપવામાં આવી છે.
• IGL, MGL, GAIL Gas અને BPCL સહિતની CGD કંપનીઓ ઘરેલું અને વ્યાપારી PNG જોડાણો માટે પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.
• રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોને CGD નેટવર્કના વિસ્તરણ માટે જરૂરી મંજૂરીઓ ઝડપી બનાવવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.
• ભારત સરકારે 18.03.2026 ના પત્ર દ્વારા તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને રાજ્યોને કોમર્શિયલ LPG ની વધારાની 10% ફાળવણીની ઓફર કરી છે, જો તેઓ LPG માંથી PNG માં લાંબા ગાળાના સંક્રમણમાં મદદ કરી શકે.
• 22 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો PNG વિસ્તરણ સુધારા સાથે સંકળાયેલ વધારાની કોમર્શિયલ LPG ફાળવણી પ્રાપ્ત કરી રહ્યા છે.
• માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલયે 24.03.26 ના પત્ર દ્વારા CGD ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંબંધિત અરજીઓ પર અગ્રતાના ધોરણે પ્રક્રિયા કરવા માટે 3 મહિના માટે વિશેષ તરીકે 'ઘટાડેલી સમયમર્યાદા સાથે CGD ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે એક્સિલરેટેડ એપ્રુવલ ફ્રેમવર્ક' અપનાવ્યું છે.
• ભારત સરકારે 24.03.2026 ના ગેઝેટ દ્વારા આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ અધિનિયમ, 1955 હેઠળ કુદરતી ગેસ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો વિતરણ (પાઈપલાઈન અને અન્ય સુવિધાઓ નાખવા, બાંધકામ, સંચાલન અને વિસ્તરણ દ્વારા) ઓર્ડર, 2026 સૂચિત કર્યો છે. આ ઓર્ડર દેશભરમાં પાઇપલાઇન્સ નાખવા અને વિસ્તરણ કરવા માટે એક સુવ્યવસ્થિત અને સમયમર્યાદા ધરાવતું માળખું પૂરું પાડે છે, જે મંજૂરીઓ અને જમીનની પ્રાપ્તિમાં વિલંબને દૂર કરે છે અને રહેણાંક વિસ્તારો સહિત કુદરતી ગેસ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ઝડપી વિકાસને સક્ષમ બનાવે છે. તે PNG નેટવર્ક વૃદ્ધિને વેગ આપશે, લાસ્ટ-માઈલ કનેક્ટિવિટી વધારશે અને સ્વચ્છ ઈંધણ તરફ સંક્રમણને ટેકો આપશે તેવી અપેક્ષા છે, જેનાથી ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત થશે અને ભારતની ગેસ-આધારિત અર્થવ્યવસ્થા આગળ વધશે.
• PNGRB એ CGD એકમોને D-PNG જોડાણો ઝડપી બનાવવા નિર્દેશ આપ્યો છે. ઉપરાંત, PNG વિસ્તરણમાં ગતિ જાળવી રાખવા માટે નેશનલ PNG ડ્રાઇવ 2.0 ને 30.06.2026 સુધી લંબાવવામાં આવી છે.
• સ્વચ્છ, વધુ સુરક્ષિત અને આત્મનિર્ભર ઉર્જા ભવિષ્યને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે, ભારત સરકારે એક મોડેલ ડ્રાફ્ટ સ્ટેટ CBG પોલિસી વિકસાવી છે. આ મોડેલ પોલિસી રાજ્યોને CBG વિકાસ માટે તેમની પોતાની રોકાણકાર-મૈત્રીપૂર્ણ અને અમલીકરણ-લક્ષી ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે સક્ષમ કરવા માટે વ્યાપક લવચીક માર્ગદર્શક માળખા તરીકે કામ કરવાના હેતુથી છે. જે રાજ્યો આ વિકલ્પ પસંદ કરશે, તેમને કોમર્શિયલ LPG ની વધારાની ફાળવણીના આગામી ટ્રાન્ચ (tranche) માટે પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
• MoEFCC એ 07.04.2026 ના આદેશ દ્વારા CPCB ને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ SPCB/PCCs ને CGD નેટવર્ક/ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે 15 દિવસની અંદર સ્થાપના માટે સંમતિ (consent to establish) અથવા સંચાલન માટે સંમતિ (consent to operate) આપવા માટે જરૂરી સૂચનાઓ જારી કરે.
• માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં, આશરે 5.52 લાખ PNG કનેક્શન ગેસીફાઈડ કરવામાં આવ્યા છે અને વધારાના 2.63 લાખ કનેક્શન માટે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવામાં આવ્યું છે, જે કુલ 8.15 લાખ કનેક્શન પર પહોંચ્યું છે. વધુમાં, આશરે 6.21 લાખ ગ્રાહકોએ નવા કનેક્શન માટે રજીસ્ટ્રેશન કરાવ્યું છે.
• 21.04.2026 સુધીમાં, 42,600 થી વધુ PNG ગ્રાહકોએ MYPNGD.in વેબસાઇટ દ્વારા તેમના LPG જોડાણો સરેન્ડર કર્યા છે.

