ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ બંને પર તાત્કાલિક અસરથી લિટર દીઠ 10 રૂપિયા એક્સાઈઝ ડ્યુટી ઘટાડી છે. આ નિર્ણય આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થયેલા તીવ્ર અને ઝડપી વધારાના પ્રતિસાદરૂપે લેવામાં આવ્યો છે, જે છેલ્લા એક મહિનામાં અંદાજે 70 યુએસ ડોલર પ્રતિ બેરલથી વધીને લગભગ 122 યુએસ ડોલર પ્રતિ બેરલ થઈ ગયા છે — પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને વૈશ્વિક ઉર્જા સપ્લાય ચેઇનમાં સંકળાયેલા વિક્ષેપોને કારણે ચાર અઠવાડિયાથી ઓછા સમયમાં લગભગ 75 ટકાનો વધારો થયો છે.

પેટ્રોલ અને ડીઝલના રિટેલ પંપના ભાવમાં ફેરફાર થશે નહીં. એક્સાઈઝમાં મળેલો ઘટાડો પંપ પર ભાવ ઘટાડા તરીકે પસાર કરવામાં આવતો નથી. તેના બદલે, તે જાહેર ક્ષેત્રની ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) — ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન, ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન — દ્વારા કરવામાં આવતી અન્ડર-રિકવરી (નુકસાન) ને સીધી રીતે ઘટાડે છે, જેમણે ભારતીય ગ્રાહકોને તેમના સપ્લાય ખર્ચ કરતા ઘણા ઓછા ભાવે ઈંધણ પૂરું પાડવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડના ભાવે, અન્ડર-રિકવરી પેટ્રોલમાં લિટર દીઠ અંદાજે 26 રૂપિયા અને ડીઝલમાં લિટર દીઠ 81.90 રૂપિયા છે. OMCs દ્વારા સહન કરવામાં આવતી સંયુક્ત દૈનિક અન્ડર-રિકવરી અંદાજે 2,400 કરોડ રૂપિયા છે. એક્સાઈઝમાં થયેલો ઘટાડો આ નુકસાનમાંથી લિટર દીઠ 10 રૂપિયા સરભર કરે છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે OMCs રિટેલ કિંમતો યથાવત રાખીને કોઈપણ વિક્ષેપ વિના ઈંધણનો પુરવઠો ચાલુ રાખી શકે.

વૈશ્વિક ઈંધણ બજારો સાથેનો વિરોધાભાસ જાણવા જેવો છે. વર્તમાન કટોકટીની શરૂઆતથી દક્ષિણ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશોમાં ઈંધણના ભાવમાં 30 થી 50 ટકા, ઉત્તર અમેરિકામાં 30 ટકા અને યુરોપમાં 20 ટકાનો વધારો થયો છે. ભારતે સ્થિરતા જાળવી રાખી છે. તે સ્થિરતામાં નાણાકીય ખર્ચ રહેલો છે અને સરકારે તેને સહન કરવાનું પસંદ કર્યું છે.

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રી શ્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું હતું કે: “સરકાર પાસે બે વિકલ્પો હતા: અન્ય તમામ રાષ્ટ્રોની જેમ ભારતના નાગરિકો માટે ભાવમાં ધરખમ વધારો કરવો અથવા તેના નાણાકીય વહીવટ પર આ ભાર સહન કરવો જેથી ભારતીય નાગરિકો આંતરરાષ્ટ્રીય અસ્થિરતાથી સુરક્ષિત રહે. માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીએ ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા માટે સરકારની નાણાકીય સ્થિતિ પર આ ફટકો લેવાનું નક્કી કર્યું છે. આસમાને પહોંચેલા આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવોના આ સમયમાં ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ જે ભારે નુકસાનનો સામનો કરી રહી છે તેને ઘટાડવા માટે સરકારે તેની ટેક્સની આવક પર મોટી અસર સ્વીકારી છે.”

એક્સાઈઝ ઘટાડાની સાથે સાથે સરકારે ડીઝલ પર નિકાસ લેવી (export levy) પણ રજૂ કરી છે. એવા સમયે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય ડીઝલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થયો છે, આ લેવી નિકાસને નિરુત્સાહિત કરવા અને રિફાઇનરીના આઉટપુટને પ્રથમ સ્થાનિક માંગ પૂરી કરવા તરફ વાળવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે. ભારતીય પંપોને સંપૂર્ણ પુરવઠો પૂરો પાડવો એ નિકાસની તકો કરતાં વધુ પ્રાથમિકતા ધરાવે છે, ભલે તે વર્તમાન વૈશ્વિક ભાવે ગમે તેટલી વ્યાપારી રીતે આકર્ષક હોય.

આ નિર્ણય 2022 ના રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ પછી અપનાવવામાં આવેલા અભિગમ સાથે સુસંગત છે, જ્યારે OMCs એ સતત નુકસાન સહન કર્યું હતું અને સરકારે પરિવારો તથા વ્યવસાયોને વૈશ્વિક ભાવોની અસ્થિરતાથી બચાવવા માટે કેન્દ્રીય કરવેરામાં કાપ મૂક્યો હતો. તે જ સિદ્ધાંત આજના હસ્તક્ષેપ પર લાગુ પડે છે: ભારતના નાગરિકો અને ઉદ્યોગોએ એવા વિક્ષેપોનો ખર્ચ સહન કરવો જોઈએ નહીં જે તેમણે પેદા કર્યો નથી. સરકાર ઉભરી રહેલી વૈશ્વિક ઉર્જા પરિસ્થિતિ પર નજર રાખવાનું ચાલુ રાખશે અને ભારતીય ગ્રાહકો માટે પુરવઠાની સ્થિરતા અને કિંમત સુરક્ષા જાળવવા માટે જરૂરી તમામ પગલાં લેશે.

SM/IJ/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com