ક્રૂડની સ્થિતિ અને રિફાઇનરી કામગીરી

• તમામ રિફાઇનરીઓ પર્યાપ્ત ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરી સાથે ઉચ્ચ ક્ષમતા પર કાર્યરત છે, જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક જાળવવામાં આવે છે.
• ઘરેલું વપરાશને ટેકો આપવા માટે રિફાઇનરીઓમાંથી ઘરેલું LPG ઉત્પાદનમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
• ઘરેલું બજાર માટે પેટ્રોકેમિકલ ફીડસ્ટોક સપ્લાયની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આંતર-મંત્રાલય સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથ (JWG) ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. ત્યારબાદ, ભારત સરકારે 01.04.2026 ના આદેશ દ્વારા સેન્ટર ફોર હાઈ ટેકનોલોજી (CHT) દ્વારા નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યા મુજબ પેટ્રોકેમિકલ કોમ્પ્લેક્સ સહિત ઓઈલ રિફાઈનરી કંપનીઓને કટોકટીના ક્ષેત્રો માટે C3 અને C4 સ્ટ્રીમ્સની ચોક્કસ લઘુત્તમ માત્રા ઉપલબ્ધ કરાવવાની મંજૂરી આપી છે.
• ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગ, રસાયણ અને પેટ્રો રસાયણ વિભાગ (DCPC), ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર પ્રમોશન વિભાગ (DPIIT) પાસેથી મળેલી વિનંતીઓના આધારે, ફાર્મા અને કેમિકલ સેક્ટરની કંપનીઓ માટે LPG પૂલમાંથી 1000 મેટ્રિક ટન/દિવસની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
• 9મી એપ્રિલ 2026 થી, મુંબઈ, કોચી અને મથુરા રિફાઈનરીઓ દ્વારા કેમિકલ અને ફાર્મા ઉદ્યોગને 7800 મેટ્રિક ટનથી વધુ પ્રોપિલિન વેચવામાં આવ્યું છે.

રિટેલ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા અને ભાવ નિર્ધારણના પગલાં

• PSU રિટેલ આઉટલેટ્સ સામાન્ય રીતે કાર્યરત છે. અફવાઓને કારણે અમુક રિટેલ આઉટલેટ્સ પર પેનિક ખરીદી જોવા મળી હોવા છતાં, PSU ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ તેમના રિટેલ આઉટલેટ્સ પર પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પર્યાપ્ત સ્ટોક સુનિશ્ચિત કરી રહી છે.
• મધ્ય પૂર્વ સંકટને કારણે ક્રૂડના ભાવમાં અસાધારણ વધારો થયો છે; જો કે, ગ્રાહકોના રક્ષણ માટે ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં લિટર દીઠ ₹10નો ઘટાડો કર્યો છે.
• ભારત સરકારે 11.04.2026 ના ગેઝેટ નોટિફિકેશન દ્વારા ઘરેલું બજારમાં આ ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડીઝલ પરની નિકાસ લેવી વધારીને રૂ. 55.50 પ્રતિ લિટર અને ATF પર રૂ. 42 પ્રતિ લિટર કરી છે.
• પેટ્રોલ અને ડીઝલના નિયમિત છૂટક ભાવ યથાવત છે અને PSU OMCs રિટેલ આઉટલેટ્સ પર કોઈ ભાવ વધારો થયો નથી.

કેરોસીનની ઉપલબ્ધતા અને વિતરણ પગલાં

• રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને નિયમિત ફાળવણી ઉપરાંત 48,000 KL કેરોસીનની વધારાની ફાળવણી પૂરી પાડવામાં આવી છે.
• 18 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કર્યા છે, જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખે કોઈ જરૂરિયાત હોવાનો સંકેત આપ્યો નથી.

દરિયાઈ સુરક્ષા અને શિપિંગ કામગીરી

બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયે પર્શિયન ગલ્ફમાં પ્રવર્તમાન દરિયાઈ પરિસ્થિતિ અંગે અપડેટ આપ્યું હતું, જેમાં આ પ્રદેશમાં ભારતીય જહાજો અને ક્રૂની સલામતી અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાંની વિગતો આપવામાં આવી હતી. એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે:

• ટોગો-ધ્વજ ધરાવતા તેલ/કેમિકલ ટેન્કર MT CHIRON 7 (IMO No. 9127291) સાથે સંકળાયેલી એક ઘટના નોંધાઈ હતી, જેમાં 25 એપ્રિલ 2026 ના રોજ 17 ભારતીય નાવિકો સવાર હતા (કુલ ક્રૂ: 24). આ ઘટના ઓમાનના શિનાસ આઉટર પોર્ટ લિમિટ ખાતે બની હતી. જહાજ ઈરાની કોસ્ટ ગાર્ડ દ્વારા આંતરવામાં આવેલા જહાજોની નજીક નેવિગેટ કરી રહ્યું હતું, તે દરમિયાન ચેતવણીભર્યું ફાયરિંગ (warning shots) કરવામાં આવ્યું હતું. જહાજ પર સવાર તમામ 17 ભારતીય નાવિકો સુરક્ષિત છે.
• બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય નાવિકોના કલ્યાણ અને અવિરત દરિયાઈ કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિદેશ મંત્રાલય, ભારતીય મિશનો અને દરિયાઈ હિસ્સેદારો સાથે સંકલન કરવાનું ચાલુ રાખે છે.
• પ્રદેશમાં તમામ ભારતીય નાવિકો સુરક્ષિત છે અને છેલ્લા 24 કલાકમાં ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો સાથે સંકળાયેલી કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી.
• DG શિપિંગ કંટ્રોલ રૂમ અપડેટ: કંટ્રોલ રૂમે એક્ટિવેશનથી અત્યાર સુધીમાં 7,780 કોલ્સ અને 16,658 થી વધુ ઈમેલ હેન્ડલ કર્યા છે. છેલ્લા 24 કલાકમાં 25 કોલ્સ અને 140 ઈમેલ મળ્યા છે.
• સ્વદેશ વાપસી (Repatriation) અપડેટ: મંત્રાલયે ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગ (DG શિપિંગ) દ્વારા અત્યાર સુધીમાં 2,776 થી વધુ ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષિત સ્વદેશ વાપસીની સુવિધા આપી છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં અખાતી પ્રદેશના વિવિધ સ્થળોએથી 12 નાવિકોનો સમાવેશ થાય છે.
• બંદર કામગીરી: સમગ્ર ભારતમાં બંદરની કામગીરી સામાન્ય છે, કોઈ ભીડ (congestion) નોંધાઈ નથી.

પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા

વિદેશ મંત્રાલય ગલ્ફ અને પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રમાં વિકાસ પર દેખરેખ રાખવાનું ચાલુ રાખે છે, આ પ્રદેશમાં ભારતીય સમુદાયની સલામતી, સુરક્ષા અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. એમ જણાવવામાં આવ્યું હતું કે:

• મંત્રાલયમાં સમર્પિત સ્પેશિયલ કંટ્રોલ રૂમ ભારતીય નાગરિકો અને તેમના પરિવારોના પ્રશ્નોના જવાબ આપવા માટે કાર્યરત છે.
• વિદેશ મંત્રાલય માહિતીની વહેંચણી અને પ્રયત્નોના વધુ સારા જોડાણ માટે રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે નિયમિત સંપર્કમાં છે.
• ભારતીય દૂતાવાસો અને કોન્સ્યુલેટ્સ સમયસર સહાય પૂરી પાડવા માટે ચોવીસ કલાક હેલ્પલાઇન ચલાવવાનું ચાલુ રાખે છે અને અમારા નાગરિકોને સક્રિયપણે મદદ કરી રહ્યા છે. તેઓ સ્થાનિક સરકારોના પણ ગાઢ સંપર્કમાં છે.
• સ્થાનિક સરકારની માર્ગદર્શિકા, ફ્લાઇટ અને મુસાફરીની પરિસ્થિતિઓ, કોન્સ્યુલર સેવાઓ અને સમુદાય માટે લેવામાં આવતા વિવિધ કલ્યાણકારી પગલાં સંબંધિત માહિતી સહિતની અપડેટેડ એડવાઇઝરી જારી કરવામાં આવી રહી છે.
• ભારતીય મિશનો નિવાસી ભારતીય સમુદાય સાથે સક્રિયપણે જોડાયેલા છે. તેઓ તેમની ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે ભારતીય સમુદાયના સંગઠનો, વ્યાવસાયિક જૂથો અને ભારતીય કંપનીઓ સાથે નિયમિતપણે વાતચીત કરી રહ્યા છે.
• સરકાર આ પ્રદેશમાં ભારતીય નાવિકોના કલ્યાણને ઉચ્ચ અગ્રતા આપી રહી છે. ભારતીય મિશનો તેમને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ અને એજન્સીઓ સાથે સંકલન કરવા, કોન્સ્યુલર સહાય આપવા અને ભારત પરત ફરવાની વિનંતીઓ માટે મદદ કરવા સહિતની તમામ સહાય પૂરી પાડી રહ્યા છે.
• આ પ્રદેશમાંથી ભારતના વિવિધ સ્થળોએ વધારાની ફ્લાઇટ્સ ચાલવા સાથે એકંદર ફ્લાઇટ પરિસ્થિતિમાં સુધારો થવાનું ચાલુ છે. 28 ફેબ્રુઆરીથી, આશરે 13,19,000 મુસાફરોએ આ પ્રદેશમાંથી ભારતની મુસાફરી કરી છે.
• UAE માં, એરલાઇન્સ ઓપરેશનલ અને સેફ્ટી કન્સિડરેશનના આધારે UAE અને ભારત વચ્ચે મર્યાદિત વ્યાપારી ફ્લાઇટ્સ ચલાવવાનું ચાલુ રાખે છે, જેમાં આજે UAE અને ભારત વચ્ચે આશરે 105 ફ્લાઇટ્સની અપેક્ષા છે.
• સાઉદી અરેબિયા અને ઓમાનના વિવિધ એરપોર્ટ પરથી ભારતના વિવિધ સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ ચાલુ છે.
• કતાર એરસ્પેસ આંશિક રીતે ખુલ્લું હોવાથી, કતાર એરવેઝ ભારતના વિવિધ સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ ચલાવી રહી છે. એર ઈન્ડિયા અને ઈન્ડિગો પણ ટૂંક સમયમાં કતારથી ભારત માટે ફ્લાઈટ ઓપરેશન ફરી શરૂ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે.
• કુવૈત એરસ્પેસ ખુલ્લું છે. જઝીરા એરવેઝ અને કુવૈત એરવેઝે કુવૈતથી ભારત માટે મર્યાદિત ફ્લાઈટ ઓપરેશન ફરી શરૂ કર્યું છે.
• બહેરીન એરસ્પેસ ખુલ્લું છે. ગલ્ફ એર બહેરીનથી ભારતના વિવિધ સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ ચલાવી રહી છે.
• ઇરાક એરસ્પેસ પ્રદેશના સ્થળોએ મર્યાદિત ફ્લાઇટ કામગીરી સાથે ખુલ્લું છે, જેનો ઉપયોગ ભારતની આગળની મુસાફરી માટે થઈ શકે છે.
• ઇરાનનું એરસ્પેસ કાર્ગો અને ચાર્ટર્ડ ફ્લાઇટ્સ માટે આંશિક રીતે ખુલ્લું છે. ભારતીય નાગરિકોને ઈરાન પ્રવાસ કરવાનું ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે અને જેઓ પહેલાથી જ ત્યાં છે તેમને ભારતીય દૂતાવાસના સમર્થન સાથે જમીન સરહદ માર્ગો દ્વારા બહાર નીકળવા વિનંતી કરવામાં આવે છે. અત્યાર સુધીમાં, તેહરાન સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસે જમીન સરહદ માર્ગો દ્વારા 2,461 ભારતીય નાગરિકોને ઈરાનની બહાર કાઢવાની સુવિધા આપી છે.
• ઈઝરાયેલનું એરસ્પેસ ખુલ્લું છે અને પ્રદેશના સ્થળોએ મર્યાદિત ફ્લાઈટ કામગીરી ફરી શરૂ થઈ છે, જેનો ઉપયોગ ભારતની આગળની મુસાફરી માટે થઈ શકે છે.

ગલ્ફ પ્રદેશમાં આઉટરીચ

• પ્રધાનમંત્રીના નિર્દેશો પર ભારતે અખાતી દેશોમાં પોતાની આઉટરીચનો વિસ્તાર કર્યો છે.
• NSA અજિત ડોભાલે 25-26 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ UAE ની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી. તેમણે 25 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ HH શેખ મોહમ્મદ બિન જાયદ અલ નાહયાન સાથે મુલાકાત કરી હતી અને પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની શુભેચ્છાઓ પાઠવી હતી. બંને પક્ષોએ ભારત-UAE વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ ગાઢ બનાવવાના પગલાં, પ્રાદેશિક પરિસ્થિતિ અને પરસ્પર હિતના અન્ય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી હતી.
• આ એક મહિનામાં ભારત અને UAE વચ્ચે બીજા ઉચ્ચ સ્તરીય જોડાણ તરીકે નોંધાયું છે. અગાઉ, વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે 11-12 એપ્રિલના રોજ UAE ની મુલાકાત લીધી હતી. તેઓ UAE ના વિદેશ મંત્રીને મળ્યા હતા અને રાષ્ટ્રપતિ HH શેખ મોહમ્મદ બિન જાયદ અલ નાહયાન સાથે પણ મુલાકાત કરી હતી, જેમાં તેમણે પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષ દરમિયાન ભારતીય સમુદાયની સુખાકારી સુનિશ્ચિત કરવા બદલ કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી હતી. વિદેશ મંત્રીએ ભારત-UAE વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવા માટેના માર્ગદર્શન બદલ રાષ્ટ્રપતિનો આભાર પણ માન્યો હતો.

SM/IJ/JD